بوق،کلاچ، ترمز

هیچ‌کس نمی‌داند زن‌ها از چه زمانی شیفته این مهارت هیجان‌انگیز شدند، اما با گذشت چند سال از عمر رانندگی در ایران می‌توان گفت هر روز بر تعداد زنان راننده افزوده می‌شود.

گرایش روزافزون زنان در سال‌های اخیر به آموختن مهارت رانندگی را می‌توان از تعداد گواهینامه‌های صادر شده برای آنها جستجو کرد، جایی که آمارها از روند صعودی گرایش بانوان به این مهارت خبر می‌دهد.

این در حالی است که گشتی در آموزشگاه‌های رانندگی بیانگر این است که تعداد قابل توجهی از هنرجویان را بانوان تشکیل می‌دهند. گویی برای آنها نیز مانند مردان، گرفتن گواهینامه رانندگی فقط به فراگیری یک مهارت ختم نشده و راهی است برای اثبات توانایی‌هایشان به خود و دیگران.

زنان بسیاری پس از گرفتن گواهینامه رانندگی پا به خیابان‌های شلوغ شهر می‌گذارند در حالی که نمی‌دانند باید خود را برای شنیدن حرف‌های آزاردهنده و تکراری رانندگان مرد آماده کنند.

شاید هر یک از شما در غروبی زمستانی راننده زنی را که در یکی از خیابان‌های شلوغ و پرترافیک شهر سعی می‌کند از میان ازدحام خودروها، راهی برای خود پیدا کند، دیده باشید.

در این شرایط و در فضای شلوغ و عصبی‌کننده خیابان‌ها، همه دنبال یک مقصد می‌گردند تا مشکلات ترافیکی را گردن او بیندازند و در این میان چه سوژه‌ای بهتر از رانندگان زنی که در آن محدوده مشغول رانندگی است.

آنها به عدم مهارت و توانایی لازم برای رانندگی و حرکت کند و لاک‌پشت‌وار متهم می‌شوند! برای زنانی که سال‌هاست تجربه رانندگی در شهر شلوغ تهران را دارند، چنین برخوردهایی از سوی جامعه مردان، دردی آشنا و تکراری است.

قضاوت‌های ناعادلانه‌

زهره، جوان 26 ساله‌ای است که سال گذشته موفق به دریافت گواهینامه رانندگی شد، با تاکید بر این که معتقدم خانم‌ها هیچ مشکلی در یادگیری مهارت رانندگی ندارند و باورهای غلطی که امروزه در جامعه ما از جانب قشر مردان در این زمینه وجود دارد، نه‌تنها واقعیت ندارد، بلکه فقط ریشه در همان باورهای فرهنگی گذشته ما دارد، می‌گوید: بسیاری از خانواده‌ها، خودروی خود را براحتی در اختیار پسران قرار می‌دهند و حتی در صورت بروز تصادف که ممکن است از بی‌احتیاطی، هیجان‌طلبی یا سرعت بالای پسران در رانندگی باشد، براحتی این مساله را می‌پذیرند، اما در مقابل خدا نکند که دختر خانواده با ماشینش در یک خیابان تصادف کند. آن وقت است که دیگر برای بقیه فرقی نمی‌کند که چه کسی به چه کسی زده است. انگار در تصادف همیشه این زن‌ها هستند که مقصرند.

دختر جوان دیگری نیز با انتقاد از رفتارهای نادرست و غیراخلاقی که از سوی برخی رانندگان مرد در جامعه ما در مواجه شدن با رانندگان زن سر می‌زند، می‌گوید: انگار برای مردان عادت شده که هر وقت یک راننده زن جلویشان حرکت می‌کند حتی اگر ترافیک یا چراغ قرمز باشد، باز هم دستشان را روی بوق بگذارند و مرتب با بوق زدن تمرکز زنان را در رانندگی از آنها بگیرند و به جای آن یک دنیا استرس و دلشوره تحویلشان دهند.

این راننده زن ادامه می‌دهد: به‌رغم این که سال‌هاست در خیابان‌های شلوغ و پرترافیک شهرمان رانندگی می‌کنم، در بسیاری مواقع شده که وقتی برخی رانندگان مرد که کلی هم ادعایشان می‌شود با بوق زدن یا حرف‌های ناپسند برای من ایجاد ناراحتی و مزاحمت می‌کنند، ناخواسته تا حدودی اعتماد به نفسم را از دست می‌دهم. چه می‌شود کرد؟ چرا که فکر می‌کنم بروز این رفتارها هم ریشه در عقب‌ماندگی فرهنگ جامعه در قبال پیشرفت‌های زنان دارد.

چرا رانندگی زنان با مردان فرق دارد؟!

