مصرف بی رویه انرژی در کشور بیداد می کند تولید سوخت از زباله

بذل و بخشش یارانه های انرژی در ایران از دهه های گذشته تا امروزدر عرصه اقتصاد، نه کم نظیر بلکه بی نظیر و تعجب برانگیز است.

کد خبر: ۱۵۶۱۴۲

هزینه کردن 45 هزار میلیارد تومان یارانه انرژی در سال و اعطای آن به همه صنایع، چه زیانده و چه سودده، تقریبا با یک مکانیسم، از عجایب روزگار در هزاره سوم باید به شمار آید. به نظر می رسد این روش، ناشی از یک اندیشه غلط باشد که همچون شلاقی، مشوق چنین طرز تفکری بوده است و آن این که چون نفت داریم و گاز و... بنابراین ملالی نیست اگر در کوره های انرژی کارخانه های صنایع پرمصرف نفت و گاز بریزیم. چنین می شود که دردانه ترین صنعت کشور ما خودروسازی، همچنان تولیداتش بر پاشنه سابق پرمصرف بودن می چرخد یا در صنعت سیمان، تولید 40 میلیون تن سیمان در 46 کارخانه تقریبا معادل مصرف 34 میلیون بشکه نفت خام است. نکته حائز توجه آن که، وزارت صنایع طی 4 سال آینده قرار است ظرفیت تولید سیمان را به میمنت و مبارکی از 40 میلیون تن فعلی به 70 میلیون تن در سال 1390 برساند. به اعتقاد برخی مدیران صنعت، اگر این اتفاق رخ دهد ما می توانیم گوی صادرات سیمان را در منطقه از کشورهای دیگر برباییم؛ اما باید دقت داشت به چه بهایی و چرا؛! اگر تا سال 1390 ظرفیت تولید سیمان به 70 میلیون تن برسد، در این صورت مجبوریم حداقل 20 میلیون بشکه نفت دیگر برای افزایش تولید سیمان به این صنعت تزریق کنیم که در این صورت میزان نفت خام مصرفی تنها در بخش سیمان به 55میلیون بشکه می رسد تا تراژدی مصرف 30درصدی از کل انرژی و 20 درصدی از نظر ارزش انرژی تنها در بخش صنعت کلید بخورد. چرا در کشورهای اروپایی و چین که فاقد نفت و گاز ارزان قیمت هستند، هم تولید سیمان آنها چندین برابر هم محصول تولیدی آنها ارزان تر از ماست؛

روند معکوس مصرف انرژی در اروپا

آمار و مستندات بیانگر این است که روند مصرف انرژی در اروپا یا ژاپن هر سال در حال کاهش است و سیاست به گونه ای است که ذخایر انرژی، معادن و... تا آنجا که ممکن است دست نخورده بماند. تولید خودروهای کم مصرف 4 تا 5 لیتر در 100 کیلومتر در دستور کار تولید کارخانه های خودروسازی قرار گرفته است. برنامه ریزی کشورهای اروپایی بر این پایه قرار گرفته که تا سال 2030وابستگی خود را به نفت خام قطع کنند.
پرسشی که به ذهن می رسد این است که چگونه این موضوع قابل تحقق است؛ آیا چنین مساله ای می تواند از فرضیه و نظریه، صورت اجرایی و عملی پیدا کند؛!

