کمیته ای برای حفظ صلح

اگر ابعاد جنگ را به کوه یخ تشبیه کنیم ، 10درصد آن صحنه آشکار در جبهه جنگ است و 90 درصد آن پنهان است.

کد خبر: ۱۴۷۰۱۹

دفاع غیرعامل با این 90 درصدی که بعد پنهان جنگ را تشکیل می دهد ، کار دارد. با خواندن مصاحبه ای که با سردار دکتر غلامرضا جلالی ، رئیس کمیته دائمی (سازمان) پدافند غیرعامل کشور ترتیب داده ایم ، مفهوم دفاع غیرعامل و الزامات آن برای شما روشن می شود و در آخر پی خواهید برد که بازدارندگی فقط به معنای داشتن سلاحهای پیشرفته و ارتش آماده نیست.

درباره این که دفاع یا پدافند غیرعامل چیست و چه تفاوتی با دفاع عامل دارد توضیح بدهید. پدافند غیرعامل اگرچه هرازگاهی در رسانه ها و از زبان نظامیان مطرح می شود اما تصور می کنم برای بسیاری از خوانندگان ناآشنا باشد.
دفاع غیرعامل ، یعنی دفاع کردن بدون اسلحه. بشر همواره در برابر مخاطرات سعی کرده از خود دفاع کند. زندگی انسان اولیه بدون سرپناه آغاز شد اما همواره تلاش داشت خود را از خطرات طبیعی مثل باران ، طوفان ، سیل و رعد و برق مصون بدارد. به همین دلیل پس از غارنشینی ، خود در پی ساخت مسکن رفت و سعی کرد مسکن خود را علاوه بر مخاطرات طبیعی ، از مخاطرات غیرطبیعی مانند تجاوز بیگانه و سارقان ، ایمن نگه دارد. ایمنی بیشتر سرپناه انسان وابسته به پیشرفت علم بود. ایمن سازی مسکن یک مساله فنی است و مربوط به استحکام و مهندسی بنا می شود. مسکن ایمن اگرچه از انسان محافظت می کند ولی این هیچ ربطی به اسلحه و تانک ندارد. تلاش انسان برای مصون ماندن از خطرات زلزله باعث ایجاد رشته مهندسی زلزله و مقاوم سازی در برابر زلزله شده است . یعنی با محاسبه خطر زلزله و تبدیل آن به محاسبات و ترتیبات فنی و مهندسی در ساختمان و سازه منجر به ساخت خانه های ایمن در برابر زلزله می شود. حالا شما جای زلزله را با تهدید خارجی و تهاجم دشمن عوض کنید. زلزله را با بمباران ، گلوله ، توپ و تهاجم موشکی جایگزین کنید. اقدامات غیرنظامی که برای ایمن سازی ساختمان در برابر تهدید نظامی دشمن انجام می شود ، دفاع غیرعامل است . در دفاع غیرعامل اولویت اصلی تامین ایمنی کامل است و در درجه بعدی کاهش خسارات و تلفات . مثلا در آیین نامه 2800 که مربوط به ایمن سازی زلزله است ، ساختمان ها تیپ بندی شده است و در هر سطح ، میزان خسارات و تلفات نیز مشخص است . ما شاید نتوانیم در برابر تهاجم دشمن ، از مردم و ساختمان ها محافظت صددرصدی کنیم ، ولی می توانیم سطح خطرات را کاهش داده و حداقل جان مردم را نجات دهیم یا در صورت اصابت بمب ، تجهیزات مهم ما سالم بماند و... مفهوم پدافند غیرعامل ، اینجا شکل می گیرد: ایمن سازی در برابر تهاجم نظامی بدون استفاده از عناصر و تجهیزات و سلاح نظامی.

