نخستین‌های ریاضیات‌

تاریخ ریاضیات اگر به صورت علمی ‌و بدون حب و بغض‌های ناشی از برتری طلبی تنظیم شده باشد، نشان می‌دهد که خارج از حکومت‌ها، مردم ساده ولی اندیشمند در سراسر کره زمین در ساختمان بنای شوق‌انگیز و پرشکوه ریاضیات امروزی دست داشته‌اند، این معماران تمدن درخشان امروزی در همه جای جهان می‌زیسته‌اند: مصر، ایران، میان دورود (بین‌النهرین)، هند، ژاپن و حتی اینکاها و آزتک‌های سرزمین امریکا شناخته شده است. تاریخ ریاضیات نشان می‌دهد، آنچه در مصر ، بابل و ایران فراهم آمد، به دست یونانیان رسید و از آنجا به اسکندریه و روم و سپس دوباره به ایران و کشورهای خاورمیانه و نزدیک منتقل شد و این جریان حرکت تاریخی دانش همچنان ادامه دارد.

تاریخ ریاضیات اعتماد به خود ایجاد می‌کند. وقتی بدانیم ریاضیات ایرانی یک دوره کامل از دوره‌های تکامل ریاضیات را در بر می‌گیرد، وقتی بدانیم نخستین کتاب جبر و نخستین کتاب مثلثات به وسیله ریاضیدانان ایرانی نوشته شده است، وقتی بدانیم جمشید کاشانی برای نخستین بار عددهای دهدهی کوچکتر از واحد را کم و بیش به صورت امروزی طرح کرد  ولی در کتاب‌های تاریخ ریاضیات به نام سیمون سته ون که نزدیک 150 سال بعد از کاشانی می‌زیسته، ثبت شده است ‌  وقتی بدانیم همین جمشید کاشانی برای پیدا کردن سینوس یک درجه معادله درجه سوم را با روش‌های محاسبه‌ای با زیبایی و ظرافت حل کرده است، وقتی بدانیم «چهار ضلعی ساکاری» ‌ ساکاری ریاضیدان ایتالیایی، نویسنده کتاب «اقلیدوس به دور از همه نارسایی‌ها» در سال 1773 م‌  در واقع همان «چهار ضلعی‌های خیام» هستند که بیش از هفت سده پیش از ساکاری در کتاب خود «شذح ما اشکل» مطرح کرده است، وقتی بدانیم کرجی ریاضیدان ایرانی سده دهم میلادی برای نخستین بار جدولی برای ضریب‌های بسط دوجمله‌ای آورده است، ولی امروز آن را به نام «مثلث پاسکال» می‌شناسند، آن وقت حالت انفعالی خود را از دست می‌دهیم، به خودمان اعتماد می‌کنیم که ما هم اگر بخواهیم، می‌توانیم دوباره خود را به کاروان دانش امروز برسانیم. تاریخ ریاضیات به ما می‌آموزد چرا گالیله ریاضیات را «زبان طبیعت» و گوس آن را «سلطان دانش‌ها» می‌دانست.

 ریاضیات که تاریخی برابر تاریخ انسان دارد، از دو نیروی درونی و بیرونی آدمی‌سرچشمه گرفته است. نیروی بیرونی مربوط به طبیعت، جامعه و نیازهای زندگی است و نیروی درونی به تلاش ذهنی انسان در
‌پیدا‌کردن رابطه منطقی بین مفهوم‌ها و یافته‌های به ظاهر جدا از هم، انتزاعات و استنتاج‌های قیاسی تازه در درون خود ریاضیات مربوط می‌شود. نخستین مفهوم‌ها و ایده آل‌های ریاضی به طور مستقیم از طبیعت و محیط زندگی پدید آمده است.

ادامه دارد

با الهام از کتاب سرگذشت ریاضیات ‌ پرویز شهریاری‌