گواردیولا چگونه برترین مربی تاریخ شد؟
ضیافت سیاست و معما در فجر ۴۴
چهلوچهارمینجشنواره فیلم فجردرحالی از۱۲تا۲۲بهمنماه درپردیس سینمایی ملت برگزارمیشودکه ایران سال پرماجرایی را پشت سر گذاشته، مخصوصا جنگ ۱۲روزه با رژیم صهیونیستی که بازتاب آن رامیتوان در جشنواره امسال بهخوبی تماشا کرد. جشنواره امسال از جهات مختلفی دارای ویژگیهایی است که هر کدام میتواند سوژهای جداگانه برای یک گزارش باشد؛ از غیبت کارگردانان زن که انتظار میرفت شاهد حضور چهرههایی مثل لیلی عاج باشیم تا آثاری که هر کدام با زاویه دید خود به مساله جنگ اخیر میپردازند.
اعلام اسامی۳۱فیلم حاضردربخش سودایسیمرغ چهلوچهارمین جشنواره فیلم فجربه دبیری منوچهر شاهسواری، تصویری شفاف از وضعیت کنونی سینمای ایران ارائه میدهد؛ سینمایی که تلاش دارد واکنشی سریع به رخدادهای سیاسی و اجتماعی پیرامون خود نشان دهد.
سینما در خط مقدم
شاید بارزترین ویژگی محتوایی جشنواره امسال، واکنش سینماگران به وقایع نظامی اخیر، بهویژه جنگ ۱۲روزه اسرائیل علیه ایران باشد. سینمای ایران که پیشتر متهم به کندی در ثبت تاریخ معاصر بود، حالا نشان داده که میتواند پابهپای تحولات حرکت کند. در راس این جریان، محمدحسین مهدویان قرار دارد.کارگردانی که با بازسازیهای تاریخیاش شناخته میشود، پس از چهار سال دوری، بافیلم«نیمشب»به جشنواره برگشته. این فیلم به تهیهکنندگی حبیبالله والینژاد و نویسندگی مهدی یزدانیخرم، آغازگر روایتهای سینمایی از این نبرد ۱۲روزه است.مهدویان که پیشتر با «ماجرای نیمروز» و «ایستاده در غبار» مهارت خود را در داکیودراما ثابت کرد، اینبار روایتی ملتهب از دل بحران را به تصویر میکشد اما مهدویان در این سنگر تنها نیست؛برادران رزاقکریمی با فیلم«کافه سلطان»وحضورزوج هنری قدیمی،محمدرضا شریفینیا و آزیتا حاجیان، به تبعات این جنگ پرداختهاند.همچنین فیلمهای «سقف» به کارگردانی ابراهیم امینی و «رقص باد» ساخته سیدجواد حسینی نیز در همین اتمسفر تنفس میکنند. حتی دربخش مستند،فیلم «نامش زن» روایتی تکاندهنده از حمله به حوالی شیرخوارگاه آمنه در جریان همین جنگ راارائه میدهدکه نشان ازگستردگی این مضمون درجشنواره امسال دارد.
ماراتن بازیگران در فجر چهل و چهارم
فارغ از مضامین، آنچه ویترین جشنواره چهلوچهارم را پرزرقوبرق کرده، حضور تمامعیار ستارههای بازیگری است. امسال ترافیک چهرهها روی فرش قرمز سنگینتر از همیشه خواهد بود. حامد بهداد بیتردید مرد اول جشنواره امسال است. او که سال گذشته علیرغم اینکه فیلم «پیرپسر» در بخش مسابقه نبود اما توانست نظر اهالی سینما را با بازی خود جلب کند، امسال با سه فیلم رکوردی پیشتازی میکند. نکته جالبتوجه، همکاری «هتریکگونه» او با کاظم دانشی است. بهداد در فیلم «زندهشور» مستقیما جلوی دوربین دانشی رفته و در دو فیلم «اردوبهشت» (ساخته محمد داوودی) و «گیس» (ساخته محسن جسور) در فیلمنامههایی ایفای نقش کرده که دانشی در نگارش آنها نقش داشته است. بهنظر میرسد بهداد پس از حضور در آثار کمدی، بار دیگر به تنظیمات کارخانه بازگشته و باید منتظر سه نقشآفرینی جدی، درونگرا و عصیانگر از او باشیم؛ بهویژه در فیلم گیس که به موضوع ملتهب فاجعه پتروشیمی ماهشهر میپردازد.