آیا دفاع غیرعامل فقط محدود به امنیت سازه های مهندسی و ساختمان هاست یا موارد دیگر را هم در برمی گیرد. به هر حال در مقوله غیرنظامی امنیت ما مسائل فراوانی داریم ، از جمله امنیت روانی ، اجتماعی و اقتصادی. امدادرسانی پزشکی ، امدادرسانی بعد از تهاجم نظامی و...؛
ما یک تعریف کلی از پدافند غیرعامل داریم که این تعریف مرجع را به سایر موضوعات نیز می توان تعمیم داد. پدافند غیرعامل مجموعه اقداماتی است که در برابر تهدید ، منجر به کاهش آسیب پذیری و افزایش پایداری ما شود. تهدید جنگ با تغییر زمان صورت های مختلفی به خود می گیرد و اتفاقا بحث تغییر نسل جنگها از موضوعاتی است که در دانشکده های نظامی بررسی می شود. در جنگهای اخیر از جمله جنگ یوگسلاوی ، جنگ خلیج فارس و جنگ افغانستان ما شاهد تغییر در شیوه جنگها بودیم . در جنگهای قدیم ، تمرکز زیادی بر اقدام نظامی بود و بقیه اقدامات از جمله عملیات روانی ، اجتماعی یا اقتصادی دنباله رو اقدام نظامی بود و از آن پشتیبانی می کرد ولی تمرکز بر برخورد نیروهای مسلح و پس از اشغال سرزمین ها بود. در جنگهای جدید ، امریکایی ها مفهوم تازه ای به جنگها داده اند و آن تغییر نظام سیاسی به جای اشغال نظامی است که البته به آن تغییر رفتار یا تغییر بنیانی نیز نام داده اند. وقتی نگاه تغییر حکومت باشد ، زیربنای حکومت که مردم هستند ، هدف گرفته می شوند. هدف بعدی زیرساخت هایی است که مردم با آن مستقیم سروکار دارند و در اداره امور مردم و خدمت رسانی نقش دارند مثل شبکه آب ، برق ، گاز، جاده ریل ، سازمان های امدادی و... هدف بعدی ، آرامش روانی مردم است و محور فعالیت دشمن در الگوی جدید جنگها افکار و باور مردم است و برای این که مردم از نظر روانی تحت تاثیر قرار گیرند ، زیر ساخت ها و شبکه های خدمات عمومی مورد هدف قرار می گیرد. حملات سیاسی تبلیغاتی و روانی از شیوه های تحت فشار قرار دادن مردم است . عملیات تهاجمی دشمن ابتدا به صورت حملات سیاسی طراحی می شود. در عراق از قضیه تروریسم و تولید سلاحهای کشتار جمعی شروع کردند و آن را در راس فعالیت های تبلیغاتی خود قرار دادند و به این طریق حکومت بعث را ایزوله کرده و در جهان منزوی کردند. بعد از آن نیز با فشار به مجامع جهانی مثل شورای امنیت تلاش کردند که به عملیات تهاجمی خود مشروعیت دهند و بعد به عنوان نماینده قدرت جهان به عراق حمله کردند. عملیات نظامی امریکا در عراق مقطع کوتاهی بود و تمام تلاشها بر عملیات روانی و سیاسی متمرکز شده بود البته به دلیل آن که نتوانستند الگوی امنیتی و سیاسی جایگزین بر عراق حاکم کنند ، دچار مشکل شدند و با این که هیچ جای تصرف نشده توسط امریکا در عراق وجود ندارد، نتوانستند بر اوضاع عراق مسلط شوند. در تهدید احتمالی علیه ما ، آنچه مهم است ، اداره مردم است یعنی این که نیاز مردم به لحاظ سیاسی ، روانی ، تبلیغاتی ، ایمنی ، بهداشت و درمان . وجود پناهگاه عمومی و... باید تامین شود. اکنون تاسیسات غیرنظامی و زیرساخت های خدمات عمومی هدف حملات امریکا و اسرائیل قرار دارد و آنها در تهاجم اولیه ، پلها، شبکه های ارتباطی ، مخابرات ، رادیو و تلویزیون و تاسیسات آب و برق را مورد تهاجم قرار می دهند.

