بحران آوارگان عراقی

این حوادث موجب شد زیاد به همراه همسر و سه فرزندش سپتامبر سال گذشته میلادی راهی لبنان شود و در بیروت، پایتخت اقامت گزیند. زیاد می‌گوید: پس از توقیف خانه‌ام بود که همسرم دچار اولین حمله قلبی شد.
می‌‌افزاید: ناچار شدیم به طور غیرقانونی به لبنان بیاییم. تحمل فشارها برای او خیلی دشوار بود.

اندکی پس از ورود به لبنان بود که همسر زیاد دومین و سومین سکته را هم پشت سر گذاشت و عاقبت کریسمس سال جاری میلادی بر اثر نارسایی قلبی جان باخت.

سرگذشت زیاد را به نمی‌توان نمونه‌‌ای نادر دانست. در هنگامه گزارش‌هایی که از بازگشت آوارگان عراقی به این کشور به دلیل کاهش دامنه خشونت‌ها در این کشور حکایت دارد واقعیت این است که بخش اعظم جمعیت 5/4 میلیون نفری پناهجویان عراقی و آوارگان این کشور دورنمای چندان روشنی را برای بازگشت به موطن پیش‌روی خود ندارند.

به گفته مقامات عراقی بیشتر پناهجویان عراقی که به کشور بازگشته‌اند آنانی هستند که به سوریه رفته بودند. براساس برآوردهای موجود 5/1 میلیون عراقی تنها به‌ سوریه پناهنده شده‌اند که هجوم این گروه مشکلات زیادی را برای دولت سوریه و خود آواره‌ها به وجود آورده است.

کمیسیاریارعالی پناهجویان سازمان ملل متحد(UNHCR)  در یکی از بررسی‌‌های اخیر پیرامون آن‌دسته از عراقی‌هایی که به کشور بازمی‌گردند به این استنتاج رسید که فقط پناهجویانی که اندوخته مالی‌شان تمام می‌شود و دیگر قادر به تامین مایحتاج خود و خانواده‌شان نیستند از سر ناچاری به عراق رجعت می‌کنند.
دولت عراق برای تشویق پناهجویان به بازگشت در مبادی ورودی به هر خانواده یک میلیون دینار عراقی معادل 800 دلار وجه نقد پرداخت می‌کند که این مبلغ برای تامین مایحتاج چند ماهه خانواده‌‌ای با جمعیت متوسط کفایت می‌کند.

استفان جاکمنت، نماینده UNHCR در عراق می‌گوید: این واقعیتی غیرقابل انکار است که فقط آن دسته از پناهجویان عراقی به این کشور بازمی‌گردند که راهی دیگر برای ادامه معاش ندارند. می‌افزاید: اغلب آوارگان قضاوت در مورد وضعیت کنونی عراق را زود می‌دانند و ترجیح می‌دهند به انتظار به ثبات رسیدن شرایط بنشینند.

جنگ عراق تا همین مقطع هم از جنگ اول جهانی طولانی‌تر شده است. پیش‌بینی‌ها پیرامون تعداد قربانیان این جنگ متفاوت است و بین 90‌هزار در قالب برنامه شمارش اجساد عراقی‌ها تا بیش از یک میلیون نفر در برآورد موسسه نظرسنجی و تحقیقات CRB انگلیس جای می‌گیرد.

سوریه و اردن پیش از این با آغوش باز از پناهجویان عراقی استقبال می‌کردند اما با هجوم سیل پناهجویان و تبعات اقتصادی و اجتماعی ورود آنان چاره‌ای جز بستن مرزها به روی عراقی‌های جلای وطن کرده پیش روی خود ندیدند.
این مساله موجب شده کسانی که شهامت‌شان را جمع کرده و به عراق بازمی‌گردند راه بازگشت را بسته ببینند و با وجود همه مخاطرات زندگی در عراق، چاره‌ای جز ماندن نداشته باشند.

برای سال‌ها عراقی‌های فاقد ویزای معتبر اقامت در لبنان حتی در صورت ثبت‌نام در UNHCR مهاجر غیرقانونی تلقی می‌شدند. نیروهای امنیتی لبنان از اول ماه فوریه امسال همه مهاجران غیرقانونی را مشمول عفو 3 ماهه دانست و با این اقدام پناهجویان عراقی را در عمل برای خروج از لبنان تحت فشاری مضاعف قرار دادند.

در چارچوب توافق دولت لبنان و بغداد قرار است برای 50 هزار پناهجوی عراقی در لبنان گذرنامه صادر  شود تا این دسته بتوانند به کشورشان بازگردند. آنانی که بتوانند شغلی در لبنان بیابند یا کسی حاضر شود ضمانت آنها را بکند قادر به اخذ ویزای لبنان و ماندن در این کشور خواهند بود.

در حدود 750 عراقی به اتهام ورود غیرقانونی به لبنان در زندان‌های این کشور به سر می‌برند. این عده طی ماه‌های آتی به طور مرحله‌ای آزاد می‌شوند اما به آنان اجازه اقامت در لبنان داده نخواهد شد.

با این حال برای اکثر این عراقی‌های جلای‌وطن کرده بازگشت به کشورشان به عنوان یکی از گزینه‌ها برای آینده مطرح نیست و در دیگر سو UNHCR اعلام کرده قادر به تامین امکانات لازم برای ماندن تنها 1500 عراقی در خاک لبنان است.

در چنین شرایطی پناهجویان عراقی در لبنان باید بین یافتن راهی برای ماندن در این کشور یا انتخاب کشوری دیگر به عنوان مبدا سفر خود یکی را انتخاب کنند.

تحمل شرایط آوارگی موجب شده اکثر پناهجویان عراقی به مشکلات روحی گرفتار آیند و با گذشت هر سال نرخ شیوع بیماری‌های روحی بین پناهجویان افزایش می‌یابد. تحقیقاتی که توسط سازمان بین‌المللی مهاجرت (IOM) حدفاصل نوامبر 7 تا ژانویه سال‌جاری میلادی در مورد وضعیت روحی پناهجویان عراقی در اردن و لبنان انجام شد موید وجود نرخ بالای اشاعه ناراحتی‌های روحی در بین آنان بود.

در ضمن این تحقیق با 200 خانواده پناهجوی عراقی - در حدود 800 نفر - مصاحبه شد. در نتیجه مشخص شد حداقل نیمی از این عده نشانه‌هایی از وجود افسردگی شدید ازجمله خشم، خستگی مفرط و ناامیدی را در خود دارند.

گمان می‌رود این مشکلات در آینده با افزایش فشارها برای بازگرداندن پناهجویان عراقی به این کشور و با توجه به بی‌رغبتی آنان به بازگشت روندی صعودی داشته باشد با این حال پناهجویان عراقی ترجیح می‌دهند با وجود همه مشکلات از بازگشت به کشورشان خودداری کنند.

منبع : تایم‌