یک نمایش مجلسی موزیکال‌

نمایش خواستگاری آبجی‌ خانم به نویسندگی و کارگردانی فهیمه میرزاحسینی ویژگی‌های اساسی خود را در درجه اول مدیون متن و موضوع خاص خود است: 3 دختر دم‌بخت در انتظار خواستگار در اتاقی با هم خلوت کرده، احساسات خود را برون‌فکنی می‌کنند.

نمایش در اصل یک مجلس زنانه است و اساسا یک کمدی موزیکال موقعیت به شمار می‌رود که عمدتا  به تصورات و واکنش‌های عاطفی این دختران نسبت به مقوله شوهر و ازدواج می‌پردازد.

معمولا به نمایش‌های سنتی که تاکید بر برپایی یک مجلس دارند باید الزاما ویژگی‌ها و ناگفته‌های معینی را که نشانگر آداب یا مناسک یا اعمال معینی است، نشان بدهند و در آن همه چیز در خدمت موضوع محوری نمایش باشد. در ضمن تشخص فرهنگی و اقلیمی خاصی را به نمایش بگذارند.

موقعیت فرحبخش‌

فهیمه میرزاحسینی کوشیده زوایای ذهنی و تلقی‌های شخصی هر 3 پرسوناژ دختر را نسبت به موضوع خواستگاری در اولویت قرار دهد تا بتواند نوع عواطف آنها و شورآفرینی و فرحبخشی موقعیت را آشکار کند و همه را در قالب یک مجلس زنانه شکل بدهد. او با توجه به نوع زبان که خاص دوره قاجاریه است و با پرداختن به آداب خواستگاری، موقعیت دختران دم‌بخت را با نگاهی شوخ و انسانی تصویر می‌کند.

موقعیت کلی و محوری موردنظر نویسنده در متن به شکلی هنرمندانه به موقعیت‌های کوتاه و کثیری تقسیم شده و فرصت کافی به خود کارگردان داده تا صحنه‌های نمایشی متنوع و زیبایی خلق کند.

میزانسن‌های نمایش دقیقا ارتباط تنگاتنگ و دوسویه‌ای با موضوعات ریز و درشت نمایش دارند و شاکله باورپذیر دیگری غیر از آنچه روی صحنه شکل گرفته نمی‌توان برای آنها تصور کرد. این نشان می‌دهد که نویسنده پیرامون موضوع نمایش که عمدتا مبتنی بر ادبیات شفاهی، متل‌ها و اشعار ریتمیک و ضربی مجلسی است، قبلا تحقیق کرده و ضمن گردآوری و تجمیع و ساختاردهی آنها، محتوای همه را حول یک موضوع محوری شکل داده است که به خودی خود کار ساده‌ای نیست.متن نمایش خواستگاری آبجی خانم گرچه بظاهر بیانگر گزارش نمایشی یک مجلس زنانه و نوعی اشاره به چنین موقعیتی است، اما با قائل شدن به یک پارادوکس پایانی، در نهایت به یک نمایش منسجم و ساختارمند تبدیل شده و نویسنده موفق می‌شود همه تصورات تماشاگران و حتی ذهنیت هر 3 پرسوناژ نمایش را نیز به شکلی تعلیق‌زا و زیبا تغییر دهد.دیالوگ‌های کمیک نمایش با نوای تار و تمبک که توسط خود پرسوناژها نواخته می‌شوند، به گونه‌ای ضربی و ریتمیک به بیان درمی‌آیند: «جیب خالی ارسی نمدی می‌آره، دربه‌دری می‌آره، بدبختی و مریضی و بیچارگی می‌آره»، «این روزا شاعر می‌خواد اگه بتونه زن ببره، بهر زن کفش و کلاه و کت و دامن ببره»، «جمجمک برگ خزون، چی دارم هم آب و نون»، «مگه پیرزن چی کرده، زلف‌هارو قیچی کرده» و... .