در جنگ 33روزه هم شاهد بودیم که رژیم صهیونیستی زیر ساخت های لبنان را هدف گرفته بود.
بله ، زیر ساخت های عمومی و خدماتی اکنون هدف تهاجم است و در جنگ 33روزه هم شاهد آن بودیم . تخریب زیرساخت ها باعث می شود که اداره مردم و غیرنظامیان به دست دولت ، با مشکل مواجه شد. مثلا در جنگ عراق ، در روز اول ارتباطات رادیو و تلویزیون قطع شد و رژیم صدام فقط می توانست از طریق ارتباطات محدود C.N.G با مخاطبان محدود ارتباط داشته باشد. در واقع از این طریق ، شبکه ارتباطی و ابزار کنترل روانی و سیاسی و مردم قطع شد. این اتفاق ممکن است برای ما هم بیفتد و صداوسیما و رسانه ها هدف تهاجم دشمن قرار گیرند. اهداف دفاع غیرعامل مجموعه اقداماتی است برای این که آسیب پذیری این تاسیسات و زیرساخت ها کم شود و پایداری افزایش یابد. این اقدامات هم شامل افزایش مقاومت و حفاظت فیزیکی تاسیسات می شود و هم شامل ارتقای مدیریت . تهیه طرح بحران ، مانور، آگاهی و اطلاع رسانی اقدامات در برابر تهدید ، بسیار متنوع و وسیع است و همه زمینه ها را شامل می شود.

با توضیحات شما ، می توان گفت ابعاد واقعی جنگ مانند کوه یخ است که 10درصد آن ، صحنه نظامی جنگ و 90درصد ، مربوط به دفاع غیرعامل است. با این توصیف ، ادعای بزرگی است اگر بگوییم که شما می توانید امنیت زیرساخت ها و تاسیسات را صددرصد حفظ کنید زیرا بسیاری از این زیرساخت ها از همان بدو تاسیس مشکل دارند و همین دلیل ضریب آسیب پذیری ساختمان های ما در برابر زلزله بالاست. در این وضعیت به نظر می رسد هماهنگی با سازمان ها و نهادهای دیگر ، اولین مرحله کار شما باشد. این هماهنگی ها اکنون به چه صورت است؛
نکته ای که گفتید ، کاملا درست است. ایمن سازی در برابر تهدید، کار بسیار سختی است ، به دلیل بی توجهی های صورت گرفته از گذشته تا حال ، ما دچار عقب ماندگی هستیم . ما هم در زمینه ایمن سازی در برابر زلزله عقب هستیم و هم در زمینه دفاع غیرعامل . جبران این عقب ماندگی مستلزم این است که شتاب بیشتری به کارهای خود دهیم و حجم هزینه ، سرمایه گذاری و کار در این زمینه را افزایش دهیم . برای شروع کار، فرمانی از رهبر معظم انقلاب داشتیم که مضمون آن ، موضوع تشکیل کمیته دائمی پدافند غیرعامل بود.براساس این فرمان ، طبق آیین نامه اجرایی که در دولت ، تحت عنوان آیین نامه اجرایی بند 10 ماده 121 قانون برنامه چهارم توسعه مصوب دولت آقای خاتمی است ، نحوه کار و فعالیت در زمینه پدافند غیرعامل در دستگاه های اجرایی و دولت دقیقا مشخص شده است . براساس این آیین نامه ، کمیته دائمی دفاع غیرعامل متشکل از رئیس کمیته است که از سوی رئیس ستاد کل نیروهای مسلح منصوب می شود. قرارگاه پدافند هوایی ، وزارت دفاع ، نماینده دولت و نماینده یا رئیس دستگاه مربوط است . وظیفه کلی به این کمیته داده شده که شامل سطح بندی و طبقه بندی زیرساخت های کشور ، تهیه طرح پدافند غیرعامل مناسب با هر دستگاه تصویب ، ابلاغ و پیگری و اجرای طرح تهیه و تصویب آیین نامه های مربوط به این حوزه است . براساس آیین نامه اجرایی بودجه سال 84 و در بند واو تبصره 17 بر این نکته تاکید شده است که رئیس هر دستگاه ، مسوول پدافند غیرعامل همان دستگاه است و موظف است که خود یا یکی از معاونانش را با اختیارات لازم مسوول این کار کند و آسیب پذیری ها را شناسایی و تبدیل به برنامه کند و در این کمیته به تصویب برساند. در فرمان رهبر معظم انقلاب تاکید شده است که براساس اولویت ها و طبقه بندی حرکت کنیم و یعنی نقاط حساس را در اولویت اول ، نقاط حیاتی را در اولویت دوم و نقاط مهم را در اولویت بعدی قرار دهیم . بر این اساس ، با همه دستگاه های دولت که برای ما اولویت داشته ، جلساتی برگزار کرده و به دستورکار مشخص رسیدیم البته برخی از دستگاه های ستادی مثل وزارت رفاه و تعاون از اولویت ما خارج هستند ، چون زیرساخت های حساس ندراند اما وزارتخانه های نیرو ، مخابرات ، نفت ، سازمان انرژی اتمی ، صداوسیما، بازرگانی ، کشور ، راه و ترابری و تقریبا همه وزارتخانه های دیگر در محوریت تعامل با کمیته دائم دفاع غیرعامل هستند. براساس پیگیری های انجام شده ، کمیته پدافند غیرعامل در این وزارتخانه ها با حکم وزیر راه اندازی و به ما معرفی شد ، ما راهنمایی و طرح ریزی کمیته های دائم دستگاه ها را ابلاغ کردیم و آنها زیرساخت های خود را طبقه بندی کرده و برای ما فرستادند و تصریح شد که کجا حیاتی ، کجا حساس و کجا مهم است . بعد از آن هم با توجه به این که در بودجه سال 86 ، مجلس بودجه پدافند غیرعامل را تخصیص داد و اعتبار در اختیار ما گذاشت ، ما براساس طبقه بندی انجام شده دستگاه ها ، برنامه های خود را تنظیم کردیم و این طرحها و مصوبات را به موافقتنامه تبدیل کردیم . 60 تا 70 درصد موافقتنامه ها نیز با سازمان مدیریت سابق مبادله شده است. کارهای مطالعاتی برخی از دستگاه ها در سال جاری به اجرا رسیده و مطالعه طرحها در برخی دستگاه ها نیز امسال در اولویت قرار گرفته است . زیرساخت های موجود تیپ بندی شده است مثلا پالایشگاه ها یا نیروگاه های برق ، ایستگاه های مخابراتی ، دسته بندی شده و برای هر گروه از این تاسیسات ، یک مشاور استخدام کردیم که آن را مورد مطالعه قرار دهد و تهدیدها بررسی شود.

