این مرد همه فن‌حریف‌

 
واقعیت هم این است که هالیوود بچه‌های بدتر از او هم داشت و خیلی از بزرگان هالیوود اصولا همواره با بسیاری از مسائل سیاسی و اجتماعی و حتی هنری حاکم بر فضای جامعه مخالف بودند. مگر مارلون براندو کم مخالفت کرد یا سوزان ساراندون کم به بوش بد و بیراه گفت یا رابرت ردفورد هرچند بسیار مودبانه، اما جدی‌ترین انتقادها را نثار حکومت کرده است... شاید بتوان گفت خوب شان پن از آن نسل نیست، جوان‌تر است، هرچند که حالا دیگر 47 سالش است و خیلی هم جوان نیست. خوب بگذریم. به هر حال امروز چای را با بازیگر و کارگردانی صرف می‌کنیم که روزی روزگاری در گذشته‌ای نه‌چندان دور به پسر بد هالیوود مشهور بود. کسی که پس از 3 بار نامزدی برای دریافت جایزه اسکار، زمانی جایزه را از آن خود کرد که همه دیگر مطمئن شده بودند او هرگز این جایزه را روی پیش بخاری! خانه‌اش، یعنی بالای شومینه نخواهد دید.

حالا شان پن بیشتر یک کارگردان است. کارگردانی که امسال با دعوت از او برای ریاست جایزه بسیار معتبر کن ناگهان این خبر مثل بمب ترکید و یکی دو هفته  راستی دقیقا چند هفته؟  دیگر هم اسمش ممکن است به عنوان یکی از نامزدهای اسکار و به دلیل کارگردانی فیلم بسیار تاثیرگذار «درون دنیای وحش» دوباره یک بمب دیگر را منفجر کند.

او متولد اولین روزهای دهه 60 میلادی است و در 11 آگوست 1960 در ایالت کالیفرنیای امریکا به دنیا آمده است. جالب این که خودش دوست نداشت بچه‌هایش در این ایالت و نزدیک هالیوود بزرگ شوند به همین دلیل خانواده آنها مهاجرت کردند و به شمال سانفرانسیسکو رفتند که هرچند ایالت همسایه کالیفرنیاست، اما به اندازه کافی از کالیفرنیا و هالیوود دور است. پدر «شان» یک کارگردان یهودی بود که به دلیل مخالفت با فضای تفتیش عقاید حاکم بر امریکا در دوره سیاهی که به مک‌کارتیسم معروف شده بود، به دلیل این که حاضر نشد بسیاری از همقطارانش را لو بدهد در فهرست سیاه جای گرفت و همه آن مصیبت‌هایی را کشید که بسیاری از هنرمندان بزرگ مثل چارلی چاپلین کشیدند. هر چند چارلی و بسیاری دیگر ترک دیار کردند، اما خانواده پن در زادگاهش ماند و به مقاومت ادامه داد. به همین دلیل می‌توان گفت این روحیه مبارزه جویانه که بیش از هر چیز به دنبال مسائل سیاسی است و وقتی حرف سیاست به میان می‌آید یک دفعه پشت راست می‌کند و چشم‌هایش می‌درخشد، باید از همان روزها و از آموزش‌های پدر برایش به یادگار مانده باشد.

در هر حال خانواده کوچک «پن»‌ها همه هنرمند بودند. از پدر گرفته تا مادر که بازیگر بود، برادرهایش هم یکی بازیگر و دیگری اهل دنیای موسیقی بود.

برخلاف آنچه در فیلم‌ها می‌بینیم «شان» جثه‌ ‌ریزی دارد و باز برخلاف نقش‌هایی که بازی می‌کند محجوب و خوددار است، اما چنان شخصیتی دارد که نمی‌توان حضورش را نادیده گرفت. 

با این حال شان پن در این 20 سال فقط بازیگر و کارگردان نبوده و با وجود این که بارها اعلام کرده که دوست دارد بازیگری را کنار بگذارد و فقط به کارگردانی بپردازد، اما به نظر می‌رسد بیش از هر چیز دوست داشته باشد همه فعالیت‌های هنریش را کنار بگذارد و زندگی‌اش را وقف سیاست کند. هر چند قطعا شخصیت او با آنچه سال گذشته در فیلم «همه مردان شاه» نشان داد کاملا متفاوت است. او در سیاست رک و راست به پیش می‌تازد و از متفاوت‌ترین شیوه‌ها برای اعلام نظراتش استفاده می‌کند و می‌داند که طبق روش‌های پذیرفته دنیای سرمایه‌داری همه کار را می‌توانی با پول انجام دهی. به همین دلیل هم حاضر می‌شود تا در مخالفت با بوش 56 هزار دلار بدهد تا بتواند در قالب یک آگهی سه چهارم صفحه‌ای آن هم در روزنامه‌ای مثل واشنگتن پست از جورج بوش، رئیس‌جمهور امریکا بخواهد که دست از این رفتارهای خشونت‌آمیز بردارد. او در آن اعلامیه که تازه در سال 2002 پیش از حملات بوش به کشورهای دیگر نوشته شده بود برای مخالفت با حمله احتمالی به عراق و جنگ‌های ضدتروریسم وارد میدان شده بود.

شاید همین رک بودن و توجه به مسائل سیاسی است که باعث شد فرانسوی‌ها او را در صدر جشنواره امسالشان که در ماه می برگزار می‌شود‌، بنشانند. خود او هم در واکنش به این اعلامیه گفته بود که سینما در سراسر جهان جانی تازه پیدا کرده و به شکلی فزاینده متفکرانه، بحث‌انگیز، تکان‌دهنده و پر از تخیل شده و به جرات می‌توان گفت نسلی جدید از فیلمسازان سر برآورده‌اند.