هزینه بر بودن دفن زباله

مطالعات انجام شده وزارت کشور و شورای شهر در سال 1384 حکایت از این دارد که جمع آوری بدون ارائه خدمات بازیافت و تفکیک از مبدا به ازای هر کیلوگرم 120 تا 150 ریال هزینه در بر دارد.
به عبارتی دیگر، شهرداری برای دفن هر تن زباله باید 12 تا 15 هزار تومان هزینه کند، در حالی که جمع آوری مکانیزه همراه تفکیک از مبدا به ازای هر کیلوگرم 200 تا 250 ریال هزینه در برخواهد داشت.
حال در نظر بگیرید این آمارها مربوط به سال 1384 است و امروز به طور قطع هم هزینه کارگر افزایش یافته و هم شهرداری با اجرای سهمیه بندی بنزین با کمبود سوخت و... مواجه است.
هادی ساعی، عضو شورای شهر تهران درخصوص معضل زباله در شهر تهران و به کارگیری آن در صنعت معتقد است: باید سعی شود از تجربیات کشورهای موفقی که توانسته اند از زباله در صنایع خود استفاه کنند، بهره گیریم. مستندات حاکی از آن است که آلمان از سال 1987با برنامه ریزی های مدون، جهتگیری خود را در استفاده زباله به عنوان سوختهای جایگزین در صنایع (صنعت سیمان ) قرار داده است .دکتر مصطفی خانزادی کارشناس ارشد صنعت سیمان در گفتگو با خبرنگار ما اظهار می کند: آلمان در مدت 20 سال توانسته با برنامه ریزی مدون سوخت کارخانه های سیمان خود را از زباله ها به نحوی تامین کند که از 5درصد به حدود 50 درصد در سال 2005افزایش دهد. حال در نظر بگیرید که مصرف انرژی و سوخت مایع کارخانه های سیمان ما حدود 4/4 میلیارد لیتر بر مبنای نفت کوره (مازوت) است. به شکلی که اگر ما بتوانیم 20درصد سوخت کارخانه های سیمان را از زباله های به درد نخور و عفونی تامین کنیم، در آن صورت می توانیم معادل 5/1 روز صادرات نفت خام خود را که معادل 8/5 تا 6 میلیون بشکه نفت خام است، حفظ و برای آیندگان پس انداز کنیم.
چندی پیش داوود دانش جعفری، وزیر امور اقتصادی و دارایی درخصوص قیمت جهانی مازوت و یارانه دولتی، در مصاحبه ای گفته بود: قیمت جهانی مازوت، سوخت اصلی کارخانجات 2627 ریال است که دولت برای صنایع داخلی به قیمت هر لیتر 95 ریال می دهد که قیمت یک لیتر سوخت برابر نصف لیوان آب معدنی می شود.

راه میان بر

به نظر می رسد راه کوتاه تری هم برای رسیدن به این موضوع وجود دارد و آن رعایت چند اصل است:
1- ضرورت بهینه سازی و مصرف 2- استفاده از سوخت های جایگزین فسیلی.

به عبارتی دیگر، وقتی ما از مکانیسمی استفاده کنیم که از شدت مصرف انرژی بکاهد به واقع هم از ذخایر و معادن خویش صیانت کرده ایم و هم برای آیندگان میراث گرانبهایی به جا گذاشته ایم.
روش دیگری که مد نظر این کشورها (توسعه یافته) قرار گرفته، استفاده از سوخت های جایگزین فسیلی بخصوص به کارگرفتن بی ارزش ترین کالای جوامع شهری، روستایی یا خطرناک ترین کالای صنعتی و بیمارستانی است. حال در نظر بگیرید پسماندهای عفونی بیمارستانی که می تواند تاثیرات بسیار خطرناکی برای ما، شما و حتی نسل آینده در پی داشته باشد و حتی دارای این پتانسیل است که سفره های زیرزمینی آب را به دلیل شیرابه های بسیار خطرناک بیالاید و با اتخاذ راهکاری در صنعت استفاده کنیم. حال متصور شوید روزانه 7 هزار و 500 تن زباله ای که در کلانشهر تهران تولید می شود تا چه اندازه می تواند محیط زیست را آلوده کند، اما اگر بتوان از این کالاهای بی ارزش و خطرناک در صنعت استفاده کرد چه درآمدی نصیب کشورمان خواهد شد. هر چند از 7 هزار و 500 تن زباله ای که در تهران تولید می شود 3هزار تن آن در تهران بازیافت و به کمپوست تبدیل می شود، اما باید دقت کرد که 4500 تن آن روزانه در منطقه کهریزک مدفون می شود.

وی در ادامه یادآور شده بود: به بیان دیگر برای هر تن سیمان 320 هزار ریال یارانه سوخت پرداخت می شود. عقل سلیم به ما می گوید باید برای برون رفت از این معضل (مصرف سوخت در صنعت سیمان) هرچه سریع تر راهکاری اندیشید و چه اقدامی بهتر از استفاده از زباله به عنوان سوخت جایگزین.