آیا طرحهایی در حال احداث هم با کمیته هماهنگ می شود؛
براساس آیین نامه ماده 33 قانون نظام برنامه های عمرانی کشور که سال گذشته به تصویب دولت رسید ، هر طرح عمرانی در کشور باید پیوست فنی داشته باشد ، پیوست توجیه اقتصادی و پیوست زیست محیطی داشته باشد و مراکزی هم که به طبقه بندی جهانی و حساس می رسند، باید پیوست پدافند غیرعامل داشته باشند. این بند چهارم براساس آیین نامه نظام فنی و عمرانی کشور به همه دستگاه ها ابلاغ شده است و براساس این نظام باید توجیه پدافند غیرعامل داشته باشد.

آیا این آیین نامه رعایت می شود؛
ما در سال اول اجرای این آیین نامه هستیم. برخی دستگاه ها هماهنگ هستند و برای آنها مشاور گرفتیم. برخی دستگاه ها هم بی توجهی می کنند که با توافقی که با سازمان مدیریت و برنامه ریزی کرده بودیم ، دستگاه هایی که آیین نامه را رعایت نمی کنند ، پس از پیگیری و تذکر، طرح آنها متوقف شود.

یعنی کمیته ، این قدرت اجرایی را در حال حاضر دارد؛
بله. با هماهنگی با معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور یا سازمان مدیریت سابق ، این موضوع مورد توافق قرار گرفته و آقای مهندس برقعی نیز آن را به همه بخشها ابلاغ کرده اند.

نکته ای که در این بحث باید مطرح شود، این است که ممکن است عده ای از خوانندگان با خواندن این مصاحبه ، تصور کنند احتمال جدی جنگ مطرح است و به همین دلیل بحث پدافند غیرعامل جدی گرفته شده است در حالی که تجربه دیگر کشورها نشان می دهد که حتی اگر احتمال جنگ بسیار اندک باشد ، به پدافند غیرعامل بسیار اهمیت می دهند.