براستی چرا رانندگی زنان با مردان متفاوت است؟ در جایی که روش صدور گواهینامه برای مردان و زنان یکسان و برابر است، پس چرا برای رانندگی زنان این همه حرف و حدیث وجود دارد؟! چرا فقط مردها می‌توانند راننده خوبی باشند؟

 به راستی اگر یک راننده مرد در این شهر شلوغ تصادف کند، به آهستگی حرکت کند و یا نتواند ماشینش را از پارک بیرون بیاورد نیز همان طعنه‌ها و الفاظ تمسخرآمیز بی‌معنا را خواهد شنید یا این‌ واژگان آزاردهنده و تکراری هنگام رانندگی زنان مصداق پیدا می‌کند؟ عامل این نگرش‌های دوگانه را کجا می‌توان جستجو کرد؟

فرهنگ مردسالاری حاکم بر جامعه، مقررات نانوشته رانندگی، محتاط بودن بیش از حد زنان یا خطر‌پذیری مردان یا فقط باز هم همان باور اجتماعی قدیمی که زنان هیچ‌وقت نمی‌توانند مثل مردها باشند!

به یاد سخنان یک استاد جامعه‌شناس می‌افتم که می‌گفت: اگر چه بسیاری از عادات اجتماعی همراه با تحولان زمان تغییر می‌کند، اما نگاه به زن در جامعه ما و در ابعاد مختلف موضوعی نیست که همراه با تحولات زمانی جلو آمده باشد و لازم است آنها را با آموزش تغییر دهیم.

درست مثل رانندگی بانوان که اگر چه نسبت به چندین سال قبل عادی‌تر شده، اما به نظر می‌رسد رفتارهای اجتماعی متناسب با آن هنوز در جامعه شکل نگرفته است.

مهارتی که از انحصار مردان خارج شد

دکتر فربد فدایی، روانپزشک و دانشیار دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی، بروز رفتارهای اینچنینی از سوی جامعه مردان در قبال رانندگی زنان را ناشی از نوعی پیشداوری غیرمنصفانه دانسته و معتقد است: واقعیت این است که زنان، رانندگان دقیق‌تری نسبت به مردان بوده و در مورد آمار تصادفات رانندگی نیز سهم مردان ده‌ها برابر زنان است، بویژه در تصادفات منجر به مرگ، تقریبا می‌توان گفت میزان ارتکاب مردان به تصادفات رانندگان منجر به مرگ، قابل مقایسه با زنان نیست.

به گفته وی، در واقع این گونه رفتارها واکنش‌های واپس‌گرایانه یک جامعه مرد‌سالار است که در طول سال‌های آینده بتدریج تعدیل خواهد شد.

وی حضور پابه‌پای زنان جامعه در کنار مردان در عرصه‌های مختلف اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی طی سال‌های اخیر را که ناشی از افزایش سطح تحصیلات زنان جامعه و آگاهی آنها نسبت به حقوق خود و به تبع آن درخواست استفاده از این حقوق بوده را یکی از دلایل مهم گرایش روزافزون زنان جامعه ما به آموختن مهارت رانندگی بخصوص طی سال‌های اخیر دانسته و تصریح می‌کند: تحصیلات بالاتر به معنای امکان یافتن شغل نیز است که استقلال مالی زنان را در پی دارد و به این ترتیب زنان با استفاده از هویت مساوی اجتماعی و امکانات اقتصادی خود می‌توانند در فعالیت‌هایی که سابق بر این در انحصار مردان یا محدود به زنان خانواده‌های مرفه بوده، وارد شوند که نمونه آن امکان زنان برای آموزش رانندگی و خرید اتومبیل شخصی است.

این روانپزشک میل به آموختن رانندگی در زنان را ناشی از آگاهی آنها از این حق اجتماعی دانسته و معتقد است: خرید خودرو نیز توسط زنان نماینده استقلال مالی بیشتر آنها و آگاهی مردان از حقوق مساوی زنان در عرصه‌های اقتصادی است که این مساله به نوبه خود موجب افزایش عزت نفس زنان و اعتماد به نفس آنها نیز شده و در مجموع این افراد، همسران و مادران بهتری برای همسر و فرزندان خود خواهند بود.

اما در این میان، صحبت‌های سردار محمد رویانیان، رئیس پلیس راهنمایی و رانندگی نیروی انتظامی در خصوص رانندگی زنان جامعه ما بسیار شنیدنی است: برای این که بدانیم زنان چگونه رانندگی می‌کنند و قضاوت مردان در مورد رانندگی زنان درست است یا خیر، باید ابتدا بدانیم رانندگی خوب چه ویژگی‌هایی دارد.

وی معتقد است: رانندگی صحنه مسابقه، جنگ و تخلیه قوای درونی نیست که انسان بخواهد هنگام رانندگی عقده‌های خود را خالی کند، بلکه رانندگی یک هنر است و خوب رانندگی کردن به مفهوم هنرمند و قانونمند بودن و حفظ احترام همنوع و احتیاط در سلامت راندن و سالم به مقصد رسیدن از ویژگی‌های یک راننده خوب است.

