گام سبزی در مدیریت پایدار شهری

هیچ به این فکر کرده اید که سرنوشت این همه تایر و لاستیک فرسوده که بعد از مدتی از خودروها برای همیشه جدا می شوند ، چه می شود؛ آیا هیچ انبار یا زمین بزرگی وجود دارد که تا همیشه این همه لاستیک را در خود جای دهد.

کد خبر: ۱۳۱۷۷۷

گسترش روز افزون استفاده از تایر و دفع آن ها ، یکی از بزرگ ترین مشکلات زیست محیطی در سال های اخیر برای بسیاری از کشورهاست.
امروز استفاده مجد از تایرها به منظور برگرداندن آن ها به چرخه مواد و با مدیریت ایمن آن ها از منهم ترین چالش هایی است که کشور ما نیز با آن روبروست.

لاستیک یکی از عناصر مهم زندگی بشر است و استفاده از آن روز به روز در حال افزایش است. با توجه به تولید بیش از 200 هزار تن در سال در ایران در این بخش و مطرح شدن موضوع از رده خارج کردن خودروهای فرسوده که خود باعث افزایش لاستیک های فرسوده می شود و با توجه به این که دفن ، نگهداری در محیط باز یا رها کردن لاستیک در طبیعت تبعات فراوانی دارد. بهترین راه حل ، بازیافت لاستیک های فرسوده است که تاکنون هیچ برنامه خاصی برای بازیافت لاستیک در ایران انجام نشده است. لاستیک های مستعمل ، زباله های مخصوصی هستند که از لحاظ شیمیایی ، اندازه ، حالت و شکل با زباله ها تفاوت دارند. لاستیک ها از مواد پلیمری تشکیل شده اند که براحتی در طبیعت تجزیه نمی شوند. در بسیاری از موارد، لاستیک های مستعمل روی هم انباشته شده و به شکل کوهی از زباله ، مناظر زشتی را به وجود آورده که خطر آتش سوزی را نیز به همراه دارند.
سوزاندن لاستیک ها، دودهای سیاه و مضری را ایجاد می کند که باعث آلودگی محیط می شود، با توجه به رشد سریع نرخ مصرف تایر در ایران به دلیل افزایش استفاده از وسایل نقلیه ، به زودی با مشکلات جدی در این زمینه مواجه خواهیم بود، لذا کار بازیافت لاستیک های فرسوده نه تنها آثار مخرب بر محیط زیست ندارد، بلکه مشکلات مدیریتی این بخش را حل می کند. طبق آمار به دست آمده در کشورهای صنعتی ، به ازای هر شهروند سالانه یک حلقه تایر مصرف می شود و سرانه مصرفی تقریبی هر شهروند، 9 کیلوگرم تایر در سال است.
در کشورهای صنعتی از لاستیک های فرسوده به عنوان سوخت جایگزین در صنایعی چون سیمان استفاده می شود. در ایران سالانه حدود 10 میلیون حلقه لاستیک فرسوده می شود.

مشکلات زیست محیطی

برخلاف دیگر مواد زاید جامد، تایرهای زاید را نمی توان بدون انجام عملیات مقدماتی دفن کرد؛ از طرف دیگر، تایرهایی که در طبیعت رها می شوند، خطرات جدی برای محیط زیست و سلامت انسانها دارند. همچنین تجمع و دفن تایرها، آمادگی و قابلیت زیادی برای آتش سوزی ندارد؛ به طوری که آتش گرفتن آنها با دود غلیظی همراه بوده و کنترل آن مشکل است.
این دودها هیدروکربن های نسوخته هستند و گازهای سمی را وارد محیط می کنند. تایرها دارای سولفور، آهنها و فلزهای دیگر هستند که در فضا و شرایط نامناسب باعث آزاد شدن مواد و گازهای خطرناک می شوند.

مزایای استفاده جدید از تایرهای فرسوده

استفاده های جدید از تایرهای فرسوده راه حل بسیار جالب و مناسبی برای کاهش ضایعات ، کم کردن قیمت ها و افزایش کیفیت و ایمنی محیط زندگی ماست. کاش زایدات ، کاهش قیمت محصولات و امنیت طرحهای عمومی محلی از دیگر مزایای بازیافت تایرهای فرسوده است.
در خصوص افزایش کیفیت و امنیت طرحهای عمومی محلی می توان به استفاده از آسفالت با پوشش پلاستیکی در جاده های محلی ، استفاده از تکه های کوچک و ریزه پلاستیک و تایر در دیگر کارهای مهندسی عمران و استفاده از خرده های پلاستیکی در بازسازی زمین های بازی اشاره کرد که فایده همه اینها کمک به چرخه مواد در طبیعت است.

