جنگ خاموش زیر آب
ایران که پس از بستن موفق تنگه هرمز در دوران جنگ، اعتمادبهنفس بیشتری پیدا کرده، اکنون به یکی از شریانهای پنهان اقتصاد جهانی چشم دوخته است: کابلهای زیر دریایی که در بستر این آبراه قرار دارند و حجم عظیمی از دادههای اینترنتی و مالی را میان اروپا، آسیا و خلیجفارس منتقل میکنند.
ایران قصد دارد از بزرگترین شرکتهای فناوری جهان برای استفاده از این کابلها هزینه دریافت کند. رسانهها نیز بهطور ضمنی هشدار دادهاند که در صورت عدم پرداخت، ممکن است ترافیک دادهها مختل شود. هفته گذشته نمایندگان مجلس در تهران طرحی را بررسی کردند که میتواند کابلهای ارتباطی میان کشورهای عربی، اروپا و آسیا را هدف قرار دهد.
براساس این طرح، شرکتهایی مانند گوگل، مایکروسافت، متا و آمازون باید از قوانین ایران تبعیت کنند و شرکتهای مالک کابلها نیز برای عبور از آبهای منطقه، هزینه مجوز بپردازند. همچنین حق تعمیر و نگهداری این کابلها بهطور انحصاری به شرکتهای ایرانی واگذار خواهد شد.
برخی از این شرکتها در پروژههای کابلکشی در خلیجفارس سرمایهگذاری کردهاند اما مشخص نیست کابلهای مورد نظر از آبهای سرزمینی ایران عبور میکنند یا خیر. همچنین به دلیل تحریمهای شدید آمریکا، این شرکتها عملا امکان پرداخت پول به ایران را ندارند و به همین دلیل ممکن است تهدیدهای تهران را بیشتر یک ابزار فشار سیاسی بدانند تا سیاستی اجرایی.
با این حال، رسانهها هشدار دادهاند که آسیب به این کابلها میتواند انتقال تریلیونها دلار داده در سطح جهان را مختل کرده و ارتباطات اینترنتی را در بسیاری از کشورها تحت تأثیر قرار دهد.
تهدید یک فاجعه دیجیتال زنجیرهای
کابلهای زیر دریایی ستون فقرات ارتباطات جهانی هستند و بخش اعظم اینترنت دنیا را منتقل میکنند. هدف قرار گرفتن آنها تنها به کاهش سرعت اینترنت محدود نمیشود؛ بلکه میتواند بانکداری بینالمللی، ارتباطات نظامی، زیرساختهای هوش مصنوعی، دورکاری، بازیهای آنلاین و سرویسهای پخش ویدئو را مختل کند.
به گفته مصطفی احمد، پژوهشگر مرکز تحقیقاتی الحبتور در امارات، بیشتر اپراتورهای بینالمللی برای کاهش خطرات امنیتی، کابلها را در سمت عمانی تنگه هرمز متمرکز کردهاند. با این حال، دو کابل مهم به نامهای فالکون و GBI از آبهای سرزمینی ایران عبور میکنند.
کشورهای حاشیه خلیجفارس ممکن است با اختلال شدید اینترنت مواجه شوند؛ مسألهای که میتواند صادرات نفت و گاز و سیستمهای بانکی را مختل کند. در هند نیز بخش بزرگی از ترافیک اینترنت ممکن است آسیب ببیند و صنعت عظیم خدمات برونسپاری این کشور با میلیاردها دلار خسارت روبهرو شود.
تنگه هرمز یکی از مهمترین مسیرهای انتقال داده میان مراکز اطلاعاتی آسیا مانند سنگاپور و ایستگاههای اروپایی است.
اختلال در این مسیر میتواند معاملات مالی و تراکنشهای بینالمللی میان اروپا و آسیا را کند کرده و حتی باعث قطعی اینترنت در بخشهایی از شرق آفریقا شود.
اگر نیروهای همسو با ایران در دریای سرخ نیز از همین تاکتیک استفاده کنند، پیامدها میتواند بسیار گستردهتر باشد. سال ۲۰۲۴، سه کابل زیر دریایی پس از اصابت یک کشتی هدف قرارگرفته توسط حوثیهای یمن قطع و حدود ۲۵ درصد از ترافیک اینترنت منطقه مختل شد.