به اعتقاد رویانیان، مردان در تصادفات منجر به فوت بیشتر از زنان مقصر هستند و در عین حال بیشتر مرگ  و میرها در تصادفات رانندگی مربوط به مردان است، چرا که عرصه رانندگی مردان گسترده‌تر از زنان است. در جاده‌ها زن‌ها کمتر رانندگی می‌کنند و شاید این مساله یکی از دلایل بروز تصادفات مرگبار توسط مردان باشد.

پرهیز از خشونت در رانندگی‌

سردار رویانیان با تاکید بر این که به اعتقاد من زنان به دلیل وسواس بیشتر و دقت نظری که دارند بهتر از مردان رانندگی می‌کنند، تصریح می‌کند: رفتارهای پرخطر مانند حرکت مارپیچ، سرعت غیرمجاز، سبقت ممنوع و ... معمولا از برخی روحیه‌های خشن و مضطرب بروز می‌کند و این افراد دارای اختلالات روحی‌اند، در حالی که زنان جامعه ما این گونه عمل نمی‌کنند.

ویژگی خشونت‌طلبی، اختلالات روانی، عقده‌های خشونت‌زا در رفتارهای زن ایرانی و رانندگان زن جامعه ما نیست و کمتر می‌توان زنی را پیدا کرد که کورس بگذارد یا با خشونت رانندگی کند.

رئیس پلیس راهنمایی و رانندگی نیروی انتظامی در پاسخ به این پرسش که آیا تفاوتی بین مردان  و زنان در نتیجه امتحان رانندگی وجود دارد، معتقد است: هنگام آزمون آیین‌نامه، زنان تقریبا همه موارد را درست پاسخ می‌دهند، ولی مردان این طور نیستند؛ همچنین زنان هنگام شرکت در کلاس‌های آموزشی و آیین‌نامه دقت بیشتری نسبت به مردان دارند و فقط مشکل آنها  ترس‌شان است که آن هم به دلیل روحیه لطیف و جو فرهنگی و محیطی اطراف است.

پیش به سوی افق‌های روشن

این روزها وقتی خوب به خودروهایی که از کنارت عبور می‌کنند نگاه می‌کنی می‌بینی که از هر سه چهار خودرو، راننده یکی از آنها  زنی است که در این شهر شلوغ در حال باز کردن راه برای حرکت است  وقتی چند سال پیش را به یاد می‌آوری که رانندگان زن چگونه با تهاجم بوق‌ها، نگاه‌ها، لبخندها و تکان‌دادن سرهایی از جانب رانندگان مرد که به علامت تمسخر و تاسف احساس و افکارشان را بیان می‌کردند، مواجه می‌شدند، امیدوار می‌شوی که زنان ما در این راه نیز کم کم همپای مردان پیش می‌روند.

این امیدواری وقتی بیشتر می‌شود که می‌بینی هنوز هم هستند کشورهایی که به زنانشان حتی مجوز رانندگی در خیابان را نمی‌دهند، اگرچه هنوز هم تا رسیدن به افق‌های روشن راه طولانی در‌پیش‌است.

الگوی رانندگی سالم‌

در حالی‌که روند رو به افزایش رفتارهای تهاجمی در بسیاری از رانندگان جوان و کم‌تجربه، امنیت روانی و حتی جانی شهروندان تهرانی را مورد تهدید قرار داده، اما در مقابل بیشتر رانندگان زن به دلیل نحوه صحیح رانندگی، الگوی رانندگی سالم در پایتخت هستند.

یک کارشناس برنامه‌ریزی شهری با تاکید بر این‌که بررسی آمارهای به دست آمده از تصادفات رانندگی در تهران بیانگر این واقعیت است که میزان تصادفات رانندگان زن به هیچ‌وجه قابل مقایسه با رانندگان مرد نیست، معقتد است: آمارها بیانگر این حقیقت است که زنان راننده به طور کلی بسیار کمتر از مردان تصادف می‌کنند و در صورت بروز تصادف نیز اغلب مقصر نیستند.

شهرام جباری‌زادگان، رعایت قوانین و مقررات، توجه به نظم و انضباط، حفظ آرامش و خونسردی و نیز احتیاط و دقت هنگام رانندگی را از جمله ویژگی‌های رانندگی سالم بر می‌شمرد و تصریح می‌کند: رانندگی آرام، دقیق و منضبط در کنار توجه به علائم ترافیکی، احترام به حقوق عابران پیاده و رعایت سرعت مجاز در کنار ملزم‌کردن خود به رعایت دقیق قوانین و مقررات راهنمایی و رانندگی از جمله مواردی هستند که تا حد زیادی در نوع رانندگی بانوان وجود دارد.

به گفته این کارشناس شهری، برخوردهای پرخاشگرایانه‌ای که پس از وقوع تصادفات از سوی برخی رانندگان مرد سر می‌زند را در رانندگی زنان نمی‌توان دید و این یعنی همان نقطه مثبت.

بهناز محمدی‌