برای همین نظرات است که جایزه 3 سال پیش آکادمی علوم و هنرهای سینمایی که‌ ‌برای بازی در نقش «جیمی مارکوم» در فیلم رودخانه مرموز به او داده شد، برای  همه شگفت‌انگیز بود چون دست‌زدن به یک جور رفتار متفاوت آن هم از سوی صنعتی محسوب می‌شد که به ندرت پیش می‌آید از فرزندان سرکش خود تقدیر کند.

به همین دلیل هم «شان» فردی است که دوست دارد خود را درگیر هر کاری کند آن هم  به اراده و اختیار خود. بنابراین او نمی‌تواند خود را درگیر مسائل نکند و همین تعهد و مسوولیت است که فعالیت‌های سیاسی او را بیشتر کرده از مدت‌ها پیش زیربنای حرفه‌ بازیگری و بعدتر کارگردانی او را ساخته است‌.‌ این روزها خشم و عصبانیت پن بیشتر متوجه‌ ‌کاخ سفید است و هر حرکت او تصویر کاملی از یک فعال سیاسی چپ لیبرال هالیوودی را نشان می‌دهد. 

شان پن همین چند روز پیش برای فیلم «درون دنیای وحش» نامزد دریافت جایزه انجمن کارگردانان شد. این جایزه که 4 روز پس از اعلام نامزدهای اسکار، نام برنده را اعلام می‌کند، بسیار اهمیت دارد و معمولا فیلم‌هایی که این جایزه را از آن خود کنند می‌توانند به گرفتن اسکار در دستشان بسیار امیدوار باشند.

‌شان پن در گزارش‌هایی که پس از دیدارش از عراق در نشریه سان‌فرانسیسکو کرونیکل چاپ کرد هدف گروهی از پیمانکاران را که به عراق رفته بودند روشن کرده بود. اساسا شان پن بیشتر از آن که یک رادیکال باشد،‌ ‌یک آرمانگرای رمانتیک است و قاطعیت و ثبات قدم او که پیش برنده کارها و‌ ‌فعالیت‌هایش است روی فعالیت‌های سیاسی‌اش نیز تاثیر می‌گذارد. ایده‌آل او یک‌ ‌امریکای دموکرات است؛ جایی که سیاستمداران نیز برای اقدامات خود باید حساب پس دهند. ‌او به آرامی می‌گوید: در حال حاضر کسانی زمام امور این کشور را به‌ ‌دست دارند که باید برای بلایی که بر سر دموکراسی آورده‌اند زندانی‌ ‌شوند‌.

اما شان پن فقط درباره جنگ و سیاست‌های جنگجویانه بوش نیست که واکنش نشان می‌دهد. دو سال پیش و در جریان سیل ویرانگری که همه جنوب امریکا را دربرگرفته و ایالت سیاه‌پوست‌نشین جورجیا را نابود کرده بود این پن بود که به کمک مردم شتافت و تصویری از او که سراسر پوشیده از گل بود و به مردم کمک می‌کرد تا خودشان را به خشکی برسانند در بیشتر سایت‌های خبری عنوان عکس روز را به خود اختصاص داده بود. بسیاری خانواده‌ها و ساکنان‌ ‌نیواورلئان، زندگی خود را مدیون کمک‌های او می‌دانند. او با همین سر و وضع در برابر گزارشگر تلویزیون از دولت بوش به خاطر عدم واکنش سریع نسبت به بحران پیش‌ ‌آمده به شدت انتقاد کرد.

اما او عواقب این انتقادها را هم پرداخته است. به جز یک فاصله دیرینه و طولانی که هالیوود نسبت به او داشت، از 5 سال پیش تا به حال از سوی اداره نظارت بر دارایی‌های خارجی وابسته به وزارت‌ ‌دفاع امریکا تحت بازجویی بوده و بهای سنگینی هم ظاهرا به دلیل پرداختن مالیات از جیبش رفته است. 

درون طبیعت وحشی

در سال 1981 وقتی هال هالبروک داشت برای فیلم تلویزیونی «کشتن رندی وبستر» کار می‌کرد، یک بازیگر جوان و ساکت مدتی بیرون اتاقش منتظر نشسته بود. هالبروک می‌گوید نمی‌شد به او کمکی کرد، اما نمی‌شد نادیده‌اش هم گرفت. او به طرز کاملا چشمگیری باهوش و جذاب بود.

پس از مدتی هالبروک نامه‌ای از مرد جوان دریافت کرد که از او به خاطر محبتی که نشان داده بود و تشویق کردنش تشکر می‌کرد. هالبروک می‌گوید آن نامه خیلی زیبا نوشته شده بود و هرگز نمی‌توانم تاثیر آن را فراموش کنم. 27 سال بعد هالبروک دلیل خیلی خوبی داشت تا با آن جوان که حالا اسکار را نیز به دست آورده بود به دلیل کارگردانی فیلم جدیدش «درون طبیعت وحشی» و استفاده از هالبروک در این فیلم تشکر کند. شان پن همان جوانی است که حالا پس از 27 سال هالبروک 83 ساله را با یک دنیا افتخار وارد فیلم خودش کرده و به قول بازیگر سالخورده و پرافتخار این فرصت را به او داده تا در سکوت در فیلمی بازی کند که بیش از بسیاری از فیلم‌هایش امکان دیده شدن را برایش فراهم کرده است.

مازیار معتمد