با وجود این تهدیدها، شرکت تحقیقاتی تلهجئوگرافی اعلام کرده کابلهایی که از تنگه هرمز عبور میکنند کمتر از یک درصد از پهنای باند بینالمللی جهان را تشکیل میدهند؛ بنابراین اثر جهانی این اقدام محدودتر از آن چیزی است که تصور میشود، هرچند تأثیر آن بر خاورمیانه و بخشهایی از آسیا میتواند بسیار جدی باشد.
جنگ کابلها؛ از قرن نوزدهم تا امروز
اولین پیام تلگرافی میان دو سوی اقیانوس اطلس سال ۱۸۵۸ از طریق کابل زیردریایی ارسال شد. از آن زمان تاکنون اهمیت این زیرساختها به شکل چشمگیری افزایش یافته است. امروزه تنها یک رشته فیبر نوری میتواند دادهای معادل ۱۵۰ میلیون تماس تلفنی همزمان را با سرعت نور منتقل کند.
قطع کابلهای ارتباطی نیز سابقهای طولانی دارد. در آغاز جنگ جهانی اول، بریتانیا کابلهای اصلی آلمان را قطع کرد و ارتباطات این کشور را مختل ساخت.
امروزه بیشتر آسیبهای وارده به کابلها با تغییر مسیر دادهها جبران میشود اما تخریب گسترده این شبکهها میتواند آثار بسیار شدیدتری نسبت به گذشته داشته باشد، زیرا اقتصاد و ارتباطات جهانی تقریبا بهطور کامل به این زیرساخت وابسته هستند.
الگوبرداری از کانال سوئز
رسانههای ایران این طرح را مطابق حقوق بینالملل معرفی کردهاند و به کنوانسیون ۱۹۸۲ سازمان ملل درباره حقوق دریاها استناد میکنند. ماده ۷۹ این کنوانسیون به کشورهای ساحلی اجازه میدهد برای کابلهایی که وارد آبهای سرزمینیشان میشوند، شرایطی تعیین کنند.
ایران همچنین مصر را نمونهای موفق میداند. قاهره با بهرهگیری از موقعیت راهبردی کانال سوئز سالانه صدها میلیون دلار از محل عبور و مجوز کابلهای زیردریایی درآمد کسب میکند.
با این حال، کارشناسان حقوقی تأکید میکنند کانال سوئز یک آبراه مصنوعی است، در حالی که تنگه هرمز یک گذرگاه طبیعی با چارچوب حقوقی متفاوت است. دینا اسفندیاری، تحلیلگر بلومبرگ هم میگوید ایران همواره میدانست که موقعیت جغرافیاییاش در تنگه هرمز یک اهرم فشار مهم بود اما اکنون بیش از هر زمان دیگری به تأثیر واقعی این ابزار پی برده است.
براساس این طرح، شرکتهایی مانند گوگل، مایکروسافت، متا و آمازون باید از قوانین ایران تبعیت کنند و شرکتهای مالک کابلها نیز برای عبور از آبهای منطقه، هزینه مجوز بپردازند. همچنین حق تعمیر و نگهداری این کابلها بهطور انحصاری به شرکتهای ایرانی واگذار خواهد شد.
برخی از این شرکتها در پروژههای کابلکشی در خلیجفارس سرمایهگذاری کردهاند اما مشخص نیست کابلهای مورد نظر از آبهای سرزمینی ایران عبور میکنند یا خیر. همچنین به دلیل تحریمهای شدید آمریکا، این شرکتها عملا امکان پرداخت پول به ایران را ندارند و به همین دلیل ممکن است تهدیدهای تهران را بیشتر یک ابزار فشار سیاسی بدانند تا سیاستی اجرایی.
با این حال، رسانهها هشدار دادهاند که آسیب به این کابلها میتواند انتقال تریلیونها دلار داده در سطح جهان را مختل کرده و ارتباطات اینترنتی را در بسیاری از کشورها تحت تأثیر قرار دهد.
تهدید یک فاجعه دیجیتال زنجیرهای
کابلهای زیر دریایی ستون فقرات ارتباطات جهانی هستند و بخش اعظم اینترنت دنیا را منتقل میکنند. هدف قرار گرفتن آنها تنها به کاهش سرعت اینترنت محدود نمیشود؛ بلکه میتواند بانکداری بینالمللی، ارتباطات نظامی، زیرساختهای هوش مصنوعی، دورکاری، بازیهای آنلاین و سرویسهای پخش ویدئو را مختل کند.