دشمن با همه توانمندی آسیب پذیر است

یک نکته کلیدی ، بحث فرهنگی و روانی است که باید رسانه ها و نشریات به ما کمک کنند. وقتی تهدید انجام می شود ، چند واکنش اتفاق می افتد.

برخی می گویند ، تهدید آنقدر بزرگ است که هیچ کاری نمی شود کرد. این واکنش خواست امریکاست زیرا در اهداف عملیات روانی انحراف در توانایی نیروی خودی ، طرف مقابل را می ترساند.
عده ای دیگر از پدافند غیرعامل برداشت غلط دارند و فکر می کنند پدافند غیرعامل یعنی استتار کردن و رنگ کردن که در مقابل تهدیدات امروز تاثیری ندارد.
قشر کمی هستند که تهدید را به طور منطقی می شناسند و توانمندی های خودمان را منطقی می دانند. رهبر معظم انقلاب می فرمایند ، دشمن را کودکانه بزرگ نکنید که بترسید و آن چنان غافلانه کوچک نکنید که بی توجه باشید.
براساس یک برآورد عقلانی و فنی با دشمن مواجه شوید و ایمان داشته باشید که می توانید در مقابل آن بایستید.جمله کلیدی ما این است : تهدید را مطلق نمی دانیم دشمن با همه توانمندی ، آسیب پذیر است. به آسیب دشمن آگاه هستیم و ظرفیت بالایی در کشور با اتکا بر توانمندی خودی و ایمان بسیجی وجود دارد. «ما می توانیم» شعار بنیادی در دفاع غیرعامل است ، در این چند سال نیز به درستی این شعار کاملا ایمان آوردیم.
به طوری که در سوئیس که کشور بی طرفی محسوب می شود ، سرانه فضای پناهگاه ها از سایر کشورها بالاتر است. به نظر شما نقش پیشگیرانه و بازدارندگی که پدافند غیرعامل دارد چیست؛
یک متفکر چینی سالها پیش گفته است «اگر طالب صلح هستی ، آماده جنگ باش». قرآن کریم نیز بر این نکته تاکید کرده است که «واعدوا لهم ماستطعتم من قوه» یعنی تا آنجا که استطاعت دارید خود را قوی کنید تا دشمن از قدرت شما بترسد. این اقدامات ، قوی کردن خودمان و کاهش آسیب پذیری خودمان است . اقدامات پدافند غیرعامل صددرصد بازدارنده است و آمادگی ما تهدید را به تعویق می اندازد. وقتی دشمن ببیند که ما نقطه آسیب پذیر نداریم به چه چیزی می خواهد حمله کند؛ پدافند غیرعامل صلح آمیزترین روش دفاع است. برای پدافند عامل باید سلاح ، توپ ، تانک ، تفنگ ، ضدهوایی ، رادار و... بخرید و بسازید. باید لشکر افزایش دهید و همه اینها هزینه است .همسایه ما هم با ما رقابت می کند و این نیز هزینه های خرید اسلحه را بالا می برد و رقابت در خرید جنگ افزار ایجاد می شود. ولی در دفاع غیرعامل کاهش آسیب پذیری تاسیسات در بخشهای برق ، پالایشگاه ، شبکه آب ، گاز و... نه باعث تنش و رقابت می شود و نه هزینه محسوب می شود. اقدامات پدافند غیرعامل بازدارندگی را افزایش می دهد. جنگ و صلح دوطرفه است . اراده ما برای برقراری صلح به تنهایی کافی نیست. ممکن است جنگ به وجود آید. عراق به این دلیل به ما حمله کرد که بر مبنای محاسبات خود به این نتیجه رسیده بود که آسیب پذیری ما بالاست ولی اگر محاسبات صدام خلاف آن را ثابت می کرد ، به ما حمله نمی کرد و این یعنی بازدارندگی . شروع شدن جنگ در درجه اول به توان حریف بستگی دارد ، اگر هم جنگ اتفاق بیفتد پیش بینی و محاسبات مخاطرات ساختمان ها و تاسیسات و ایمن سازی آنها که ضرر ندارد.

