دستهای آلوده

بیماری های عفونی از جمله خطرناک ترین بیماری های تهدیدکننده جان بشر به شمار می آیند. در گذشته که علم پزشکی به راههای مقابله با شیوع بیماری های عفونی دست نیافته بود، بروز یک بیماری عفونی بسرعت در جامعه همه گیر می شد و انسان های بسیاری جان خود را در دوره ای کوتاه از دست می دادند؛ اما امروزه با افزایش بهداشت عمومی و کشف داروهای مهارکننده عفونت ها، شرایط به هیچ وجه قابل مقایسه با گذشته نیست . با این وجود کماکان زمینه هایی برای بروز بیماری های عفونی در جامعه وجود دارد که در این میان بیمارستان ها به عنوان مراکز درمانی از جمله مکانهای دارای خطر بالقوه در ابتلا و گسترش بیماری های عفونی به شمار می آیند و از همین رو همواره مورد توجه قرار دارند. عفونت بیمارستانی به عفونتی اطلاق می شود که پس از پذیرش بیمار که غالبا 48 تا 72 ساعت است یا 10 تا 30 روز پس از ترخیص بیمار رخ می دهد.به دنبال اعمال جراحی که جسم خارجی در بدن کار گذاشته می شود عفونت بیمارستانی تا یک سال پس از عمل هم رخ می دهد. عفونت بیمارستانی در 42 درصد موارد به صورت عفونت ادراری ، 24 درصد موارد در زخمهای جراحی ، 15 تا 20 درصد موارد به صورت ذات الریه و 5 تا 10 درصد به صورت عفونت در خون تظاهر می کند.عفونت ادراری را شایع ترین و ذات الریه کشنده ترین عفونت بیمارستانی است . پس از آن ورود عفونت به گردش خون به عنوان کشنده ترین عفونت بیمارستانی مطرح است .عفونت های بیمارستانی از لحاظ مرگ و میر و ناخوشی ، افزایش طول مدت بستری و تحمیل هزینه های مراقبتی و تشخیصی بسیار حائز اهمیت است . نتایج تحقیقات در امریکا نشان داده که از هر 100 بیمار بستری در بیمارستان 5 تا 7 نفر به عفونت بیمارستانی دچار می شوند که در برخی از بخشها نظیر آی سی یو این شیوع تا 50درصد است . عفونت های بیمارستانی سالانه باعث اتلاف هزینه 4.5 میلیارد دلاری در ایالات متحده امریکا می شود.بر اساس آمارهای جهانی عفونت های بیمارستانی سالانه 19هزار نفر را به کام مرگ می کشاند.

کادر پزشکی و تشدید عفونت

کارکنان بیمارستان همواره به عنوان یکی از اصلی ترین عوامل انتقال عفونت در بیمارستان مطرح هستند. البته عفونت های بیمارستانی جزو عوارض کار در مراکز درمانی محسوب می شود که علاوه بر تهدید بیماران ، سلامت کادر پزشکی و پرسنل مراکز درمانی را نیز به مخاطره می اندازد.دکتر حیدرپور عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس در خصوص نقش پرسنل درمانی بویژه پرستاران در تشدید عفونت بیمارستانی ، می گوید: در حال حاضر کادر پزشکی و پرستاران از آموزش کافی در مقابله با عفونت های بیمارستانی برخوردارند و بیمارستان ها نیز روشهای خاص جلوگیری از عفونت ها را اجرا می کنند. حیدرپور تصریح می کند: البته نمی توان کوتاهی پرسنل درمانی در تشدید عفونت های درمانی را نادیده انگاشت.

خسارات کمبود پرستار

محمد شریفی مقدم درخصوص وجود عفونت بیمارستانی و راه شیوع آن از طریق کادر پزشکی ، از جمله نیروی پرستاری در مراکز درمانی می گوید: شکی نیست که پرستاران نقش مهمی در کنترل و شیوع عفونت بیمارستانی به عهده دارند که به دلیل انجام ندادن کار تحقیقاتی در این زمینه ، هنوز نمی توان به طور دقیق و مستند اعلام کرد که چند درصد عفونت های بیمارستانی از این طریق شیوع پیدا می کند.معاون پشتیبانی سازمان نظام پرستاری تصریح می کند: مهمترین امر در رعایت استانداردهای بهداشتی در مراکز درمانی ، نیروی انسانی است که این وضعیت در کشور به هیچ وجه ایده آل و مطلوب نیست . شریفی مقدم ، ساده ترین راه جلوگیری از عفونت بیمارستانی را «شستن دست» عنوان کرده و می افزاید: این کار به دلیل کمبود وقت پرستاران در ارائه خدمات به چند بیمار در حداقل زمان ، ممکن نیست و لذا، خطراتی از این طریق متوجه خود پرسنل پزشکی و بیماران است .به گفته معاون پشتیبانی سازمان نظام پرستاری ، کار زیاد، خستگی مفرط، اضافه کاری اجباری و... از عوامل بالا رفتن خطای پرستاران محسوب می شود که این مساله نیز فقط به دلیل کمبود نیروی انسانی در مراکز درمانی اتفاق می افتد. در مقابل دکتر مسعود امینی نیز، انتقال عفونت بیمارستانی را همزاد با پزشکی و ساخته شدن بیمارستان دانسته و می گوید: این که کادر درمانی اعم از پزشک ، پرستار، خدمه و... به یک نوعی در انتقال عفونت نقش دارند، حرف غلطی نیست .عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی می افزاید: انتقال عفونت از طریق کادر پرستاری با توسعه بیمارستانی ، قابل انکار نیست ، اما صرف افزایش تعداد کادر درمانی ، رافع مشکلات بهداشتی نیست.

