زمینیان در فراسوی زمین‌

بسیاری بر این گمان هستند که اولین مهاجرت‌های فضایی به ماه یا مریخ خواهند بود، اما برخی دیگر مدار زمین را محل تاسیس نخستین کلونی‌های مسکونی می‌دانند.

بحث‌ها درباره مهاجرت به فضا در سال 1869 با نوشته شدن کتابی درباره یک ماهواره مصنوعی مسکونی، توسط ادوارد ادرت هیل آغاز شد. معلم مدرسه و فیزیکدان کنستانتین تسیولکفسکی عناصر یک اجتماع فضایی را در کتاب خود، به نام  فراسوی سیاره زمین که حدود سال 1900 نوشته شده، پیش‌بینی کرده است. مسافران فضایی تسیولکفسکی در فضا گیاهان را کشت می‌دادند و فضا‌های گلخانه‌ای ایجاد می‌کردند.

اما این داستان در سال‌های بعد هم دنبال شد و در داستان‌های بسیاری از آینده‌نگرها، مستعمراتی در ماه، مریخ، اقمار مشتری و مدار زمین تصور شد. در کتاب فواره‌های بهشت و 3001 آخرین اودیسه، آرتور سی. کلارک، آینده‌نگر فقید، برج‌های آسانسور فضایی که تا ارتفاع 36 هزار کیلومتری از سطح زمین ارتفاع خواهند داشت را محل تجمع انسان‌ها در آینده بیان کرده است.

این موضوع در سال‌های اخیر وارد مباحث جدی‌تری شده است به طوری که سال 2005 مدیر ناسا مایکل گریفین مهاجرت فضایی را به عنوان هدف نهایی برنامه‌های فضایی در حال جریان اعلام کرد و گفت: هدف تنها اکتشافات علمی نیست... بلکه  مربوط به توسعه دسترسی و ایجاد امکان سکونت انسان بیرون از زمین و در اطراف منظومه شمسی در گذر زمان است... اگر ما انسان‌ها خواستار بقا در صدها، هزاران یا میلیون‌ها سال دیگر هستیم، باید در نهایت سیارات دیگر را مسکونی کنیم. امروزه، فناوری در حد و اندازه‌ای است که این مساله را تنها تصورپذیر می‌سازد. ما در مرحله بعد از خیال‌پردازی و پیش از تحقق به سر می‌بریم... من راجع به آن یک روزی سخن می‌گویم که نمی‌دانم کی است، ولی در آن روز تعداد انسان‌ها در فضا بیش از تعداد آنان روی زمین خواهد بود.

شاید ما مردمی داشته باشیم که روی ماه زندگی می‌کنند. شاید برخی قمر‌های مشتری یا سیارات دیگر را برای زندگی برگزینند. شاید مردمی روی سیارک‌ها اسکان یابند... من می‌دانم که انسان منظومه شمسی را مسکونی خواهد کرد و روزی پا فراتر خواهد گذاشت.

از سال 2010 ایستگاه فضایی بین‌المللی امکان حضور دائمی، اما نه مستقل، انسان را در فضا فراهم می‌کند. روند پیشروی در توسعه فناوری وجود دارد که می‌توان در پروژه‌های آینده مهاجرت فضایی از آن استفاده کرد. بنا کردن مهاجرنشین‌هایی در فضا مستلزم دستیابی به مکان، مردم، غذا، مواد اولیه ساخت و ساز، انرژی، نقل و انتقال، ارتباط، پشتیبانی حیات، گرانش مصنوعی (شبیه‌سازی گرانش) و حفاظت تابشی است. بنا به فرض اجتماعات فضایی باید قادر به تامین این نیاز‌ها باشند.

مواد اولیه کلونی‌ها

اجتماعات مریخ یا ماه‌نشین می‌توانند از منابع محلی استفاده کنند، هرچند ماه در مواردی مثل هیدروژن و نیتروژن دارای کمبود است، اما در عوض دارای مقادیر زیادی اکسیژن، سیلیکون و فلزاتی چون آهن، آلومینیوم و تیتانیم است. فرستادن مواد از زمین بسیار گران تمام خواهد شد؛ در نتیجه توده مواد می‌توانند از ماه یا اجرام نزدیک به زمین مثل سیارک‌ها و دنباله‌دار‌هایی با مدار‌های نزدیک زمین و فوبوس و دیموس (اقمار مریخ) تهیه شوند که گرانش کمتری دارند، فاقد هوا هستند و از سوی دیگر نگرانی درخصوص وارد آوردن خسارات به یک گونه حیات احتمالی در آنها وجود ندارد.

ارتباطات فراسیاره‌ها

در مقایسه با دیگر نیاز‌ها ارتباط برای مدار و ماه در رده سهل‌الوصول قرار می‌گیرد. بخش قابل توجهی از ارتباطات امروزه از طریق ماهواره‌ها صورت می‌گیرد. البته برای جوامعی که دورتر از زمین زندگی می‌کنند، ارتباط به چالش بزرگ‌تری تبدیل می‌شود. مخابرات تا مریخ به خاطر سرعت محدود نور تاخیرهایی بین 7 تا 44 دقیقه را خواهند داشت که ارتباط مستقیم را با مشکل روبه‌رو می‌کند که با جایگزین‌هایی چون ایمیل و پیغام صوتی قابل حل است.

