صنعت گردشگری ، گمشده در پایتخت

با این تفاصیل طرح جامع گردشگری استان تهران متاسفانه نتوانست انتظارات و خواسته ها و چشم انداز توسعه گردشگری استان تهران را فراهم کند. استانی که از لحاظ ویژگی های طبیعی فرهنگی منحصر به فرد است. به گفته محمدحسین احمدی مقدم ، معاونت امور گردشگری سازمان میراث فرهنگی استان تهران مهمترین عامل قوت استان تنوع و متنوع بودن جاذبه های گردشگری است: «از همه مهمتر کلانشهر تهران را می توان به عنوان بازار بالقوه گردشگری دانست. هر گونه برنامه ریزی دقیق در جهت اوقات فراغت استان تهران و سفرهای درون استانی می تواند با موفقیت انجام شود.»
احمدی مقدم به آن روی سکه نیز اشاره می کند ، وی معتقد است که برنامه ریزی توریستی و گردشگری تقاضامحوری است. وی می گوید: امروزه اوقات فراغت سالم برای خانواده ها و گروههای سنی و جنسی مختلف یکی از اهداف دولت به شمار می آید. در استان تهران هر گونه برنامه ریزی و طرح نیازمند کمیته نظارتی و صاحب نظر است که بتواند برنامه هایی قابل اجرا ارائه کند.
امروزه صنعت گردشگری به یکی از صنعتهای پیچیده تبدیل شده که بیش از 70 سازمان دولتی و خصوصی با آن درگیر هستند و برای ارائه یک طرح برنامه ریزی شده و جامع تمام سازمان های مربوطه باید متحد باشند و با تشکیل یک کمیته ، در تدوین و تعریف طرحهای گردشگری سهیم شوند ؛ چراکه در صورت تدوین مناسب و هماهنگ این طرح ، قابلیت جوابگویی به بسیاری از مشکلات فرهنگی اجتماعی را دارد. معاون امور گردشگری سازمان میراث فرهنگی تاکید می کند که این سازمان درصدد تدوین طرحی است با قابلیت های فنی و اجرایی و برنامه ای جامع با شاخصهای زیست محیطی و فرهنگی کامل. مسلما برنامه ریزی و سرمایه گذاری و توسعه پایدار گردشگری استان باید گامی اساسی و هماهنگ با دیگر سازمان ها داشته باشد. در این میان می توان به کمیته اکوتوریسم (طبیعت گردی) ، توریسم ورزشی ، کارگروه و دیگر کمیته ها اشاره کرد ، در حالی که به گفته احمدی مقدم طرح جامع گردشگری استان تهران که از سوی حمید ضرغام تهیه شده بود ، جنبه تحقیقاتی و توصیفی داشت و فاقد جنبه عملیاتی و اجرایی است.
او می گوید: طرح مذکور را به هیچ عنوان نمی توان قابل عرضه دانست.

جهشی به سوی آینده با نگاهی به کشورهای توسعه یافته نظیر مالزی ، تایلند و حتی کشورهای در حال توسعه همانند ترکیه این پرسش پدید می آید که واقعا کشور ما چه تفاوتی با این کشورها دارد. ترکیه از لحاظ گردشگری و توریستی در منطقه تبدیل به قطب گردشگری شده است. ما چطور؛ احمدی مقدم در این خصوص می گوید: ایران توانمندی استفاده از تجربیات کشورهای پیشرفته را دارد. یکی از اهداف بزگ ما در این طرح علاوه بر استفاده از روشهای کاربردی همچون تجزیه و تحلیل نقاط ضعف و قوت ، استفاده از فرصتهای پیش رو و از همه مهمتر پیش بینی محدودیت ها و تهدیدهای اجرایی است. استفاده از مدلهای قابل انطباق و تجربیات کشورهای پیشرفته منطقه لازمه این طرح است. وی ادامه می دهد: متاسفانه ما نه تنها از طبیعت زیبا و خدادادی خود استفاده نمی کنیم ، بلکه آن را نیز از بین می بریم ؛ ولی در کشورهای پیشرفته این گونه نیست. آنها از طبیعت خود استفاده می کنند ، بهره برداری می کنند ، آن هم با حداقل تخریب زیست محیطی! متاسفانه در طرح پیشین طرحهای سرمایه گذاری با سازمان میراث فرهنگی تهران و دیگر سازمان ها هماهنگ نبود. سازمان امنیتی کشور ، سازمان محیط زیست ، سازمان منابع طبیعی ، فرمانداری ، بهداشت و غیره همه باید بر اصل هماهنگ فعالیت کنند