مزایای استفاده از زباله به جای سوخت

اگر بتوانیم از زباله ها در استفاده سوخت صنایع سیمان استفاده کنیم، در آن صورت هم زباله های خطرناک را کنترل کرده ایم، هم از منابع نفتی خود صیانت به عمل آورده ایم. در عین حال هزینه های تولید سیمان را هم کاهش داده ایم، چون تا ابد نمی توان به صنایع یارانه های اشراف مآبانه اینچنینی اختصاص داد.
دکتر خانزادی، کارشناس ارشد صنعت سیمان، انرژی آزاد شده هر هزار تن زباله را معادل 500 تن سوخت انرژی می داند.
به عبارتی، اگر 500 تن سوخت را به ازای هر لیتر 250 تومان یارانه سوخت برای مازوت محاسبه کنیم، به عدد 125 میلیون تومان می رسیم؛ یارانه ای که نیاز نیست پرداخت شود. ضمن آن که یک پنجم هزینه دفن زباله هم کاهش می یابد. به جرات می توان گفت اگر روزی بتوانیم از زباله ها در صنایعی همچون سیمان استفاده کنیم باید زباله را ثروت به شمار آورد. سازمان بازیافت زباله در آماری اعلام داشته که 24 درصد از زباله ها قابلیت تبدیل دارد و می تواند به عنوان سوخت جایگزین به کار گرفته شود.
به عبارتی دیگر از 7500 تن زباله تولیدی در تهران 24 درصد آن بازیافت می شود. این رقم معادل 1800 تن مواد قابل استفاده برای سوخت جایگزین است، درست برابر با 900 تن سوخت مازوت در صنعت سیمان. دکتر مصطفی خانزادی در این خصوص خاطرنشان می کند: یک کارخانه سیمان 3300 تنی می تواند روزانه معادل 70 تن زباله را دفن کند.
به عبارتی دیگر این میزان برابر با 30 تا 35 هزار لیتر مازوت تلقی می شود و در ماه می تواند 210 تن زباله کثیف و آلوده را به انرژی تبدیل کند. حال در نظر بگیرید اگر 46 کارخانه سیمان کشور روزانه حداقل 50 تن زباله را در کشور بسوزانند ما شاهد خواهیم بود که هر روز 2300 تن زباله معادل 1100 تن مازوت انرژی، صرفه جویی به عمل آورده ایم. حال رشد جمعیت 7/1 درصدی در تهران را در نظر بگیرید. به موازات تولید روزانه زباله را هم محاسبه کنید.
با توجه به این که روزانه حداقل 4هزار تن زباله و ماهانه 120 هزار تن دفن می شود، اگر هر تن زباله 3/1 متر مکعب فضا را اشغال کند، ماهانه به 156 هزار متر مکعب خاکبرداری نیاز است و سالانه 1870 متر مکعب فضا را اشغال و آلوده می کند. هادی ساعی خاطرنشان می کند: شورای شهر تهران باید از فناوری و شیوه تبدیل زباله به عنوان سوخت جایگزین استفاده کند و آن را یکی از برنامه های کاری خود در نظر گیرد. این عضو شورای شهر یادآور می شود: به طور قطع ظرفیت کهریزک تا 3 یا 4 سال آینده اشباع می شود و باید فضای دیگری برای دفن زباله در نظر گرفت؛ بنابراین توجه و رویکرد به استفاده از زباله در صنایعی همانند صنعت سیمان می تواند به عنوان یک راهکار اساسی مد نظر قرار گیرد. کوره های سیمان با توجه به آن که از درجه حرارت 1400 درجه برخوردار است و در این دما تمامی میکروب ها و عوامل بیماری زا از میان می روند بنابراین رویکرد استفاده از زباله های بهداشتی، زباله های خشک و لاستیک های مستعمل می تواند هم در حفظ محیط زیست کمک موثری باشد، هم در هدر نرفتن سرمایه های نسل آینده کشور. امیدواریم دولت، مجلس، شورای شهر و شهرداری ها نسبت به استفاده از زباله ها در کارخانه های سیمان دقت و توجه کند.