پشتیبانی حیات‌

مردم به هوا، آب، خوراک، گرانش و دمای منطقی برای بقا در زمان طولانی نیاز دارند. روی زمین یک زیست کره پیچیده این احتیاجات را تامین می‌کند. در قرارگاه‌های  فضایی، یک  فرآیند  بسته محیط زیستی باید بدون وقفه  در گردش مواد مغذی را تولید یا وارد کند. بسته‌ترین شبیه‌سازی برای پشتیبانی حیات در فضا  نمونه زیر دریایی هسته‌ای و تکنولوژی به کار رفته در آن است. البته در زیردریایی‌ها یک چرخه باز وجود دارد  به نحوی که با وجود توانایی بازیابی اکسیژن،  کربن دی‌اکسید را تخلیه و به محیط پیرامون وارد می‌کنند.

البته جالب‌تر از زیردریایی‌ها پروژه زیست کره‌ 2 است که در آریزونا بنا شده است  و ثابت می‌کند یک زیست کره کوچک، پیچیده، بسته و دست‌ساز انسان می‌تواند مقدمات زندگی  در یک سال برای 8 نفر را فراهم کند. بعد از سال دوم اکسیژن باید به سیستم تزریق شود و این یعنی یک بن بست در بخش تولید جو.

در سال 2001 سایت خبری فضایی space.com   از 3 اندیشمند درباره ضرورت‌های زندگی در فضا سوال کرد، رئوس پاسخ آنها به این شرح بود:

- انتشار زیبایی و حیات در جهان.

- تضمین بقای موجودات زنده.

- امتیازات اقتصادی حاصل از ماهواره‌های توان خورشیدی، معادن سیارکی و کارخانه‌های فضایی.

- نجات محیط زیست زمین با انتقال جمعیت و صنعت به فضا.

- ایجاد عوامل پرجاذبه‌ای که توجه مردم را به خود جلب کند و اجازه دهد آنها فراتر از دنیای اطراف خود بیندیشند.

- به دست آوردن مواد کمیاب، برای مثال گاز‌های طبیعی از لایه‌های خارجی خورشید و آب آشامیدنی.

تعارضات آینده‌

برخی مهاجرت فضایی را بیش از اندازه گران و اتلاف وقت می‌دانند و با این تئوری مخالفند. به نظر این افراد چیزی در فضا وجود ندارد که ما به آن احتیاج داشته باشیم. به علاوه دستیابی به فضای خارج از منظومه شمسی در یک بازه زمانی منطقی برای انسان خارج از دسترس است.

بر اساس این ادعا اگر حتی نیمی از پولی را که در اکتشافات فضایی هزینه می‌شود، برای بهینه‌سازی شرایط زندگی روی زمین صرف می‌کردیم، دست‌کم در یک بازه رمانی کوتاه شرایطی بهتر، برای مردم بیشتری فراهم می‌شد. این نظریه فرض را بر این می‌گذارد که پول هزینه نشده در فضا در راه‌های به سود جامعه بشری به کار رود.
در مقابل طرفداران اکتشافات فضایی این نکات را مطرح می‌کنند: جمعیت زمین یک سیر صعودی را طی می‌کند، در حالی که در مورد ظرفیت و منابع در دسترس این طور نیست. اگر راه‌ها به  منابع موجود در فضا به روی ما باز شوند و اجتماعات زیست پذیر برای بقا در فضا ایجاد شوند؛ برای انسان محدودیت رشد معنایی نخواهد داشت.

اکثریت مردم پولی را که در اکتشافات فضایی هزینه می‌شود بزرگنمایی می‌کنند و مخارج دفاع و خدمات بهداشت را در نظر نمی‌گیرند. برای مثال از سیزدهم ژوئن 2006، بیش از 320 میلیارد دلار توسط مجلس ایالات متحده به جنگ در عراق تخصیص داده شده است. در مقایسه برای ساخت یک تلسکوپ فضایی چون هابل تنها 2 میلیارد دلار نیاز است و بودجه سالانه ناسا میانگینی حدود 16 میلیارد دلار داراست. به کلامی دیگر، پولی که در جنگ [ایالات متحده] با عراق صرف شده تقریبا  به تنهایی هزینه 21 سال فعالیت فضایی ناسا را تامین می‌کند.

در نهایت اکتشافات فضایی برای انسان به عنوان نوع بشر می‌تواند، انگیزه‌ای برای بازگشت به اصل خویش به عنوان موجوداتی متحد و در پی گسترش قلمرو خویش باشد و در تجربه نیز این دست تلاش‌های بین‌المللی ارزش خود را در راستای اتحاد و  یکسو سازی اهداف ملل به خوبی نمایانده‌اند.

البته هنوز تا رسیدن به آغاز شمارش معکوس اعزام نخستین مهاجران از زمین به فضا راه طولانی در پیش داریم اما نباید فراموش کرد که هر حقیقتی در دنیای اطراف ما در ابتدا تنها تخیلی دور از دسترس بود و وجود رویاپردازی‌های دور و دراز ما را به سوی امروز خود سوق داده است. زندگی در فضا رویایی است که نمی‌توان از وسوسه آن فراتر از هر نیازی، فرار کرد.

هدیه باطنی