در سوی دیگر، علی مصفا نیز با سه فیلم و سه فضای کاملا متفاوت، حضوری غافلگیرکننده دارد. او که آخرینبار با «جهان با من برقص» تا پای سیمرغ رفته بود، امسال با فیلم جنگی ــ طنز «خجستگانی که در جنگ ملاقات کردهام» (امیرشهاب رضویان)، درام فانتزی «خواب» (مانی مقدم) و تریلر اقتصادی «کارواش» که به موضوع پولشویی میپردازد، تواناییهای خود را به چالش کشیده است.امین حیایی نیز ازدیگر چهرههای پرکار است که با دو فیلم به جشنواره میآید. مهمترین حضور او در فیلم «استخر» به کارگردانی سروش صحت است. همکاری حیایی با دنیای ابزورد و فلسفی سروش صحت، کنجکاویبرانگیز به نظر میرسد. حیایی همچنین در فیلم «بیلبورد» نقش یک سوپراستار گرفتار در بحران را ایفا میکند که چالشهای جدیدی برای این بازیگر کهنهکار به همراه داشته است.
درخشش بازیگران زن در غیاب کارگردانان
اگرچه صندلی کارگردانی در بخش سودای سیمرغ امسال تماما مردانه است اما زنان بازیگر، حضوری مقتدرانه دارند. رویا جاویدنیا با سه فیلم «زندهشور»، «تقاطع نهایی شب» و «غوطهور» پرکارترین بازیگر زن جشنواره محسوب میشود و نشان داده که انتخاب اول بسیاری از کارگردانان برای درامهای اجتماعی است. سحر دولتشاهی نیز پس از غیبتی کوتاه، با دو فیلم مهم به صحنه بازگشته و در «استخر» سروش صحت و«قایقسواری در تهران» رسول صدرعاملی ایفای نقش کرده است. همکاری مجدد صدرعاملی با پیمان قاسمخانی (در مقام نویسنده و بازیگر) و حضور دولتشاهی، مثلثی جذاب را در این فیلم اجتماعی شکل داده است. اما شاید نوستالژیکترین اتفاق بازیگری امسال، در فیلم کمدی «خواب» رقم بخورد؛ جایی که رضا عطاران و مریلا زارعی پس از سالها دوری (از زمان «خوابم میاد»)، دوباره بهعنوان یک زوج هنری در کنار هم قرار گرفتهاند. این تجدید دیدار میتواند یکی از شانسهای اصلی گیشه سال آینده را نیز رقم بزند. الناز شاکردوست نیز با فیلم «آرامبخش» که روایتی ملتهب از یک پرونده واقعی است، بهدنبال تکرار موفقیتهای اخیر خود در سینمای جدی است.
تقابل کهنهکاران و لشکر فیلماولیها
ترکیب کارگردانان امسال، ترکیبی متوازن از تجربه و جسارت جوانی است. از یکسو بزرگان سینما بازگشتهاند؛ رسول صدرعاملی با «قایقسواری در تهران» به ریشههای اجتماعی خود بازگشته و سروش صحت با سومین فیلمش «استخر»، امضای شخصی سینمای خود را تثبیت میکند. اما ازسوی دیگر،حدود ۳۶درصد آثار(۱۲فیلم) متعلق به کارگردانان فیلماولی است. این حجم از حضور تازهنفسها، نویدبخش کشف استعدادهایی نظیر محمد داوودی (کارگردان «اردوبهشت») و سعید زمانیان است. در این میان، نام یوسف حاتمیکیا نیز با فیلم «اسکورت» جلب توجه میکند. فرزند ابراهیم حاتمیکیا با یک اکشن ماجراجویانه به میدان آمده که برای نخستین بار در ایران از تکنولوژی صدای «میکس اتموس» بهره میبرد؛ یک نوآوری فنی که میتواند استانداردهای صوتی سینمای ایران را ارتقا دهد.