بهره‌گیری از نمایش عروسکی‌

میزانسن‌ها همان طور که اشاره شد به اقتضای موضوع و موقعیت‌های متنوع نمایش در نظر گرفته شده‌اند. بیشتر این موقعیت‌های نمایشی به شکل نمایش عروسکی و با استفاده از ابزار و ادوات خانگی گوناگونی مثل کفگیر، پارچ، پارو، دیگ، پارچه، غربیل، گوشتکوب، سیخ‌کباب و میوه‌ها و سبزی‌هایی مثل هندوانه، سیب، کلم و گوجه‌فرنگی و حتی استفاده از ساز‌های تار و تمبک شکل می‌گیرند و توانمندی بالای کارگردان و ابتکارات زیبای نمایشی او را نمایان می‌سازند. فهمیه میرزا حسینی موفق شده شیوه‌هایی از تئاتر عروسکی را با وجاهت و سادگی قابل اعتنایی وارد مجلس زنان بکند.نمایش خواستگاری آبجی‌خانم از لحاظ استفاده نمایشی از ابزار صحنه نشانگر رویکرد تجربی کارگردان است و حتی به دلیل تنوع در به کارگیری ابزار نامتجانس و صرفا ذوقی برای شکل‌دهی به پرسوناژ‌های خیالی ذهن هر 3 دختر و نیز نشان دادن ذهنیت تخیلی آنها، دارای برخی جنبه‌های فانتزیک نیز است که با توجه به کمیک بودن نمایش، حالتی شوخ طبعانه و مفرح به اجرا داده است.

ترفندهای زیبای دیگری هم هست که نمایش را زیباتر و گیراتر کرده است. از جمله، استفاده پرسوناژ‌ها از گالش خود برای نشان دادن جیب‌خالی مردان و نیز به کارگیری ابزار صحنه بسیار زیادی که در آن کلیه ادوات و ابزار سنتی دوران مورد نظر نمایش تدارک دیده شده است و در آن از سبزی‌های خشک کرده،‌ انگور شب یلدا، هندوانه و سیب گرفته تا کفگیر، پارو، جارو، گوشتکوب، غربیل و ظروف کاشی و اتوی زغالی، سبد، تشت، یخدان، دیگ، لنگ و جاجیم و... وجود دارد.کثرت ابزار صحنه، مستند گونگی صحنه آرایی نمایش را متناسب با سنتی بودن آن ارتقا داده و باورپذیری نمایش را هم به حد نصاب لازم رسانده است. طراحی صحنه که توسط زهرا صبری انجام شده به گیرایی نمایش افزوده است.

بازیگران نمایش یعنی سیما،‌ سعیده و سمانه میرزا حسینی که هر 3 خواهر کارگردان نمایش هستند، نقش‌هایشان را با مهارت و زیبایی ایفا می‌کنند و بخش عمده‌ای از جذابیت‌ نمایش مرهون بازیگری و باورپذیر شدن نقش‌های آنهاست.

موسیقی سعیده میرزاحسینی و طراحی لباس که به وسیله خود کارگردان انجام شده با موضوع نمایش همخوانی دارند، زیرا در طول اجرا زمان و مکان و موضوع نمایش را همواره تداعی می‌کنند.

اثبات قابلیت‌‌های نمایش‌های سنتی‌

نمایش کمدی موزیکال موقعیت خواستگاری آبجی‌خانم به نویسندگی و کارگردانی فهیمه میرزاحسینی در قالب یک مجلس زنانه احساسات و خواسته‌های 3 دختر دم‌بخت را برون‌فکنی می‌کند و شادی آنان را از آمدن خواستگار نشان می‌‌‌دهد. این 3 دختر گاهی به نقش و هیات مردان در می‌آیند و همین واکنش‌های رفتاری نمایشی که با توسل به شیوه‌هایی از تئاتر عروسکی هم کاملتر و نمایشی‌تر می‌شود میزان اهمیت موضوع ازدواج را با زیبایی و جذابیت قابل‌توجهی نمایان می‌کند.

زیبایی صحنه‌ها و واکنش‌ها، ژست‌ها و حالات هر 3 بازیگر در مواردی تماشاگر را یاد تابلوهای نگارگری سنتی می‌‌اندازد. در ضمن نمایش به گونه‌‌ای ضمنی و به صورت عملی عروسک‌سازی و تئاتر عروسکی را با توجه به موقعیت‌‌های نمایشی روی صحنه آموزش می‌دهد. شکل‌دهی پرسوناژ‌های معین به کمک عروسک‌ها و حتی چگونگی ساخت خود عروسک‌ها می‌تواند اساسا نوعی بداهه‌نمایی و بداهه‌سازی تلقی شود.

نمایش خواستگاری آبجی‌خانم از لحاظ کارگردانی‌، استفاده از تمام فضای صحنه، بازیگری، صحنه‌آرایی، موسیقی و انتخاب موضوع و نیز به کار گرفتن شیوه‌هایی از تئاتر عروسکی، نمایشی زیبا، گیرا و به یاد ماندنی است و برای تماشاگران و علاقه‌مندان به تئاتر آموزه‌های فراوان دارد. در ضمن ظرفیت و پتانسیل بالای نمایش‌های سنتی را برای ارائه مضامین روان‌شناختی، جامعه‌شناختی، زیبایی‌شناختی و فولکلوریک و نیز قابلیت در خور توجه آنها را برای شکل‌دهی به ژانر‌های نمایشی به اثبات می‌رساند.