برداشت غیرمجاز تهدیدی برای بقای لاله‌های وحشی

به گزارش جام جم آنلاین، سعید شفیعیان با اشاره به وضعیت بقای گونه‌های ارزشمند لاله‌های وحشی منطقه ترشیز، اعلام کرد: زیبایی چشم‌نواز دامنه‌های ترشیز در فصل بهار که با رویش لاله‌های خودرو همچون لاله کوهی و لاله حافظی تزیین می‌شود، با بارش‌های اخیر دوچندان شده است.

رئیس اداره حفاظت محیط زیست کاشمر، از آغاز فصل رویش لاله‌ها و شقایق‌های خودرو در ارتفاعات ترشیز خبر داد و اظهار کرد: بسیاری از مردم هنوز شقایق‌های سرخ دامنه‌ها را با عنوان «لاله» می‌شناسند، در حالی که از لحاظ گیاه‌شناسی این دو تفاوت‌های بنیادینی در ظاهر، ساختار و زیستگاه دارند.

شفیعیان توضیح داد: لاله‌ها گیاهانی پیازدار، چندساله و اغلب کوه‌زی هستند که گل‌هایی با ساختار ایستاده و بسته‌تر دارند؛ در حالی که شقایق‌ها یک ساله‌اند و گل‌هایی ظریف با جام باز دارند و بیشتر در دشت‌ها و دامنه‌های پایین‌دست دیده می‌شوند.

وی تأکید کرد: این تمایز‌ها نه تنها از نظر علمی اهمیت دارد، بلکه در شناخت دقیق گونه‌ها و برنامه‌ریزی برای حفاظت از آنها نیز نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.
رئیس اداره حفاظت محیط‌زیست کاشمر در ادامه به دو گونه شاخص لاله‌های وحشی منطقه اشاره کرد و افزود: لاله کوهی که با نام علمی Tulipa hoogiana شناخته می‌شود، از گونه‌های شناخته شده در ارتفاعات ترشیز است. این گیاه پیازدار و چندساله از اواخر اسفند تا اواخر فروردین گل می‌دهد و رنگ سرخ تا سرخ مایل به ارغوانی آن در ترکیب با لکه‌های تیره در مرکز گل، جلوه‌ای چشمگیر ایجاد می‌کند.

وی تأکید کرد: این لاله‌ها در مسیر باد‌های بهاری آسیب‌پذیرند و برگ‌ها و ساقه کوتاهشان ساز و کاری طبیعی برای مقاومت در مقابل شرایط سخت کوهستان است.

شفیعیان خاطرنشان کرد: گونه دوم، یعنی لاله حافظی گونه‌ای ظریف‌تر، کمیاب‌تر و از لحاظ زیبایی‌شناختی یکی از چشمگیرترین گونه‌های لاله‌های خودرو ایران است. این گیاه با نام علمی Tulipa chustana در منابع شناخته می‌شود؛ عنوانی که به افتخار گیاه‌شناس برجسته اروپایی قرن شانزدهم، کارولوس کلوسیوس انتخاب شده است. این لاله که از بیرون گلبرگ‌هایی با رگه‌های سرخ و صورتی دارد، درون گل سفید مایل به کرم است و هنگام تابش نور خورشید، تضاد رنگی خاصی پدید می‌آورد که آن را از دیگر گونه‌ها متمایز می‌کند.

شفیعیان اشاره کرد: لاله حافظی بیشتر در ارتفاعات شمال منطقه ترشیز و شهرستان کاشمر دیده می‌شود. این گیاه معمولاً ۱۵ تا ۳۰ سانتی‌متر ارتفاع دارد و در مناطق نیمه‌خشک، دامنه‌های سنگلاخی و مراتع استپی رشد می‌کند.

وی اضافه کرد: ایران یکی از خاستگاه‌های اصلی تنوع گونه‌های لاله در جهان است و گونه‌هایی مانند لاله حافظی بخشی از میراث ارزشمند گیاهی کشور به شمار می‌روند.

شفیعیان با وجود این ارزش‌ها، هشدار داد: زیستگاه این گل‌ها با تهدید‌های جدی مواجه است. چرای بی‌رویه دام، تخریب زیستگاه، برداشت غیرمجاز پیاز‌ها و تغییر کاربری اراضی از مهم‌ترین عوامل تهدیدکننده این گونه‌ها است.

وی اظهار کرد: چرخه زندگی این گیاهان به سلامت پیاز آنها وابسته است و هرگونه آسیب به خاک و بستر رویش می‌تواند موجب کاهش جمعیت و حتی نابودی تدریجی آنها شود.

رئیس اداره حفاظت محیط‌زیست کاشمر تأکید کرد: برخی افراد همچنان برای فروش یا کاشت خانگی اقدام به برداشت پیاز‌های لاله می‌کنند؛ این کار نه تنها غیرقانونی است بلکه به دلیل سرعت پایین بازسازی جمعیت در گیاهان پیازدار، خساراتی جبران ناپذیر ایجاد می‌کند.

وی گفت: اداره محیط‌زیست در سال‌های اخیر گشت‌ها و پایش‌های بهاره را افزایش داده، اما مراقبت از این زیستگاه‌ها نیازمند مشارکت مردم، گردشگران و به‌ویژه دامداران است.

شفیعیان همچنین به تغییر کاربری اراضی اشاره کرد که در برخی دامنه‌ها و مراتع آغاز شده و زیستگاه‌های ارزشمند را تهدید می‌کند. توسعه ناپایدار و نادیده گرفتن ظرفیت‌های طبیعی منطقه، می‌تواند باعث از بین رفتن گونه‌هایی شود که طی هزاران سال با اقلیم سخت ترشیز تطابق یافته‌اند.

وی با بیان اینکه حفظ این گل‌ها تنها اقدامی در راستای حفاظت از یک‌گونه گیاهی نیست، بلکه گامی مهم برای صیانت از هویت طبیعی منطقه محسوب می‌شود، افزود: لاله‌ها و شقایق‌ها بخشی از خاطره بصری مردم منطقه هستند.

رئیس اداره حفاظت محیط‌زیست کاشمر بیان کرد: طبیعت ترشیز هر سال با آغاز بهار، جلوه‌ای از فرهنگ و هویت بومی را بازآفرینی می‌کند و نابودی این جلوه‌ها، چیزی بیش از تخریب یک پوشش گیاهی ساده است.

شفیعیان تأکید کرد: برای حفاظت از این میراث طبیعی باید برنامه‌های آموزشی، مشارکت مردمی، اجرای قوانین و مدیریت اصولی چرا و بهره‌برداری از مراتع به‌طور هم‌زمان دنبال شود.

وی افزود: لاله حافظی با وجود ظرافت چشمگیر، گیاهی مقاوم و ارزشمند است که بخشی از ذخیره ژنتیکی منطقه را شکل می‌دهد و حفاظت از آن، پاسداشت طبیعت و نشانه‌ای از احترام به بهاری است که هر سال دامنه‌های ترشیز را زنده می‌کند.