چهره سرخ گون ماه

یک شب سرد زمستانی است. ستاره های پرنور صورتهای فلکی زمستانی در آسمان بالای سرتان سوسو می زنند. ماه شب چهارده با نوری نقره ای رنگ می درخشد...

کد خبر: ۱۲۷۸۹۳

ناگهان ماه نقره فام رنگ خود را از دست می دهد؛ تیره می شود و رنگ سرخی آن را می پوشاند... شما نظاره گر یک «ماه گرفتگی» یا «خسوف» هستید.
بامداد سیزدهم اسفند امسال ، آسمان با به نمایش گذاشتن خسوفی زیبا به پیشواز نوروز می رود.

حدود 500 سال پیش ، کشتی کریستف کلمب در چهارمین سفر خود به سرزمین های ناشناخته در جامائیکا به گل نشست. قایقها شکسته بودند و ذخیره غذایی گروه به پایان رسیده بود؛ تنها یک راه برای زنده ماندن وجود داشت: کمک گرفتن از افراد بومی. اما بومیان از دادن غذا به آنها خودداری می کردند. کریستف که برای راهیابی در طول سفرهایش با آسمان بخوبی آشنا شده بود و از زمان رخداد پدیده های نجومی اطلاع داشت ، از بومیان آن سرزمین دعوت کرد که در شب 29 فوریه 1504 م دور هم جمع شوند. در آن شب کریستف به آنها گفت که خدایان به علت رفتار نامناسب آنها با کریستف و همراهانش از آنها ناراضی اند و بزودی نارضایتی خود را به آنها نشان خواهند داد. ناگهان ، در کمال تعجب بومیان ، ماه که تا آن زمان با نور نقره ای رنگ خود در آسمان می درخشید ، رفته رفته تاریک و تاریک تر شد و رنگ نقره ای اش به نوری سرخ رنگ تبدیل شد. بی شک پیش از آن بومیان پدیده «ماه گرفتگی» را دیده بودند ، اما آن را قدرت نمایی خدایان می دانستند و در آن زمان نیز بسیار ترسیدند ؛ آنها از کریستف طلب بخشش کردند و از او خواستند به خدایان بگوید که ماه را به شکل نخستینش درآورند ؛ این گونه کریستف جان خود و همسفرانش را با پدیده ای طبیعی ، که اکنون همه ما آن را بخوبی می شناسیم ، نجات داد.
اگر به تاریخ گرفتهای ماه و خورشید در زمانهای گذشته نگاه کنیم ، بسیاری از آنها با رخدادهای مهم تاریخ بشر همزمان بوده اند. برای مثال ماه گرفتگی 28 آگوست 413 پیش از میلاد مصادف بود با محاصره شهر سیراکیوس (Syracuse) در ایتالیا و خورشید گرفتگی 3 آگوست 431 پیش از میلاد با یکی از جنگهای جنوب یونان مصادف بود.
در آن زمان مردم عادی اطلاعات دقیق علمی درباره گرفتهای خورشید و ماه نداشتند و نمی توانستند این پدیده ها را پیش بینی کنند ؛ به همین علت هنگام رویارویی با چنین پدیده هایی ترس وجود آنها را فرا می گرفت و منجر به انجام کارهای عجیبی از سوی آنها می شد. اما از طرف دیگر دانشمندان و متفکران با هر بار رصد چنین پدیده هایی به حقایق علمی جدیدی دست می یافتند. یونانیان باستان با مشاهده سایه زمین روی ماه که دایره ای شکل بود ، استدلال کردند که زمین کروی شکل است. اکنون نیز همچنان منجمان سراسر دنیا با مشاهده این پدیده ها محاسبات علمی فراوانی انجام می دهند. اما در کنار آنها ، دیگر مردم عادی با دیدن چنین پدیده هایی حیران و متعجب نمی شوند و ترس و وحشت آنها را فرانمی گیرد ؛ بلکه اکنون رصدگران آماتور با پیش بینی دقیق چنین پدیده هایی به نظاره آنها می نشینند و با رصد و عکاسی ، از آنها لذت می برند.