مستند؛ روایتگران حقیقت
نگاهی دقیقتر به ویترین مستندهای فجر ۴۴ نشان میدهد که این بخش، عصارهای از نوزدهمین جشنواره «سینما حقیقت» است که اکنون برای رقابت بر سر سیمرغ بلورین به میدان آمدهاند. در صدر این فهرست، مستند «آگیرا» قرار دارد؛ اثری از محمدصادق اسماعیلی که عنوان پرمخاطبترین فیلم جشنواره حقیقت را یدک میکشد. این مستند با روایتی نفسگیر از تلاش پسری ربوده شده برای یافتن هویت واقعیاش، نمادی از جستوجوگری در سینمای مستند اجتماعی است اما تنوع مضامین در این بخش شگفتانگیز است. در حالی که «نامش زن» (ماریا ماوتی) با به تصویر کشیدن اضطراب نوزادان و فداکاری پرستاران شیرخوارگاه آمنه در کوران جنگ ۱۲ روزه، مستقیما به تم اصلی جشنواره امسال متصل میشود، فیلم «میریام» نیز با روایت سفر پرخطر دختری ایرانی به لبنان در میانه جنگ، پازل آثار مرتبط با مقاومت را تکمیل میکند. در سوی دیگر، مستندهای تاریخی ــ سیاسی وزن سنگینی دارند؛«محاکمه آزادی» با بازسازی دقیق دادگاه مهدی بازرگان و«اشغال جزایر»باارائه اسناد دستاول درباره جزایر سهگانه،رویکردی پژوهشی وجسورانه رابه نمایشمیگذارند. همچنین نباید از «رویای ناتمام» غافل شد؛ مستندی درباره تیم ملی فوتسال بانوان که با کسب جوایزمتعدد درسینما حقیقت، امید زیادی به دیدهشدن در فجر دارد. حضورفیلم«فراموش شده»که به بحران هورالعظیم ونقش سیاستهای نفتی درآن میپردازد و برای اولینبار در فجر رونمایی میشود، نشان از آن دارد که مستندسازان از نقد صریح سیاستهای کلان ابایی ندارند.
جهانهای فشرده و خلاق
امسال سیمرغ فیلم کوتاه نیز یکی از رقابتیترین ادوار خود را تجربه میکند. گزیدهای از بهترینهای چهلودومین جشنواره فیلم کوتاه تهران به همراه چند اثر که برای نخستینبار در فجر رونمایی میشوند، ترکیبی از فانتزی، جنگ و درامهای اجتماعی را شکل دادهاند. شاید کنجکاویبرانگیزترین اثر این بخش، فیلم کوتاه «پسر» (کوڕ) ساخته سامان حسینپور باشد. این فیلم که پس از درخشش در جشنوارههای معتبر جهانی (از کرهجنوبی تا ایتالیا و برزیل) برای اولینبار در ایران اکران میشود، روایتگر مادری است که در جستوجوی پسر سربازش رازی هولناک را کشف میکند. همراستا با تم جنگی جشنواره، فیلم «دریچه» نیز روایتی متفاوت از جنگ ۱۲ روزه و رابطه عاطفی پیرمردی تنها با همسایهاش را در دل بمباران به تصویر میکشد. در بخش اجتماعی، فیلم «آدمک» با بازی تورج الوند، دوگانه فقر و وجدان را در بستری از استیصال به چالش میکشد و «سرخرگ» به تهیهکنندگی محمد کارت، نگاهی آسیبشناسانه به اعتیاد دارد اما فجر ۴۴ میزبان ژانرهای متفاوت نیز هست؛ از کمدی سیاه «و زندگی برای همه» که به سازمانی عجیب برای صدور مجوز خودکشی میپردازد تا اثر تجربی «یادداشتهای زیرزمینی» با بازی رضا کیانیان که اقتباسی جسورانه از داستایفسکی است. همچنین دو فیلم «فادیا» (با محوریت دختری با شنوایی خارقالعاده) و «میا» (درامی در دل جنگل که جایزه جشن حافظ را در کارنامه دارد) ازجمله آثاری هستند که مستقیما در فجر ۴۴ رونمایی میشوند وعیار بخش کوتاه را بالا بردهاند. به نظر میرسد سینمای کوتاه ایران با فاصله گرفتن از فضاهای آپارتمانی صرف، به سمت قصهگویی در اقلیمهای متفاوت و تجربههای بصری نو حرکت کرده است.
