گنجی که هنوز زنده است

پیش از آنکه دانشجوی دانشگاه فرهنگیان شوم، سال‌ها در مسجد، هیئت و پایگاه بسیج، در قامت یک مربی تربیتی، کلاس برگزار کرده بودم، اردو رفته بودم و پای درد دل نوجوانان و جوانان نشسته بودم. همان تجربه‌های مردمی و خودجوش بود که مرا به این باور رساند که تربیت، پیش از آنکه آیین‌نامه‌ای و بخشنامه‌ای باشد، «رابطه» است؛ رابطه‌ای انسانی، عمیق و مسئولانه.

تحصیل در دانشگاه فرهنگیان این مسیر را برایم رسمی‌تر کرد، اما شوق فهم عمیق‌تر تعلیم و تربیت هیچ‌گاه متوقف نشد. مطالعه، گفت‌و‌گو و جست‌وجوی تجربه‌های زیسته همواره بخشی از مسیر حرفه‌ای و شخصی‌ام بوده است. تا اینکه سال‌ها بعد، با ورود رسمی به آموزش و پرورش و فعالیت کردن به‌عنوان معاون پرورشی مدرسه، فرصتی فراهم شد تا نقطه عطفی در نگاهم رقم خورد.

به پیشنهاد معاون پرورشی اداره، توفیق دیدار با پیشکسوتان پرورشی شهرمان را پیدا کردم؛ دیداری که بیش از آنکه یک برنامه اداری باشد، کشفی بزرگ و قابل توجه بود. در آن جلسات، ناگهان با گنجی نهان مواجه شدم؛ گنجی از تجربه، اخلاص، ابتکار، شجاعت و زیست عملی تربیتی. مردانی که در دهه شصت، در شرایطی سخت، با کمترین امکانات و بیشترین باور، بار سنگین تربیت نسل انقلاب را بر دوش کشیده بودند.

در چهره و کلام این پیشکسوتان، چیزی فراتر از خاطره بود؛ نوعی «حکمت تربیتی» جاری بود که نه در کتاب‌های دانشگاهی به‌راحتی یافت می‌شود و نه در گزارش‌های رسمی! آنجا بود که فهمیدم فاصله نسل امروز با آن تجربه‌ها، نه فاصله زمانی، بلکه فاصله شنیدن و ثبت نکردن است.

کتاب «با سفیران دهه شصت» دقیقاً در همین نقطه معنا پیدا می‌کند. این اثر، صرفاً مجموعه‌ای از خاطرات نیست؛ بلکه سندی زنده از تاریخ پرورش در ایران معاصر است. خاطرات مربیان پرورشی دهه شصت، روایت انسان‌هایی است که تربیت را نه به‌عنوان شغل، بلکه به‌مثابه رسالت زیسته‌اند. روایت‌هایی که نشان می‌دهد چگونه می‌توان با ایمان، خلاقیت و اعتماد به نوجوان، جریان‌ساز بود؛ حتی در سخت‌ترین شرایط.

مطالعه این کتاب، فقط مطالعه خاطرات گذشته نیست بلکه نوعی گفت‌وگوی عمیق با امروز است. بسیاری از چالش‌هایی که امروز در مدارس با آن مواجه‌ایم، از مسئله ارتباط با دانش‌آموز گرفته تا دغدغه هویت، معنویت و اثرگذاری فعالیت‌های پرورشی، در لابه‌لای همین خاطرات پاسخ‌هایی روشن و کاربردی دارند. پاسخ‌هایی که در میدان عمل در دسترس هستند.

«با سفیران دهه شصت» به ما یادآوری می‌کند که پرورش، پیش از آنکه به ساختار وابسته باشد، به مفهوم بلند «انسان» وابسته است؛ به مربی‌ای که باور دارد، می‌فهمد، می‌شنود و همراهی می‌کند. این کتاب، دعوتی است به بازگشت به روح اصیل تربیت؛ روحی که در آن، مربی، خود الگوست، حضورش معنا دارد و رابطه‌اش با متربی، صادقانه و ماندگار است.

خواندن این کتاب برای هر معلم، مربی پرورشی، مدیر مدرسه و دانشجومعلمی برای بازسازی افق نگاهش به تربیت ضروری است. اگر امروز از کم‌اثر شدن برخی فعالیت‌های پرورشی گلایه‌مندیم، شاید یکی از راه‌ها، شنیدن تجربه‌هایی است که زمانی، تربیت را به قلب مدرسه آورده بودند.

ثبت و انتشار خاطرات پیشکسوتان پرورشی، ادای دِینی است به نسلی که بی‌هیاهو، اما عمیق و ماندگار، اثر گذاشتند. «با سفیران دهه شصت» تنها یک کتاب نیست؛ پلی است میان دیروز و امروز پرورش، و اگر خوب شنیده شود، می‌تواند چراغ راه فردای ما باشد.