روزنامه‌های گفتنی و تماشایی‌

در انتشار یک روزنامه (یا هر نشریه دیگری)، روال متعارف این است که دفتر روزنامه بخش‌هایی مثل تحریریه، فنی (گرافیک و رایانه) و اداری داشته باشد. لیتوگرافی و چاپخانه هم در ادامه تکمیل چرخه تولید محتوا تا تولید نشریه قرار می‌گیرند. می‌ماند توزیع و فروش که اشتراک را هم در دل آن فرض می‌کنیم. سازمان‌ آگهی‌ها هم یک باید فعلا گریزناپذیر است. هر کدام از این واحدها، با ورود به فضای دیجیتال دچار تغییر و تحول شده‌اند. بعضی از تغییرات، جزیی و خرد هستند و تعدادی از آن‌ها هم اساسی به نظر می‌آیند. خوب به یاد دارم که وقتی کارم را در فضای مطبوعات شروع کردم دوربین آنالوگ بود و ضبط صوت اشتراکی با همکاران و میز مونتاژ و صفحه‌بندی دستی. از سال‌های اول 1370 می‌گویم که روزنامه‌نگاری‌اش با امروزِ حضور دوربین دیجیتال و همه‌چیPlayerها و صفحه‌بندی کامپیوتری و اینترنت‌های آنلاین، تغییرات واضحی کرده است.

تغییرات دنیای روزنامه‌نگاری هم مثل دیگر موضوع‌های ویژه کلیک، از روندهای تکامل که یکی از بخش‌های مهم نوآوری نظام‌یافته یا TRIZ  هستند، پیروی کرده‌اند. این روندها بر اساس رفتارهای مشابه سیستم‌های متنوع طی سالیان متمادی، به شکل قوانینی کشف شده درآمده و طبقه‌بندی شده‌اند. به کمک آن‌ها، می‌توان گذشته را مرور کرد و آینده را آن‌طور که خواهد شد پیش‌بینی و پیش‌گویی نمود.

چندرسانه‌ای شدن روزنامه‌نگاری با تولد نشریات سایبر و آنلاین، برعکس شدن جریان خبری و دریافت سفارشی و دسته‌بندی شده اخبار مورد علاقه، وبلاگ‌ها و پادکست‌ها همه شاهد و مؤید پیش‌بینی‌هایی هستند که به کمک روندهای تکامل می‌توان انجام داد.  در این خصوص روندهای «افزایش به‌کارگیری حواس» و «کاهش میزان درگیری انسان» را می‌توان مورد اشاره قرار داد. از آن‌جا که این 2‌روند را در شماره‌های پیشین معرفی کرده‌ایم، مستقیم به سراغ پیش‌بینی‌های علمی آینده روزنامه‌نگاری می‌رویم:

روزنامه‌ها چندرسانه‌ای می‌شوند. البته نه به این معنی که گزارش‌ها و مطالب خود را با صدا و تصویر روی وب‌سایتشان می‌گذارند، بلکه شما می‌توانید با انگشت خود روی عکس صفحه اول روزنامه کلیک کنید و چند عکس قبل‌تر و چند صحنه بعدتر را هم تماشا کنید.
شاید هم خلاصه فیلمی از موضوع همان‌جا روی کاغذ برایتان نمایش داده شود.

روزنامه‌نگار سوژه‌ها را شکار می‌کند و بعد نرم‌افزارهایی تخصصی به کمکش می‌‌آیند و او را راهنمایی می‌کنند که از چه زاویه‌ای به موضوع نگاه کند و چه‌ها را بپروراند و کدام مخاطب‌ها را هدف گیرد تا بیشترین استقبال از مطلب او به عمل آید. حدس و گمان به کنار می‌رود و داده‌های تحلیل شده از بانک اطلاعاتی پشتیبان روزنامه‌نگاران می‌شوند.

روزگاری خبرنگار را با کاغذ و قلم یا ضبط و دوربینش می‌شناختند. امروز که موبایل‌ها کار ضبط و دوربین را با هم انجام می‌دهند و بدین‌ترتیب همه ابزار فیزیکی خبرنگاری را دارند. اما فردا خبرنگار به کمک یک لنز عادی که درون چشمش قرار می‌دهد عکاسی می‌کند و به کمک تراشه کوچک درون گوشش صداها را برای گزارش و خبر خود ضبط می‌کند.

روزنامه‌‌خوان‌ها فقط بابت مطالبی که آن‌ها را مفید ارزیابی می‌کنند پول می‌دهند و حتی می‌توانند هر شماره، تنها صفحه‌ها و مطالبی را که دوست دارند دریافت کنند نه همه صفحه‌های نشریه و مطالب آماده شده را.

تا دیروز باید مطلب خود را روی کاغذ می‌آوردی و کاغذ را می‌سپردی به واحد تایپ و کار را تا صفحه‌بندی دنبال می‌کردی تا به چاپ برسد. چند صباحی دیگر، مشاهداتت را روایت می‌کنی و واژه‌ها مستقیم می‌روند روی نسخه چاپی و الکترونیکی. عکس‌ها هم همان لحظه در قاب‌های از پیش تعیین شده نقش می‌بندند.

خواندن مطلب و تماشا کردن تصویر روزنامه‌ها، با چشیدن مزه بعضی واژه‌ها و بو کردن بخش‌هایی از روزنامه همراه است. این مورد استفاده قرار گرفتن حس چشایی یا بویایی جان می‌دهد برای آگهی‌ها و دستورهای آشپزی.

مساله زبان نشریه در آینده به سادگی حل می‌شود. مهم نیست که شما فارسی زبان هستید و روزنامه‌ای به زبان انگلیسی یا چینی و یا فرانسوی چاپ می‌شود. شما به واژه‌ها نگاه می‌کنید و مطالب به زبانی که شما آن را بهتر می‌فهمید برایتان بازخوانی خواهند شد. به همین سادگی!

فناوری اطلاعات با همه توسعه‌های کمی و کیفی خود تنها روزنامه و نشریه را به عنوان محصول هدف نگرفته است، بلکه خواننده، روزنامه‌نگار و روزنامه‌فروشی و دیگر عوامل این زنجیره را نیز تحت تاثیر خود قرار می‌دهد. تحولاتی در آینده رقم می‌خورد که در آن زمان دیگر نمی‌توان به داشتن یک روزنامه یا برنامه رادیویی یا شبکه تلویزیونی قناعت کرد یا تنها یا دانش روزنامه‌نگاری کار کرد. رابطه تنگاتنگ دیگر علوم و به ویژه دست‌اندرکاران فناوری‌های نو با فعالان دنیای ارتباطات، به گره‌هایی ناگشودنی منجر می‌شود که همه از پیوندهای آن نفع می‌برند.

شما چه ایده‌هایی دارید که فکر می‌کنید در آینده جامه عمل می‌پوشند آن‌ها را به click‌@‌jamejamonline.ir بفرستید.

محمود کریمی‌