سینما در خط مقدم
شاید بارزترین ویژگی محتوایی جشنواره امسال، واکنش سینماگران به وقایع نظامی اخیر، بهویژه جنگ ۱۲روزه اسرائیل علیه ایران باشد. سینمای ایران که پیشتر متهم به کندی در ثبت تاریخ معاصر بود، حالا نشان داده که میتواند پابهپای تحولات حرکت کند. در راس این جریان، محمدحسین مهدویان قرار دارد.کارگردانی که با بازسازیهای تاریخیاش شناخته میشود، پس از چهار سال دوری، بافیلم«نیمشب»به جشنواره برگشته. این فیلم به تهیهکنندگی حبیبالله والینژاد و نویسندگی مهدی یزدانیخرم، آغازگر روایتهای سینمایی از این نبرد ۱۲روزه است.مهدویان که پیشتر با «ماجرای نیمروز» و «ایستاده در غبار» مهارت خود را در داکیودراما ثابت کرد، اینبار روایتی ملتهب از دل بحران را به تصویر میکشد اما مهدویان در این سنگر تنها نیست؛برادران رزاقکریمی با فیلم«کافه سلطان»وحضورزوج هنری قدیمی،محمدرضا شریفینیا و آزیتا حاجیان، به تبعات این جنگ پرداختهاند.همچنین فیلمهای «سقف» به کارگردانی ابراهیم امینی و «رقص باد» ساخته سیدجواد حسینی نیز در همین اتمسفر تنفس میکنند. حتی دربخش مستند،فیلم «نامش زن» روایتی تکاندهنده از حمله به حوالی شیرخوارگاه آمنه در جریان همین جنگ راارائه میدهدکه نشان ازگستردگی این مضمون درجشنواره امسال دارد.
ماراتن بازیگران در فجر چهل و چهارم
فارغ از مضامین، آنچه ویترین جشنواره چهلوچهارم را پرزرقوبرق کرده، حضور تمامعیار ستارههای بازیگری است. امسال ترافیک چهرهها روی فرش قرمز سنگینتر از همیشه خواهد بود. حامد بهداد بیتردید مرد اول جشنواره امسال است. او که سال گذشته علیرغم اینکه فیلم «پیرپسر» در بخش مسابقه نبود اما توانست نظر اهالی سینما را با بازی خود جلب کند، امسال با سه فیلم رکوردی پیشتازی میکند. نکته جالبتوجه، همکاری «هتریکگونه» او با کاظم دانشی است. بهداد در فیلم «زندهشور» مستقیما جلوی دوربین دانشی رفته و در دو فیلم «اردوبهشت» (ساخته محمد داوودی) و «گیس» (ساخته محسن جسور) در فیلمنامههایی ایفای نقش کرده که دانشی در نگارش آنها نقش داشته است. بهنظر میرسد بهداد پس از حضور در آثار کمدی، بار دیگر به تنظیمات کارخانه بازگشته و باید منتظر سه نقشآفرینی جدی، درونگرا و عصیانگر از او باشیم؛ بهویژه در فیلم گیس که به موضوع ملتهب فاجعه پتروشیمی ماهشهر میپردازد.
