نقطه اوج ایران ، 1404

قرن هفتم دوران طلایی ایران و ایرانی بود. طالبان علم از هر گوشه و کناری به ایران می آمدند تا با علم روز آشنا شوند. دانشمندان مطرح آن زمان همه ایرانی بودند.

کد خبر: ۱۲۹۵۸۶

اما این که چه شد ایرانی جایگاهش را به غریبه ها داد ، نیازمند بحثها و تحقیقات مفصلی است. به هر حال ماهی را هر وقت از آب بگیریم دیر نیست. قرار است سال 1404ایران به کشوری قدرتمند در منطقه تبدیل شود و صادر کننده علم باشد ؛ علمی که روزگاری از آن خودش بود.

چندی پیش مشاوران رهبر معظم انقلاب سندی با نام سند چشم انداز 20 ساله در مجمع تشخیص مصلحت نظام تدوین و آن را تقدیم ایشان کردند. در این سند ، چشم انداز 20 ساله جمهوری اسلامی در ابعاد مختلف سیاسی ، اجتماعی ، نظامی ، فرهنگی و... مشخص شده است.
چیزی که مسلم است این که چشم انداز باید عملیاتی شود. رهبر معظم انقلاب هم درباره آن بسیار حساس و پیگیر هستند ، به طوری که در دیدارهای مختلفی که با مسوولان نظام و حوزه های علمیه و روسای دانشگاه ها و وزرای علوم و بهداشت و... داشته اند این موضوع را به عنوان یک وظیفه و مسوولیت به آنها ابلاغ کرده اند. ایشان در همین خصوص خواستار تهیه نقشه جامع علمی کشور در ابعاد مختلف بوده اند که باید با یک زمانبندی خاص به اجرا گذاشته شود.
دکتر شریعتی ، رئیس دانشگاه علامه طباطبایی در سخنرانی خود که در همایش یک روزه بررسی مبانی نقشه جامع علمی کشور در دانشکده حسابداری و مدیریت دانشگاه علامه طباطبایی ایراد کرد ، این نقشه را دارای 2 بعد برشمرد ؛ یکی رشد و کمال و رسیدن به علم و دانش در جامعه و دیگر این که علم و دانش ما جنبه های صرفا نظریه و تئوری پردازی نداشته باشد ، بلکه از قوه به فعل تبدیل شود و با نیاز و مشکلات جامعه درهم آمیزد و پاسخگوی نیازها و رافع مشکلات جامعه باشد ؛ یعنی این نقشه باید در این دو بعد ترسیم شود که بعد اول آن در رفع نیاز و گسستن وابستگی ها و ارتباطات استعماری علمی در دنیاست که فوق العاده اهمیت دارد و بعد دوم هم این که ایران اسلامی به عنوان یک شخصیت علمی و شخصیت نظریه پرداز در جهان اسلام و دنیای علم مطرح باشد.
رئیس دانشگاه علامه طباطبایی در ادامه به این نکته اشاره کرد که باید میان دانشگاه ها و مراکز آموزش کشور و جامعه بشری و مصرف کننده های علم ارتباط معناداری با مفاهیم صحیح برقرار باشد که در واقع از تولید به مصرف و براساس نیاز جامعه تولید ، تدوین و برنامه های علمی به وجود آید. به عبارت دیگر این طور نباشد که دانشگاه یک حرف بزند ، اما صنعت کار دیگری انجام دهد در حالی که نیاز جامعه چیز دیگری است.

تخصیص اعتبار ، لازمه تحقق نقشه

براساس برنامه چهارم توسعه سهم بودجه های پژوهشی از تولید ناخالص ملی باید به 3درصد برسد. این در حالی است که سال 86این سهم 1.26 درصد و برای سال 87 تنها 1.87 درصد تولید ناخالص ملی به پژوهش اختصاص یافته است. رهبر معظم انقلاب هم بکرات این موضوع را تاکید کرده اند و تحقق نیافتن آن برخلاف قانون است.
دکتر جعفر خلقانی ، معاون پژوهشی وزارت جهاد کشاورزی یکی دیگر از سخنرانان این همایش معتقد است با این وضعیت اعتباری تنها می توانیم خود را در گروه کشورهای مجهز به پایگاه های علم و فناوری قرار دهیم که مقداری با موضوع هدفگیری سند چشم انداز و جایگاه اولی در منطقه همخوانی ندارد. وی در قسمتی دیگر از سخنرانی خود این طور گفت که ما نظام ایده تا محصول نداریم و انفرادی عمل می کنیم و فقط برخی منابع مالی و نظرات فردی محقق است که به کتاب و مقاله و روشهای نو تبدیل می شود ، اما باید دید که آیا این مساله به افزایش صادرات و کاهش واردات و ایجاد امنیت ملی و جایگاه علمی و جلوگیری از مهاجرت و حفظ منابع پایه و... منجر خواهد شد یا خیر؛