ماه گرفتگی چه زمانی رخ می دهد؛ زمانی که ماه ، زمین و خورشید در یک خط قرار می گیرند و زمین در بین آن دو است ، ماه در سایه زمین پنهان می شود و زمین مانع رسیدن نور خورشید به ماه می شود. برای ساکنان فرضی ماه در این زمان ، خورشید پشت زمین پنهان می شود. با این تعریف ممکن است به نظر برسد هر ماه ، زمانی که زمین بین ماه و خورشید قرار می گیرد و در واقع ماه ، کامل است ، باید شاهد ماه گرفتگی باشیم ؛ پس چرا این گونه نیست و هر ماه ، ماه گرفتگی نداریم؛ مدار ماه به دور زمین منطبق بر مدار زمین دور خورشید نیست ؛ یعنی ماه ممکن است نسبت به راستای زمین خورشید زاویه داشته باشد و با آنها در یک صفحه قرار نگیرد. به همین علت هربار که ماه به حالت بدر می رسد ممکن است از بالا یا پایین سایه زمین عبور کند و درون آن قرار نگیرد و ما شاهد گرفت ماه نباشیم. ماه گرفتگی تنها زمانهایی رخ می دهد که ماه در صفحه زمین خورشید قرار داشته باشد و وارد سایه زمین شود.
فرض کنید روی ماه ایستاده اید ؛ ماه جوی ندارد که نور خورشید در آن پخش شود ، به همین علت از آنجا آسمان ، حتی با وجود قرص نورانی خورشید در آن ، سیاه رنگ دیده می شود و همزمان با دیدن خورشید در آسمان ، شما می توانید از دیدن ستارگان و صورتهای فلکی لذت ببرید. در همین حال که به آسمان شگفت آور ماه در بالای سر خود می نگرید ناگهان قرص خورشید در پشت سیاره مادرتان ، زمین ، پنهان می شود. از دید شما ، خورشید کوچکتر از زمین است ، به همین علت بسادگی پشت زمین پنهان می شود. در همین حال ناگهان متوجه می شوید خاک و سنگ زیر پاهایتان رنگ سرخ به خود می گیرند...
درخشش ماه به علت بازتاب نور خورشید از سطح ماه است. هنگام ماه گرفتگی ، ماه در سایه زمین پنهان می شود و نوری از خورشید به سطحش نمی رسد ؛ به همین علت در نگاه اول تصور می شود که در ماه گرفتگی ، ماه باید کاملا تیره و از دیدها پنهان شود، اما این اتفاق نمی افتد ؛ هنگام ماه گرفتگی ، ماه به رنگ سرخ تیره دیده می شود ؛ زمانی هم که روی ماه ایستاده بودید و خورشید پشت زمین پنهان شد ، زیر پاهایتان قرمز رنگ شده بود... چرا چنین اتفاقی می افتد؛ نور خورشید زمانی که به جو زمین می رسد ، در جو پخش می شود و حتی به بخشهایی از جو که در جهت مخالف نور خورشید هستند نیز می رسد. بازتاب این نور روی ماه ، موجب می شود هنگام ماه گرفتگی ، ماه به طور کامل تاریک نشود. نور سرخ ، که انرژی کمتری نسبت به نور آبی دارد ، بهتر در جو زمین پخش می شود، به همین علت رنگ نوری که در هنگام گرفت از زمین به ماه می رسد و بازمی تابد، سرخ رنگ است.
امسال در صبحگاه 13 اسفند در ایران شاهد ماه گرفتگی کامل با همه مراحل آن هستیم. ساعت 23:46 دوازدهم اسفند ، یعنی دقایقی پیش از آغاز روز سیزدهم ، ماه وارد نیم سایه زمین می شود. در این زمان ، از شدت نور ماه کمی کاسته می شود. ساعت 1 بامداد سیزدهم اسفند ، ماه ورودش را به تمام سایه زمین آغاز می کند ؛ تا ساعت 2:13 تمام قرص ماه وارد سایه شده است و رنگ سرخ آن در این هنگام بخوبی پیداست. یک ساعت و 15 دقیقه دیگر ، یعنی ساعت 3:28، ماه به لبه دیگر سایه می رسد و تا 4:41 به طور کامل از آن خارج می شود. در این مدت فرصت دارید از ماه سرخ گون در کنار ستاره ها و مناظر زیبای زمینی عکس بگیرید یا بسادگی از دیدن آن لذت ببرید.
پس از ماه گرفتگی کلی سال 1379 ، این ماه گرفتگی بهترین خسوف کلی قابل مشاهده از ایران است... پس آن را از دست ندهید.