در سوی دیگر، علی مصفا نیز با سه فیلم و سه فضای کاملا متفاوت، حضوری غافلگیرکننده دارد. او که آخرینبار با «جهان با من برقص» تا پای سیمرغ رفته بود، امسال با فیلم جنگی ــ طنز «خجستگانی که در جنگ ملاقات کردهام» (امیرشهاب رضویان)، درام فانتزی «خواب» (مانی مقدم) و تریلر اقتصادی «کارواش» که به موضوع پولشویی میپردازد، تواناییهای خود را به چالش کشیده است.امین حیایی نیز ازدیگر چهرههای پرکار است که با دو فیلم به جشنواره میآید. مهمترین حضور او در فیلم «استخر» به کارگردانی سروش صحت است. همکاری حیایی با دنیای ابزورد و فلسفی سروش صحت، کنجکاویبرانگیز به نظر میرسد. حیایی همچنین در فیلم «بیلبورد» نقش یک سوپراستار گرفتار در بحران را ایفا میکند که چالشهای جدیدی برای این بازیگر کهنهکار به همراه داشته است.
درخشش بازیگران زن در غیاب کارگردانان
اگرچه صندلی کارگردانی در بخش سودای سیمرغ امسال تماما مردانه است اما زنان بازیگر، حضوری مقتدرانه دارند. رویا جاویدنیا با سه فیلم «زندهشور»، «تقاطع نهایی شب» و «غوطهور» پرکارترین بازیگر زن جشنواره محسوب میشود و نشان داده که انتخاب اول بسیاری از کارگردانان برای درامهای اجتماعی است. سحر دولتشاهی نیز پس از غیبتی کوتاه، با دو فیلم مهم به صحنه بازگشته و در «استخر» سروش صحت و«قایقسواری در تهران» رسول صدرعاملی ایفای نقش کرده است. همکاری مجدد صدرعاملی با پیمان قاسمخانی (در مقام نویسنده و بازیگر) و حضور دولتشاهی، مثلثی جذاب را در این فیلم اجتماعی شکل داده است. اما شاید نوستالژیکترین اتفاق بازیگری امسال، در فیلم کمدی «خواب» رقم بخورد؛ جایی که رضا عطاران و مریلا زارعی پس از سالها دوری (از زمان «خوابم میاد»)، دوباره بهعنوان یک زوج هنری در کنار هم قرار گرفتهاند. این تجدید دیدار میتواند یکی از شانسهای اصلی گیشه سال آینده را نیز رقم بزند. الناز شاکردوست نیز با فیلم «آرامبخش» که روایتی ملتهب از یک پرونده واقعی است، بهدنبال تکرار موفقیتهای اخیر خود در سینمای جدی است.
تقابل کهنهکاران و لشکر فیلماولیها
ترکیب کارگردانان امسال، ترکیبی متوازن از تجربه و جسارت جوانی است. از یکسو بزرگان سینما بازگشتهاند؛ رسول صدرعاملی با «قایقسواری در تهران» به ریشههای اجتماعی خود بازگشته و سروش صحت با سومین فیلمش «استخر»، امضای شخصی سینمای خود را تثبیت میکند. اما ازسوی دیگر،حدود ۳۶درصد آثار(۱۲فیلم) متعلق به کارگردانان فیلماولی است. این حجم از حضور تازهنفسها، نویدبخش کشف استعدادهایی نظیر محمد داوودی (کارگردان «اردوبهشت») و سعید زمانیان است. در این میان، نام یوسف حاتمیکیا نیز با فیلم «اسکورت» جلب توجه میکند. فرزند ابراهیم حاتمیکیا با یک اکشن ماجراجویانه به میدان آمده که برای نخستین بار در ایران از تکنولوژی صدای «میکس اتموس» بهره میبرد؛ یک نوآوری فنی که میتواند استانداردهای صوتی سینمای ایران را ارتقا دهد.