به طوری که اصول برنامه ریزی ، آمایش ، بهره برداری طراحی و تولید برنامه های گردشگری و سرمایه گذاری را نداشته و بزرگترین نقص آن را می توان کلی گویی و غیرکاربردی بودن آن دانست. احمدی مقدم می افزاید: در همین خصوص سازمان میراث فرهنگی در یک برنامه ریزی دقیق درصدد تدوین طرحی کاربردی و اجرایی است و بنا داریم قرارداد طرحی با چشم انداز توسعه قابلیت گرا و قابل اجرا در ماههای آینده امضا کند.
شاید زمان آن رسیده باشد که بپذیریم طرحهای گردشگری در هر استان اولویت اول ، یک استان به شمار می آیند ، بنابراین مهمترین نکته درخصوص این سیاست ، برنامه ریزی دقیق و سرمایه گذاری در این امر است. معاون سازمان گردشگری استان تهران به نکته خاصی اشاره می کند: مجری طرح ، این بار با استفاده از مشاوران و کارشناسان زبده ، قصد دارد تمام مطالعات صورت گرفته در این زمینه را گردآوری و تنظیم کند و با توجه به شاخصها ، انتظارات ، نیازها و پیش بینی های سازمان ، طرحی منسجم با قابلیت اجرایی عملیاتی تدوین کند.
طبق آمار سازمان میرث فرهنگی ، در پایان هر هفته 20 هزار نفر از تهران خارج می شوند. از نظر احمدی مقدم این آمار را می توان گنجینه برنامه ریزی دانست: یکی از نقاط عطف استان ، کلانشهر تهران است چراکه با توجه به زندگی شهرنشینی و مشکلات آن ، اوقات فراغت در زندگی روزانه مردم به یک نیاز تبدیل می شود. به نظر سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ، اوقات فراغت جزئی از گردشگری است. پس بسیار حساس و دقیق باید به این مقوله پرداخت.
به همین دلیل ، از مشاوران قوی استفاده کرده ایم. اما مشکلات دیگری نیز وجود دارند. متاسفانه سازمان از نداشتن جایگاه مناسب رنج می برد. به نظر من جایگاه سازمان باید بسیار قوی باشد ؛ چراکه تصمیمات این سازمان جنبه استانی و ملی دارد. ما بزرگترین ضربه را از ناهماهنگی و موازی کاری سازمان های مرتبط می بینیم. همچنان که قبلا گفتم همه نهادها و سازمان های مربوطه باید هم رای باشند تا نتیجه ای مطلوب حاصل کنیم.

احیای ارزش های تاریخی

البته شاید تا آخر امسال جلسه طرح جامع گردشگری استان تهران برگزار شود. مجری این طرح این بار با انتقاد دوستانه از مجری سابق ، سعی در تبیین و تدوین برنامه هایی دارد که قابلیت اجرایی عملیاتی داشته باشد. حرکت کند و آهسته این طرح همچنان ادامه دارد. درست یک سال پیش شهردار تهران از اجرای طرح گردشگری درون شهری برای فعال کردن بخش گردشگری در تهران خبر داد. محمدباقر قالیباف در گفتگو با میراث خبر درباره طرحهای شهرداری برای پویایی گردشگری تهران گفته بود: یکی از طرحهایی که شهرداری تهران برای اجرایی شدن آن در شهر تاکید دارد ، احیای صنعت گردشگری با محور گردشگری درون شهری است تا در کنار بازیابی جایگاه آثار و فضاهای تاریخی بتوان این گونه قابلیت ها را در اختیار تمام شهروندان قرار داد.
قالیباف ، تهران را دارای جاذبه های گردشگری فراوان دانست که در صورت تقویت بخش گردشگری درون شهری می توان به نتایج بسیار مناسبی دست یافت. وی در این گفتگو به نکته جالبی اشاره کرده بود: اجرای طرح پیاده روسازی بافت تاریخی تهران به عنوان برنامه ای برای پر کردن اوقات فراغت و آشتی دادن شهروندان با گذشته و جاذبه های تاریخی پایتخت باید باشد تا به دنبال آن فرهنگ گردشگری میان شهروندان رواج یابد.
شهرداری در نخستین گام ، طرح گردشگری درون شهری با محوریت بازدید از فضاها و جاذبه های تاریخی مرتبط با ایام خاص را برای شهروندان تهرانی آغاز کرد که در جهت اجرای آن گروههای متعددی از تهرانی ها در قالب تورهای گردشگری داخل شهری از مکانهای تاریخی داخل شهر دیدن کردند. حال این که قالیباف این طرح را یک طرح موقت شهر ندانست و تصریح کرد که از این پس شهرداری تهران در قالب فعالیت معاونت اجتماعی ، گردشگری را به عنوان یکی از برنامه های مداوم این حوزه دنبال می کند تا گردشگری درون شهری به یکی از برنامه های همیشگی شهروندان تبدیل شود. شهردار تهران ، تهران را نیازمند استفاده ازتجارب دیگر کلانشهرهای جهان برای استفاده از سرمایه های کنونی شهر و همچنین اجرای طرح هایی برای جبران عقب ماندگی های کنونی در بعضی بخشها دانست. همچنین به سرمایه گذاری خارجی تاکید کرده بود. به گفته قالیباف ، یکی دیگر از محورهای این برنامه استفاده از سرمایه گذاری های بخش خصوصی برای اجرای بسیاری از طرحهای نیمه تمام است که با گسترش روابط بین المللی از سرمایه گذاری بخش خصوصی برای بسیاری از طرحهای شهر تهران استفاده شود.
با این همه به نظر می رسد با قصه ای طولانی تر از حد تصور روبه رو باشیم. پیداست که طرح جامع گردشگری استان تهران زنجیروار به سازمان های دیگر مرتبط است. با عملکرد زنجیره ای در امر برنامه ریزی و تدوین این طرح از جانب مسوولان و سازمان های ذی ربط می توان شاهد اتفاق تازه ای بود. اتفاقی که در بطن آن به مبحث گردشگری به عنوان یک طفیلی نگاه نشود. شاید به این بهانه ارزشهای تاریخی تهران دوباره احیا شوند.

وفا شمس