در بسیاری از سازمان ها این نگاه حاکم است که متناسب با فناوری روز، همه مجموعه های آن سازمان و همه امور خود را با آن فناوری تطبیق دهند. مثلا نگاه دیجیتال به امور و این که همه چیز را دیجیتال کنیم در نزد بسیاری از مدیران ما امری مطلوب است. نظر شما چیست ، آیا وابستگی به یک فناروی ، تهدید را افزایش نمی دهد؛
در بررسی آسیب پذیری های دفاع غیرعامل تقلید کورکورانه از فناوری های وابسته ساز روز بدون مطالعه یک آسیب و ضعف است مثلا تجارت الکترونیک فاصله ها را کم ، سرعت را زیاد و در زمان صرفه جویی می کند اما نباید کورکورانه خود را وابسته به این فناوری کنیم اگر تمام سیستم اقتصادی کشور بر این اساس بارگذاری شود بدون آن که سخت افزار و نرم افزار و سیستم عامل آن تحت کنترل ما باشد، در واقع به دشمن این امکان را می دهیم که از راه دور وارد فضای مجازی کشور ما شود و در سیستم ما ایجاد اخلال کند. همه زندگی ما می رود به یک کارت اعتباری تبدیل شود که حقوق ، خرید و همه امور اقتصادی ما به آن وابسته شود. این مخاطرات را افزایش می دهند. در فضای تهدید به موازات استفاده از فناوری پیش برنده «IT» باید سیستم امنیت و حفاظت آن نیز طراحی شود. در توسعه گاز نیز همین طور مثلا روندی را مجلس شورای اسلامی آغاز کرد که براساس برآوردی که نمی دانیم مبنای آن چیست قانون تصویب کرده که هر جا خطوط لوله گاز عبور کرد به فاصله شعاع 3کیلومتری باید به روستاها گاز داد که اکنون آن را به 12کیلومتر افزایش داد. همچنین تصویب شد که سالانه به 2هزار روستا باید گازرسانی کرد. آیا وابستگی به یک سوخت آسیب پذیر و شکننده آن هم در شرایطی که گاز خاصیت انفجاری دارد و اگر تهدیدی صورت گیرد شبکه گاز قابل ترمیم نیست ، مخاطره آمیز نیست؛ ما نباید تمام سیستم خود را از اول تا آخر گازسوز کنیم اگر نانوایی ها را گازی می کنیم در کنار آن یک مسیر موازی برای استفاده از سوخت جایگزین هم باید قرار دهیم. نباید همه روستاها را به یک انرژی وابسته کنیم . در کشور ما و از اول انقلاب تاکنون تهدید همیشه اطراف این کشور وجود داشته است .در کشوری مانند سوئیس که 300سال است که جنگ نداشته است همه این موارد را رعایت می کنند. ما تازه 20سال است که جنگمان تمام شده است. در این 20 سال هم چندین بار تا دروازه جنگ رفته ایم و برگشته ایم.

کمیته پدافند غیرعامل چند سال است که تشکیل شده و فعالیت می کند؛
فرمان رهبر معظم انقلاب 8 آبان 1382 ابلاغ شده است. کمیته پدافند غیرعامل 4 سال است که تشکیل شد. در سال اول پیگیر سازماندهی و شکل گیری بودیم و در سال دوم تدوین قوانین مربوط به آن را پیگیری کردیم. 2سال است که به صورت جدی وارد مرحله اجرا شده ایم.