روشهای بازیافت لاستیک

بازیافت فیزیکی ، یکی از روشهای بازیافت لاستیک های فرسوده است. در این روش لاستیک ها با حرارت خارجی گرم و بازیافت می شوند. در این فرآیند شبکه ای سه بعدی از اتصالات عرضی در جوار انرژی می شکند و مولکول های پلیمر به مولکول های کوچکتر تقسیم می شوند که این مولکول های کوچکتر براحتی با لاستیک خام به عنوان پرکننده ای تقویتی مخلوط می شوند و لاستیک بازیافت شده را می سازند.
در روش بازیافت لاستیک از طریق مواد شیمیایی ، بیشتر صنایع بازیافت لاستیک از مواد شیمیایی استفاده می کنند که این مواد معمولا دی سولفیدها یا مرکاپتان ها هستند که در حرارت های مشخص به کار گرفته می شوند، همچنین پیرولیز از دیگر روشهای بازیافت شیمیایی است.
استفاده از فرآیند بیوتکنولوژی در بازیافت لاستیک شامل فرآیند بیوتکنولوژی برای بازیافت لاستیک و نگهداری آن در محیط باکتریایی و بدون هواست تا سولفورها و سولفوریک اسیدهای آن بیرون آیند، از این طریق براحتی می توان هم سولفور و هم لاستیک بازیافت شده داشت .به طور متوسط از بازیافت کامل هرتایر می توان فلز، لاستیک و فیبر نایلونی با کیفیت مطلوب نیز به دست آورد. لزوم استفاده از بخش خصوصی در این خصوص بسیار اهمیت دارد تا منجر به شکل گیری صنایع بازیافتی لاستیک و تایر و بازاریابی های مربوط شود. استفاده مجدد از تایرهای فرسوده در ساخت تایرهای جدید یکی از مهمترین راههای بازیافت تایرهاست.
از آنجا که هنگام پردازش تایرهای فرسوده به منظور استخراج اجزای مفید آن عملیات متعددی انجام می گیرد، به همین دلیل محدویت هایی در استفاده از این نوع لاستیک در تولید لاستیک جدید وجود دارد.
یکی از روشهایی که امروزه متداول است ، آجگذاری مجدد تایرهای فرسوده است. در این روش آجها ساییده شده تایرها طی مرحله ای برداشته شده و آج مناسب با کیفیت مناسب در دما و فشار مناسب طی مدت زمان مشخص روی تایر نصب می شود.لاستیک هایی که با این روش تولید می شوند، 30 تا 50 درصد ارزان تر هستند.
بنابراین استفاده از تایرهای فرسوده علاوه بر کمک به پاکسازی محیط زیست و راهی برای دستیابی به زمین پاک ، می تواند مزایای دیگری همچون کاهش قیمت تمام شده و افزایش کارآیی را به دنبال داشته باشد که نیازمند مدیریت قوی در بخش مواد زاید جامد است.

مدیریت مواد زاید جامد

مدیر هماهنگی امور مناطق سازمان بازیافت و تبدیل مواد شهرداری در زمینه اهمیت مدیریت مواد زاید جامد و روشهای اجرای آن گفت: سلسه مراتب مدیریت مواد زاید جامد، چشم انداز روشنی برای طراحی مدیریت این مواد ایجاد می کند و سلسله مراتب مدیریت استراتژی و گزینه های متفاوت را به ترتیب اهمیت مشخص می کند تا با عملی کردن بهترین روش ، میزان پسماندها به حداقل برسد.
مهندس رضا نقوی افزود: اجتناب ، کاهش ، استفاده مجدد، بازیافت و استحصال ، استراتژی های پیشگیرانه و گزینه های مناسبی هستند؛ در حالی که تصفیه و دفن در مراکز زباله استراتژی های کنترلی هستند و کمترین ارجحیت را دارند.
وی با اشاره به مزایای اجتناب از تولید ادامه داد: اجتناب از تولید زباله رتبه اول را در مدیریت مواد زاید جامد دارد؛ چراکه کم هزینه ترین روش محسوب می شود. مدیر هماهنگی امور مناطق سازمان بازیافت و تبدیل مواد شهرداری گفت: این موضوع شامل اصلاحات یا تغییرات در فرآیند، قبول فناوری های جدید یا تعویض مواد اولیه با موادی است که می توانند از تولید زباله جلوگیری کنند. بازرگانان نیز باید موادی را به کشور وارد کنند که تولید زباله نداشته باشد. نقوی افزود: مشتریان نیز می توانند عادات خرید خود را تغییردهند. به این ترتیب که حتی الامکان خرید خود را به صورت کلی انجام دهند و محصولاتی با عمر مناسب با حداقل بسته بندی بخرند و کالاهای کم دوام خریداری نکنند. وی با اشاره به روش استفاده مجدد در مدیریت مواد زاید جامد ادامه داد: استفاده مجدد عبارت است از استفاده بیش از یک بار از محصولات به شکل اولیه که باعث جلوگیری از مصرف منابع ، مواد اولیه ، انرژی و همچنین تولید زباله می شود. حفظ گیاهان جوان ، فعالیت های هنری ، نگهداری مواد غذایی و مواد شیمیایی قابل اجراست.
نقوی با اشاره به اهمیت بازیافت و اجرای آن در کشورهای توسعه یافته اظهار کرد: وقتی نمی توان از یک محصول به صورت بلندمدت استفاده کرد، بهتر است آن را از چرخه تولید به عنوان ماده اولیه دست دوم وارد کنید تا از آن محصولات جدیدی تولید شود. معمولا تولید محصولات جدید از مواد بازیافتی به انرژی کمتری نیاز دارد و باعث حفظ محیط زیست و همچنین کاهش استفاده از منابع و مواد اولیه می شود.