کمبود بودجه

عفونت های بیمارستانی مشکل جدی مراکز بهداشتی درمانی هستند که همه ساله هزینه های زیادی را به بیماران و مراکز درمانی تحمیل می کنند. در این میان بسیاری انگشت اتهام را به سوی مراکز دولتی دراز می کنند.در حقیقت وضعیت ساختمانی در برخی از درمانگاه ها و بیمارستان های دولتی ، نگران کننده است ، اما کمبود بودجه و اعتبارات که همیشه بهانه ای برای عدم نظارت جدی بر امور تلقی می شود، باعث شده متولیان سلامت ، هیچ گاه در مقام پاسخگویی بر نیایند. در حال حاضر وضعیت در اغلب بیمارستان های وابسته به دانشگاه های علوم پزشکی (بیمارستان های دولتی) رعایت بهداشت در حد استانداردهای تعریف شده جهانی برای مصون ماندن مراکز درمانی از انواع آلودگی ها نیست.

دولتی و خصوصی

رئیس جامعه پزشکان متخصص داخلی ایران با اشاره به این موضوع که یکی از راههای تشدید عفونت بیمارستانی ، وسایل مورد استفاده برای بیماران است ، می گوید: در این میان ، پرستاران با سهل انگاری هنگام رسیدگی به وضعیت بیماران می توانند عامل انتقال عفونت محسوب شوند که این مساله نیز به دلیل عدم آموزش و نظارت کافی بر کار این افراد، اتفاق می افتد.دکتر ایرج خسرونیا در عین حال ، وضعیت رعایت بهداشت در بیمارستان های دولتی را به دلیل بازرسی های متعدد و منظم بازرسان ، مطلوب تر از برخی بیمارستان های خصوصی می داند.خسرونیا با تاکید بر این موضوع که اعتقادی به تفکیک بیمارستان های دولتی و خصوصی در زمینه عفونت بیمارستانی ندارد، می گوید: این موضوع که بیمارستان های دولتی آلوده اند و خصوصی ها پاک هستند را قبول ندارم و به طور کلی منکر تفکیک شدن هستم .رئیس جامعه پزشکان متخصص داخلی ایران ، علت برجسته شدن موضوع عفونت بیمارستانی را در بخش دولتی ، کمبود بودجه دانسته و می گوید: وقتی بودجه بیمارستان دولتی قادر به تامین داروی همان مرکز درمانی نیست ، چگونه می توان انتظار داشت شرایط ایده آل بهداشتی در بیمارستان های دولتی رعایت شود.وی مهمترین اصل در شیوع عفونت بیمارستانی را در نحوه مدیریت آن مرکز درمانی دانسته و می افزاید: رعایت بهداشت و جلوگیری از عفونت بیمارستانی ، بستگی به مدیریت آن بیمارستان دارد و این مساله در بخش دولتی ، ابتدا متوجه مدیریت دانشگاه مربوط و سپس مدیر آن بیمارستان است . خسرونیا، رعایت مسائل بهداشتی در برخی بیمارستان های دولتی را خوب عنوان کرده و در عین حال ، بعضی را در حد صفر می داند.

مدیریت ناکارآمد دکتر علی باغبانیان با اذعان به این که وضعیت بهداشتی اغلب مراکز درمانی بویژه بخش دولتی ، چندان مطلوب نیست می گوید: در حالی که مراکز درمانی باید الگوی بهداشت در جامعه باشند، بعضا این قبیل مراکز درمانی منشا آلودگی هستند که جای تاسف دارد. نایب رئیس دوم کمیسیون بهداشت و درمان مجلس به موضوع زباله های بیمارستانی اشاره کرده و می افزاید: در حالی که کمتر از 15درصد زباله ها و پسماندهای بیمارستانی ، عفونی و خطرناک است ، اما برای بی خطرسازی این مقدار اندک زباله عفونی هم نتوانسته ایم تدابیر قابل قبولی بیندیشیم. باغبانیان ، عدم مدیریت کارآمد را علت اصلی بروز عفونت های بیمارستانی در بخش دولتی عنوان کرده و می افزاید: آموزش کادر پزشکی بیمارستان ها نیز نتوانسته توقعات لازم را برآورده کند و امروز می بینیم برخی از پرسنل بیمارستانی بدون توجه به عواقب ناگوار بروز عفونت در محیط بیمارستان ، زباله های پزشکی را در سطل زباله عادی می اندازند. در امریکا، سالانه 130هزار نفر به دلیل آلودگی زباله های بیمارستانی دچار بیماری های عفونی می شوند و 6درصد از این تعداد مبتلا به بیماری ایدز و هپاتیت B می شوند. آمار دقیقی از وضعیت کشور ما در دست نیست ، اما اگر توجه اساسی برای کنترل عفونت های بیمارستانی در کشور صورت نگیرد، ما نیز گرفتار وضعیتی بدتر از امریکا خواهیم شد.

دلارام شجاعی باغینی