با تشکلهای بخش خصوصی ، پیمانکاران و سازمان نظام مهندسی چگونه تعامل دارید؛
پدافند غیرعامل کاهش مخاطرات ناشی از جنگ در ترتیبات مهندسی کشور است. تحلیل تهدید و تبدیل آن به کمیته های قابل محاسبه مهندسی ، تخصصی است که باید مشاوران مهندسی داشته باشند که الان با کمکهای سازمان مدیریت و برنامه ریزی سابق نزدیک به 14 تا 20 شرکت ایجاد شده که صلاحیت مطالعه طرحهای پدافند غیرعامل را دارند. امسال هم بنا داریم که با شرکتها برنامه آموزشی داشته باشیم . پنجم مهر ماه امسال در موسسه آموزشی وزارت دفاع همایش فراخوان شرکتهای فنی و مهندسی را برای توضیح و توجیه اولیه مباحث پدافند غیرعامل و الزامات مهندسی آن برگزار می کنیم که با قسمت امور پیمانکاران سازمان مدیریت برگزار می شود. همچنین ایجاد کارگاه های آموزشی برای آموزش مهندسان شرکتها، از برنامه های ماست . علاوه بر آن ما دو دانشکده در این خصوص راه اندازی کردیم ؛ یک دانشکده در مقطع کارشناسی ارشد در دانشگاه مالک اشتر و یکی در مقطع کارشناسی و ارشد در دانشگاه امام حسین . در این دانشکده ها 6رشته در مقطع کارشناسی ارشد با گرایش پدافند غیرعامل راه اندازی شد که شامل مهندسی عمران ، معماری ، مهندسی CCD یا استتار اختفا، فریب با گرایش پدافند غیرعامل است و یکی هم رشته مدیریت عمومی پدافند غیرعامل و یکی رشته دفاع غیرنظامی است . برخی از این رشته ها اکنون 3 دوره در حال برگزاری است .ما در تلاش هستیم که با هماهنگی وزارت علوم و وزارت بهداشت و درمان برای همه فارغ التحصیلان در رشته های مورد نیاز درس کمکی با عنوان پدافند غیرعامل یا پیش بینی مخاطرات ناشی از جنگ راه اندازی شود. برای پزشکان نیز واحد درسی طب اورژانس یا طب رزم تدریس شود.

آیا نمایی از وضعیت موجود آسیب پذیری یا ایمنی تاسیسات و زیرساخت های عمومی کشور دارید؛
ما دقیقا همه سازمان ها و دستگاه ها را بررسی می کنیم و آسیب ها را شناسایی کرده ایم و در کمیته هایی که در هر دستگاه تشکیل شده ، آسیب ها بررسی می شود.طبیعی است که به دلیل بی توجهی در دوران گذشته در بسیاری از مسائل آسیب پذیری داریم . امیدوار هستیم با اجرای برنامه های در دست اقدام و تدوین دستورالعمل های فنی و تدوین آن به عنوان ضابطه شاهد باشیم دستگاه های اجرایی براساس آیین نامه های موجود پروژه های خود را پیش ببرند. رهبر معظم انقلاب نیز در دیدار سال گذشته تاکید کردند که در کنار طرحهای عمرانی ، کاهش آسیب پذیری به صورت جاری دیده شود.

آیا ضوابط دفاع غیرعامل در پروژه های کلان و ملی فعلی مانند عسلویه ، رعایت شده است؛
در عسلویه پروژه هایی در گذشته انجام شده که عمدتا بدون ملاحظه پدافند غیرعامل بوده است . دوستان در گذشته معتقد بودند، چون نظام و آیین نامه مشخصی نداریم ، چگونه باید این کار انجام شود و در برابر تهدید نیز 100 متر عقب یا جلو تفاوتی ندارد و وقت زیادی هم نداریم ، باید با زمان پیش برویم و سریع بسازیم. ما از 2 سال پیش تلاش کردیم و بحران 2 فاز از 4 فاز عسلویه مشاور پدافند غیرعامل گرفتیم . این مشاور زیر نظر کارفرما و مرتبط با ما ، راه حل های فنی را ارائه می کند. پیش بینی هم شده که تراکم پروژه ها در این مکان متوقف و بقیه در پارس شمالی متمرکز شود. برخی دوستان ما در بخش صنعت معتقدند که افزایش هزینه های پدافند غیرعامل ، هزینه ها را بالا می برد و ما نیز به توجیه اقتصادی پدافند غیرعامل اعتقاد داریم ولی باید این توجیه به صورت کامل سود و هزینه را بررسی کند و هزینه های پنهان و بلندمدت و سود پنهان و بلندمدت نیز دیده شود. در این صورت اجرای الزامات مهندسی دفاع غیرعامل سود اقتصادی است نه هزینه . مانند سود بلندمدت مترو که آن را نسبت به بزرگراه ممتاز می کند.