به گفته مصطفی احمد، پژوهشگر مرکز تحقیقاتی الحبتور در امارات، بیشتر اپراتورهای بینالمللی برای کاهش خطرات امنیتی، کابلها را در سمت عمانی تنگه هرمز متمرکز کردهاند. با این حال، دو کابل مهم به نامهای فالکون و GBI از آبهای سرزمینی ایران عبور میکنند.
کشورهای حاشیه خلیجفارس ممکن است با اختلال شدید اینترنت مواجه شوند؛ مسألهای که میتواند صادرات نفت و گاز و سیستمهای بانکی را مختل کند. در هند نیز بخش بزرگی از ترافیک اینترنت ممکن است آسیب ببیند و صنعت عظیم خدمات برونسپاری این کشور با میلیاردها دلار خسارت روبهرو شود.
تنگه هرمز یکی از مهمترین مسیرهای انتقال داده میان مراکز اطلاعاتی آسیا مانند سنگاپور و ایستگاههای اروپایی است.
اختلال در این مسیر میتواند معاملات مالی و تراکنشهای بینالمللی میان اروپا و آسیا را کند کرده و حتی باعث قطعی اینترنت در بخشهایی از شرق آفریقا شود.
اگر نیروهای همسو با ایران در دریای سرخ نیز از همین تاکتیک استفاده کنند، پیامدها میتواند بسیار گستردهتر باشد. سال ۲۰۲۴، سه کابل زیر دریایی پس از اصابت یک کشتی هدف قرارگرفته توسط حوثیهای یمن قطع و حدود ۲۵ درصد از ترافیک اینترنت منطقه مختل شد.
با وجود این تهدیدها، شرکت تحقیقاتی تلهجئوگرافی اعلام کرده کابلهایی که از تنگه هرمز عبور میکنند کمتر از یک درصد از پهنای باند بینالمللی جهان را تشکیل میدهند؛ بنابراین اثر جهانی این اقدام محدودتر از آن چیزی است که تصور میشود، هرچند تأثیر آن بر خاورمیانه و بخشهایی از آسیا میتواند بسیار جدی باشد.
جنگ کابلها؛ از قرن نوزدهم تا امروز
اولین پیام تلگرافی میان دو سوی اقیانوس اطلس سال ۱۸۵۸ از طریق کابل زیردریایی ارسال شد. از آن زمان تاکنون اهمیت این زیرساختها به شکل چشمگیری افزایش یافته است. امروزه تنها یک رشته فیبر نوری میتواند دادهای معادل ۱۵۰ میلیون تماس تلفنی همزمان را با سرعت نور منتقل کند.
قطع کابلهای ارتباطی نیز سابقهای طولانی دارد. در آغاز جنگ جهانی اول، بریتانیا کابلهای اصلی آلمان را قطع کرد و ارتباطات این کشور را مختل ساخت.
امروزه بیشتر آسیبهای وارده به کابلها با تغییر مسیر دادهها جبران میشود اما تخریب گسترده این شبکهها میتواند آثار بسیار شدیدتری نسبت به گذشته داشته باشد، زیرا اقتصاد و ارتباطات جهانی تقریبا بهطور کامل به این زیرساخت وابسته هستند.
الگوبرداری از کانال سوئز
رسانههای ایران این طرح را مطابق حقوق بینالملل معرفی کردهاند و به کنوانسیون ۱۹۸۲ سازمان ملل درباره حقوق دریاها استناد میکنند. ماده ۷۹ این کنوانسیون به کشورهای ساحلی اجازه میدهد برای کابلهایی که وارد آبهای سرزمینیشان میشوند، شرایطی تعیین کنند.
ایران همچنین مصر را نمونهای موفق میداند. قاهره با بهرهگیری از موقعیت راهبردی کانال سوئز سالانه صدها میلیون دلار از محل عبور و مجوز کابلهای زیردریایی درآمد کسب میکند.
با این حال، کارشناسان حقوقی تأکید میکنند کانال سوئز یک آبراه مصنوعی است، در حالی که تنگه هرمز یک گذرگاه طبیعی با چارچوب حقوقی متفاوت است. دینا اسفندیاری، تحلیلگر بلومبرگ هم میگوید ایران همواره میدانست که موقعیت جغرافیاییاش در تنگه هرمز یک اهرم فشار مهم بود اما اکنون بیش از هر زمان دیگری به تأثیر واقعی این ابزار پی برده است.
گفت و گو
