چاره‌اندیشی برای بازار هنرهای تجسمی

چنین نابرابری‌ای برای بازار نوپای تجسمی ما بسیار خطرناک بود. زیرا هنر ایران چه از منظر ارائه اثر در حراجی‌های خاورمیانه در حراج‌خانه‌هایی مانند کریستیز، ساتبیز و بونامز سهم یک‌چهارم را داشت و از منظر مجموع فروش هم حائز همین سهم یک‌چهارم و خلق مهم‌ترین رکوردها بود. ارزان‌تر بودن قیمت‌ها در تهران ممکن بود خریداران هنر ایران در منطقه، اروپا، آمریکا و کانادا را از خرید آثار هنرمندان ایرانی در حراجی‌ها منصرف و آنها را مستقیم روانه بازار تهران کند تا با ریال نیاز خود را رفع کنند. اما خوشبختانه ظرف چند سال، حوالی سال‌های ۹۰، بازار هنر خود را تصحیح کرد و بسیاری از آثار هنری ایرانیان در داخل و خارج به قیمت همسانی رسیدند که بهترین خبر برای مراقبت از بازار فرامرزی هنر ایران بود. به‌همین‌دلیل نیز پس از گذشت ۱۶ ــ ۱۵ سال همچنان سهم یک‌چهارم ایران در بازار هنر خاورمیانه حفظ شده است.
اما اکنون با افزایش افسارگسیخته قیمت دلار به کانال‌های بالای ۴۰هزار تومان و در روزهای کنونی ۵هزار تومانی، معادله تازه‌تری شکل گرفته که نیازمند تحلیل و رصد جدی است. آگاهان به بازار هنر اطلاع دارند امضاهای هنرمندان تثبیت شده، یا به‌اصطلاح رایج مسترها، سال‌هاست آثارشان در داخل و خارج به دلار خرید و فروش می‌شود و بالطبع از این نوسانات ارزی گزندی نمی‌بینند اما اکثریت هنرمندان اعم از جوانان و پیشکسوتانی که به منطقه امن قیمت‌گذاری آثار نرسیده‌اند با تلاطم سخت روبه‌رو هستند. به نظر می‌رسد فقدان نهادهای بینابخشی که به چنین مولفه‌هایی بیندیشند، نبود اتاق‌فکرهایی که به‌صورت شفاف درباره بازار هنر ایران ارزیابی ارائه دهد و بازاریابی، توسعه بازار و حتی بازارسازی را دست‌کم در منطقه خاورمیانه به بحث و تبادل‌نظر بگذارد به‌شدت احساس می‌شود و باید در این زمینه چاره‌اندیشی اساسی کرد. زیرا رشد بی‌محابای قیمت ارزهای خارجی و پایین آمدن ارزش پول ملی برپایی هرگونه نمایشگاه در خارج از کشور را سخت کرده و بیم این می‌رود، هنر ایران از فهرستگان فعالان بین‌المللی حذف شود. چنین موقعیتی بیش از هر چیز دل خواسته آنانی ا‌ست که حذف هنر ایران را به‌عنوان یک پروژه درازمدت مدنظر دارند. دیگر نکته تاریک این وضعیت از دست رفتن بازارهای بین‌المللی ا‌ست که حتما فرصت‌های شغلی انبوه هنرمندان داخلی را به خطر می‌اندازد. به حتم تصمیم‌سازان این عرصه باید چاره‌اندیشی صحیحی در این خصوص انجام دهند، زیرا دامنه‌دار شدن وضعیت فعلی سفره هنرمند ایرانی را کوچک‌تر از همیشه خواهد کرد.