بحث پناهگاه ها در همه جای دنیا جدی گرفته شده در کشور ما چطور؛
در زمان جنگ قانونی تصویب شد که مراکز عمومی و مجتمع های مسکونی باید پناهگاه داشته باشند. پس از جنگ اجرای این قانون رها شد و بسیاری از پناهگاه های قبلی نیز تخریب شد. ما باید دنبال ایجاد فضاهای 2 منظوره باشیم ، ایجاد انبارها یا پارکینگ های زیرزمینی که قابلیت استفاده به عنوان پناهگاه هم دارند، یکی از این راههاست . با ایجاد محیط تجاری در زیرزمین و در ایستگاه های مترو به این طریق هزینه ها از محل درآمدها نیز تامین می شود اگر ما به ایجاد پناهگاه باور داشته باشیم ، بقیه کارها حل می شود. به هر حال امنیت ، اولین خواسته مردم از حکومت ها است و ما وظیفه داریم در برابر تهدید ، مردم را ایمن کنیم و ایجاد پناهگاه های عمومی حق مردم است . مگر ما روزهای موشکباران در تهران را فراموش کرده ایم؛ کارهای زیادی برای ایمن سازی مردم می توان کرد. مثلا در بازدید از بیروت پس از جنگ 33 روزه بیش از هزار ساختمان 15 ، 16 طبقه در این شهر تخریب شد اما کل تلفاتی که دولت لبنان اعلام کرد 3500نفر بود. 3500نفر ، جمعیت حداقل یک برج 15 طبقه است ؛ ولی شاید 1000برج در این شهر ویران شده است . علت تلفات کم این است که مردم بیروت یک زندگی ثانویه ای برای خود در روستا تعریف کرده اند و در همان روز اول ساختمان ها را تخلیه کردند و به روستا رفتند. به این طریق جای خود را حفظ کردند. دولت باید برای امکان اسکان ، جابه جایی جمعیت و دسترسی به فضای امن در مواقع بحران در خارج از شهرها امکاناتی داشته باشد.

در حال حاضر به نظر می رسد ، در مبادی ورودی و خروجی شهرهای بزرگ هم الزامات ایمنی در مواقع بحران رعایت شده به طوری که در روزهای تعطیل با ورود و خروج مسافران هم مشکل داریم و ترافیک شدید چند کیلومتری پیش می آید.
در نهاد طرح جامع تهران که زیرنظر شهرداری و وزارت مسکن است ، راهبرد پدافند غیرعامل بر طرح جامع تهران را تهیه کردیم و براساس آسیب شناسی راهکارهایی را به شورای شهر و شورای عالی شهرسازی پیشنهاد کردیم که در هر 2شورا تصویب شد. اکنون راهبرد و اقدامات پدافند غیرعامل در مقیاس طرح جامع برای تهران وجود دارد ، مثلا در آنجا ایجاد امکان خروج اضطراری 2 میلیون نفر از تهران پیش بینی شده است که باید با توسعه شبکه های خروجی انجام شود. یا پیش بینی امکان امدادی به مردم در نهاد محله محوری و توسعه طرح تفصیلی براساس محله محوری به طوری که هر محله وظیفه امدادرسانی در حوزه خود را انجام دهد.

جایگاه کمیته دفاع غیرعامل در چارت سازمانی چگونه است؛ آیا یک نهاد مشورتی است؛
براساس قانون این کمیته مشورتی نیست ، یک نهاد سیاستگذار دفاعی کشور است که با تمام دستگاه های اجرایی کشور ارتباط دارد. ستاد کل نیروهای مسلح محل نهایی کردن همه سیاست های دفاعی و نظامی کشور است . از این نظر کمیته ارتباط مستقیم با این ستاد دارد. از سویی معاون عمرانی وزیر کشور نیز به عنوان نماینده دولت و رئیس جمهور در این کمیته عضویت دارند.