جنگجویان لیبیایی بریده از دنیا

 عبدالسلام عزب با امیدی اندک به آینده همچنان با مادر خود زندگی می‌کرد. وقتی در خانه بود برای آن‌ که سرگرم شود جلوی تلویزیون دراز می‌کشید و وقتش را به تماشای فیلم شیر صحرا، محصول 1981 می‌گذراند که نیروهای مقاومت لیبی را با بازی آنتونی‌کوئین به تصویر می‌کشید. بارها و بارها این فیلم را دیده بود.

با آغاز جنگ عراق گاهی به تماشای برنامه‌های شبکه الجزیره می‌نشست. هیچ‌کس در خانواده از تهاجم ائتلاف تحت رهبری ایالات‌متحده به عراق حمایت نمی‌کرد اما عبدالسلام محو تصاویر خونباری می‌شد که الجزیره پخش می‌کرد. او گاهی به مادرش می‌گفت عاقبت به عراق می‌رود تا با‌ آمریکایی‌ها بجنگند اما هر بار قبل از آن که مادر اعتراض ‌کند، عقب‌نشینی می‌کرد: نه، نه مادر، نگران نباش. در ادامه خنده‌کنان می‌گفت: عراق که خبری نیست. همین جا می‌مانم و ازدواج می‌کنم.

یکی از آخرین روزهای سپتامبر سال 2006 بود که عبدالسلام به ناگاه ناپدید شد. زمانی که وقت صرف شام به خانه برنگشت، مادرش با اضطراب سراغش را گرفت. برادرش به مادر اطمینان داد او به بن‌غازی رفته تا ادکلن بخرد اما عبدالحمید خودش هم به داستانی که سر هم کرده بود، باور نداشت.

عبدالسلام احتمالا با سوار شدن به کامیون‌های گذری خود را به قاهره، پایتخت مصر رسانده بود و از آنجا به سمت دمشق، پایتخت سوریه پرواز کرده بود. او اندکی بعد در حالی که 100دلار  در جیب داشت از مرز سوریه با عراق گذشت تا خود را به گروهی از شورشیان که توسط شخصی به نام حمد هدایت می‌شدند، برساند. چند روز پس از ناپدید شدن عبدالسلام بود که زنگ تلفن خانه مادرش در دارنه به صدا درآمد. او از آنسوی خط گفت: در رمادی هستم.

اواخر سال گذشته میلادی بود که سربازان آمریکایی به یکی از خانه‌های تیمی شورشیان در شهر سنجر در شمال عراق یورش بردند. در آنجا فرم‌های پرشده‌ای را یافتند که احتمالا درخواست عضویت در گروه‌های شبه‌نظامی شورشی عراق بودند که توسط متقاضیان پیش از عزیمت به این کشور پر شده بودند. فرم‌ها که بر بالای آن‌ها عبارت شورای مجاهدین نقش بسته بود اطلاعات چندانی جز نام و نام‌خانوادگی، آدرس محل سکونت خانواده متقاضی و شماره تلفن از یکی از نزدیکان را در برنمی‌گرفت.

وقتی تحلیلگران ارتش آمریکا با دقت بیشتری به بررسی این فرم‌ها پرداختند یک موضوع توجه آن را جلب کرد. از بین 606 فرم پرشده تقریبا 19 درصدشان متعلق به شهروندان لیبی بودند. این در حالی بود که تا پیش از این گمان می‌رفت بخش اعظم ستیزه‌جویان خارجی عراق از عربستان‌سعودی به این کشور می‌‌روند.

با بررسی دقیق‌تر فرم‌ها مشخص شد اگر چه 264 فرم مربوط به شهروندان سعودی بود لیکن لیبیایی‌ها پس از آنان در رتبه دوم قرار گرفتند. نکته دیگر این‌که اگر تعداد شورشیان خارجی بر مبنای جمعیت کشوری که تابعیت‌اش را داشتند مورد بررسی قرار می‌گرفت لیبیایی‌ها در مرتبه‌ای بالاتر از سعودی‌تبارها قرار می‌گرفتند. از 112 لیبیایی عزیمت کرده به عراق تعداد قابل توجهی -52نفر- از یک شهر کوچک سواحل مدیترانه با جمعیتی در حدود 50 هزار نفر به نام دارنه راهی عراق شده بودند.

مناظر طبیعی بدیع این شهر کوچک را در دورنمای آب‌های پرتلالو مدیترانه احاطه کرده است. این شهر مملو از خانه‌های سیمانی کم ارتفاعی است که با نوعی رنگ روغنی از یکنواختی خارج شده‌اند.
 