مستند؛ روایتگران حقیقت
نگاهی دقیقتر به ویترین مستندهای فجر ۴۴ نشان میدهد که این بخش، عصارهای از نوزدهمین جشنواره «سینما حقیقت» است که اکنون برای رقابت بر سر سیمرغ بلورین به میدان آمدهاند. در صدر این فهرست، مستند «آگیرا» قرار دارد؛ اثری از محمدصادق اسماعیلی که عنوان پرمخاطبترین فیلم جشنواره حقیقت را یدک میکشد. این مستند با روایتی نفسگیر از تلاش پسری ربوده شده برای یافتن هویت واقعیاش، نمادی از جستوجوگری در سینمای مستند اجتماعی است اما تنوع مضامین در این بخش شگفتانگیز است. در حالی که «نامش زن» (ماریا ماوتی) با به تصویر کشیدن اضطراب نوزادان و فداکاری پرستاران شیرخوارگاه آمنه در کوران جنگ ۱۲ روزه، مستقیما به تم اصلی جشنواره امسال متصل میشود، فیلم «میریام» نیز با روایت سفر پرخطر دختری ایرانی به لبنان در میانه جنگ، پازل آثار مرتبط با مقاومت را تکمیل میکند. در سوی دیگر، مستندهای تاریخی ــ سیاسی وزن سنگینی دارند؛«محاکمه آزادی» با بازسازی دقیق دادگاه مهدی بازرگان و«اشغال جزایر»باارائه اسناد دستاول درباره جزایر سهگانه،رویکردی پژوهشی وجسورانه رابه نمایشمیگذارند. همچنین نباید از «رویای ناتمام» غافل شد؛ مستندی درباره تیم ملی فوتسال بانوان که با کسب جوایزمتعدد درسینما حقیقت، امید زیادی به دیدهشدن در فجر دارد. حضورفیلم«فراموش شده»که به بحران هورالعظیم ونقش سیاستهای نفتی درآن میپردازد و برای اولینبار در فجر رونمایی میشود، نشان از آن دارد که مستندسازان از نقد صریح سیاستهای کلان ابایی ندارند.
جهانهای فشرده و خلاق
امسال سیمرغ فیلم کوتاه نیز یکی از رقابتیترین ادوار خود را تجربه میکند. گزیدهای از بهترینهای چهلودومین جشنواره فیلم کوتاه تهران به همراه چند اثر که برای نخستینبار در فجر رونمایی میشوند، ترکیبی از فانتزی، جنگ و درامهای اجتماعی را شکل دادهاند. شاید کنجکاویبرانگیزترین اثر این بخش، فیلم کوتاه «پسر» (کوڕ) ساخته سامان حسینپور باشد. این فیلم که پس از درخشش در جشنوارههای معتبر جهانی (از کرهجنوبی تا ایتالیا و برزیل) برای اولینبار در ایران اکران میشود، روایتگر مادری است که در جستوجوی پسر سربازش رازی هولناک را کشف میکند. همراستا با تم جنگی جشنواره، فیلم «دریچه» نیز روایتی متفاوت از جنگ ۱۲ روزه و رابطه عاطفی پیرمردی تنها با همسایهاش را در دل بمباران به تصویر میکشد. در بخش اجتماعی، فیلم «آدمک» با بازی تورج الوند، دوگانه فقر و وجدان را در بستری از استیصال به چالش میکشد و «سرخرگ» به تهیهکنندگی محمد کارت، نگاهی آسیبشناسانه به اعتیاد دارد اما فجر ۴۴ میزبان ژانرهای متفاوت نیز هست؛ از کمدی سیاه «و زندگی برای همه» که به سازمانی عجیب برای صدور مجوز خودکشی میپردازد تا اثر تجربی «یادداشتهای زیرزمینی» با بازی رضا کیانیان که اقتباسی جسورانه از داستایفسکی است. همچنین دو فیلم «فادیا» (با محوریت دختری با شنوایی خارقالعاده) و «میا» (درامی در دل جنگل که جایزه جشن حافظ را در کارنامه دارد) ازجمله آثاری هستند که مستقیما در فجر ۴۴ رونمایی میشوند وعیار بخش کوتاه را بالا بردهاند. به نظر میرسد سینمای کوتاه ایران با فاصله گرفتن از فضاهای آپارتمانی صرف، به سمت قصهگویی در اقلیمهای متفاوت و تجربههای بصری نو حرکت کرده است.
تازه ها
پیشنهاد سردبیر
خرید و فروش غیرقانونی انواع حیوانات و پرندگان کمیاب ادامه دارد