گفتمان توسعه را جدی بگیرید

مهندس تقوی در سخنرانی خود با عنوان تاملی درباره نقشه جامع علمی کشور یکی از وظایف مهم مراکز سیاست طرح را تنقیح و توضیح گفتمان توسعه برشمرد. وی افزود: اصطلاح نقشه جامع علمی در تاریخ 23 مرداد ماه سال 85 شمسی وارد گفتمان توسعه کشور شد، بنابر این ترسیم نقشه جامع علمی یعنی شرط اساسی تحقق علم بزرگ و برای اجرای آن باید نکاتی را درنظر گرفت ، نکاتی مثل جلوگیری از موازی کاری ، هم افزایی میان محققان ، نهادینه شدن پژوهش تقاضامحور ، افزایش نقش دانش در فعالیت های مختلف مثل اقتصاد ، دفاع و... ، سامان یافتن شبکه محققان و توسعه تدریجی آن و نیز تخصیص هوشمندانه بودجه در عرصه علم و فناوری. وی در ادامه افزود: برای شکل گرفتن این نقشه تنها وحدت نظر درباره ضرورت آن کافی نیست ، بلکه باید بر سر پاسخ برخی پرسشهای کلان هم توافق نظر به وجود آید ؛ پرسشهایی مثل این که نقشه جامع علمی با چه هدفی ترسیم می شود و اصلا چه کارکردی خواهد داشت؛ یا این که برای تهیه آن چه تمهیداتی مورد نیاز است؛ آن را چگونه باید تهیه کرد؛ متولی تهیه آن چه نهادی است؛ چقدر زمان و هزینه می برد ، یا این که تجویزهای این نقشه برای چه مدتی معتبر و کارآمد است؛

به اعتقاد وی وقتی ما از محقق یا استاد می خواهیم تحقیقاتش را ارائه کند تا پایه اش را بگیرد ، همین موضوع باعث می شود تحقیقات سطحی شوند و رقابت نداشته باشیم.
وی همچنین خاطرنشان کرد که برای رسیدن به هدف چشم انداز 20 ساله باید نقشه جامع علمی داشت که ضرورت تعقل و تفکر را برای تهیه این نقشه می رساند. دنیا نایستاده است تا ما به آن برسیم و ما وقت زیادی برای تهیه این نقشه نداریم. مساله اصلی ترسیم این نقشه نیست ، بلکه اصل مهم اجرای صحیح آن است و باید به دور از شعار و هیاهو انجام شود.

فرهنگ ، اصل مهم در ترسیم نقشه

آینده نگری فناوری و ملاحظات فرهنگی در ارتباط با نقشه جامع علمی کشور عنوان سخنرانی دکتر سیدعلی اکبر افجه ، استاد دانشگاه علامه طباطبایی در این همایش بود. به گفته وی در تهیه این نقشه ابتدا باید از نظر فرهنگی مشخص کرد هدف یا نوع آینده نگری ما چیست؛ به عبارت دیگر آیا هدف سیاسی است ، این که اهداف فرهنگی و اقتصادی مدنظر است؛ اما آنچه مهم است باید با توجه به محدودیت امکانات ابتدا اولویت ها را مشخص کرد و دید هدف در این نقشه چیست.
وی افزود: طراحان این نقشه نباید فقط به فناوری ، اختراع و اکتشاف توجه کنند ، بلکه این موضوع که از چه مسیری باید این تحقیقات صورت بگیرد هم باید بوضوح روشن شود ، مثلا در بحث سیاسی باید دید آیا می خواهیم بدون وابستگی به کشورهای دیگر این نقشه را طراحی کنیم ، یا این که در ارتباط با دیگر کشورها که اگر مشخص شود می تواند سیاست خارجی ما را هم تحت تاثیر بگذارد. وی در ادامه خاطرنشان کرد: در زمینه فرهنگی هم مهمترین بعد جهان بینی است ، یعنی آیا می خواهیم اسلامی باشد ، یا این که بومی. در نگاه بومی کردن به نقشه هم باید بخشی و منطقه ای به کشور نگاه کرد و بررسی کرد که هر بخشی چه استعدادهایی دارد. گفتنی است بومی کردن در علوم انسانی به این معنی است که به ارزشها و باورهای قومی توجه شود.
دکتر افجه این طور ادامه داد: در اهداف اقتصادی این نقشه محور توسعه بسیار مهم است ، یعنی آیا این محور باید صنعت باشد یا کشاورزی. بحث دیگری هم که پس از انقلاب مطرح شده است جایگزینی صادرات به جای واردات است که باید دید در این نقشه به دنبال کدام راه هستیم. به عبارت دیگر باید بررسی کرد که در این نقشه قصد ما تولید آن چیزی است که وارد می کنیم ، یا برعکس آنچه را تولید بکنیم که صادر می شود. بحث اقتصاد دولتی و آزاد هم در ترسیم این نقشه جایگاه مهمی دارد و مهمتر از آن بحث راه یافتن به بازار و تجارت جهانی است و باید دید آیا می خواهیم در این نقشه نگاهی به بازار تجارت جهانی داشته باشیم یا خیر. پس باید سلایق متفاوت دنیا را هم در نظر داشت.
ملاحظات اجتماعی مثل در نظر گرفتن توقعات مردم ، فاصله بین فقیر و غنی ، تعداد و سن جمعیت و نیز سطح تحصیلات هم از دیگر مواردی است که دکتر افجه در ترسیم این نقشه به آن اشاره داشت.