بخش نفت و گاز اقتصاد لیبی را تحت سلطه خود دارد و تقریبا 90 درصد درآمدهای لیبی از محل فروش نفت و گاز این کشور تامین می‌شود با این حال سهم ناچیزی از درآمدهای این کشور از بخش انرژی به استان‌های شرقی رسیده است.

مقامات دولتی در طرابلس، پایتخت اذعان دارند استان‌های شرقی کشور از دیرباز مورد بی‌توجهی قرار گرفته‌اند. این واقعیتی است که هیچ‌کس در دارنه از آن بی‌اطلاع نیست و به‌رغم مخاطرات انتقاد از دولت معمر قذافی، رهبر لیبی تقریبا همه در این شهر به وضوح منتقد حاکمیت او هستند.

نکته گویای دیگر هم در فرم‌های بدست آمده در سنجر وجود دارد. نزدیک به 85 درصد داوطلبان لیبیایی جنگ در عراق متقاضی انجام عملیات انتحاری بودند. این نسبت در بین شهروندان سایر کشورهایی که برای جنگ به عراق می‌آیند  جز مراکش  بی‌همتا است.

با این حال سرخوردگی اقتصادی به تنهایی نمی‌تواند توجیه‌کننده گرایش جوانان دارنه برای پیوستن به شورشیان عراق باشد. ده‌ها میلیون مسلمان فقیر در دنیا وجود دارد اما تنها تعداد اندکی از آنها  که از چند صد تن در هر مقطع زمانی فراتر نمی‌رود  به عراق می‌روند تا بجنگند.

اتفاق نظر ناچیزی در مورد انگیزه‌های این عده و عامل یا عواملی که باعث می‌شود شخصی فاصله طولانی بیننده خبرهای تلویزیونی تا بمب‌گذاری انتحاری را بپیماید، وجود دارد.

برایان فیشرمن،‌ یکی از کارشناسان مبارزه با تروریسم مرکز تحقیقاتی وست‌پوینت آمریکا که اسناد کشف شده در سنجر را به دقت مورد بررسی قرار داده است، می‌گوید: این معمایی بزرگ است. می‌افزاید: انگیزه‌‌های این افراد خیلی‌خیلی شخصی و بومی هستند و رمزگشایی از آنها به سادگی میسر نیست.

اعضای خانواده بمب‌گذاران انتحاری معمولا افراد بمب‌گذار را کسانی که دچار نوعی سرخوردگی و سردرگمی هستند به تصویر می‌کشند. این عده از ایدئولوژی‌ای جهانی الهام نمی‌گیرند بلکه بیشتر تابع مولفه‌هایی چون تضادهای شخصیتی، رقابت‌های خانوادگی و احساساتی سرکوب شده هستند.

یافتن پاسخی برای این سوال که پس چرا دارنه؟ کار چندان آسانی نیست. با این حال همه عواملی که برای تبدیل یک فرد به بمب‌گذاری انتحاری لازم است یکجا در این شهر ساحلی در حاشیه جنوبی دریای مدیترانه جمع شده است.

چرخش دیپلماتیک‌

دردسرهای آقای قذافی‌

دولت قذاقی به دست داشتن در بمب‌گذاری سال 1988 در پرواز شماره 103 شرکت هواپیمایی پان‌آمریکن  آمریکا که بر فراز لاکربی انگلیس منفجر شد و تمامی 270 سرنشین آن کشته شدند و همچنین بمب‌گذاری سال 1986 در دیسکویی در برلین، پایتخت آلمان متهم بود که در آن دو نظامی امریکایی جان باختند. دولت وقت امریکا به تلافی این اقدامات طرابلس را بمباران کرد.

با این همه دولت قذاقی در سال 2003 میلادی با توقف برنامه هسته‌ای این کشور موافقت کرد.

3 سال بعد وزارت امور خارجه امریکا نام لیبی را از فهرست کشورهای حامی تروریسم بین‌المللی خارج کرد و کاخ سفید این خبر را به منزله گواهی بر مرعوب شدن دشمنان این کشور از تهاجم ائتلاف تحت رهبری امریکا به عراق از شیپور تبلیغاتی خود پخش کرد.

با وجود کشفیات سنجر مقامات اندکی در کاخ سفید بر احتمال دست داشتن دولت قذاقی در اعزام شهروندان این کشور به عراق مهر تایید می‌زنند. بازگشت جهادی‌ها از عراق به لیبی که باخود طیفی از مهارت‌های نظامی را به همراه می‌آورند به همان اندازه که مایه نگرانی آمریکایی‌هاست می‌‌تواند کابوسی برای قذافی باشد.

منبع: نیویورک پست‌