در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
بدون IT به توسعه نمی رسیم
هزاره سوم میلادی ، انقلابی را در صنعت الکترونیک و دستیابی به اطلاعات به وجود آورد ، شاید نزدیک به چند سالی است در همه جای دنیا صحبت از تحول بنیادین در زمینه فناوری اطلاعات است.
سیستم های الکترونیکی با کمک افکار نو و بدیع زمینه ای برای خلاقیت و نوآوری اقتصاد پویا در دنیا به وجود آورده اند. رقابت ، نوآوری و افزایش ثروت در جوامع تنها از طریق دستیابی به اطلاعات میسر است. کشور ما نیز که از این قافله دور نیست گامهای مثبتی برداشته است. ارائه خدمات اینترنتی به مردم برای سهولت در کارها، کاهش رفت و آمدها یا ایجاد پارکها ، مراکز رشد فناوری اطلاعات و... از جمله اموری است که طی چند سال گذشته توجه و اهمیت مسوولان را به این سمت سوق داده است ، اما باید تاکید کرد که توسعه فناوری اطلاعات (IT) در کشور ما در مقایسه با کشورهای پیشرفته یا در حال توسعه با کم و کاستی هایی همراه است ؛ مشکلاتی را که شاید کارشناسان و متخصصان این رشته طی مقالات و سخنرانی ها مطرح کردند و همواره اهمیت و حضور فناوری در کشور را مورد تاکید قرار داده اند. ایجاد دولت الکترونیک ، بانکداری الکترونیک و شهرهای الکترونیک نیز در کنار پارکهای فناوری اطلاعات ، مورد نیاز شهرهای امروز دنیاست.
در این زمینه با دکتر علی اکبر جلالی ، پژوهشگر فناوری اطلاعات و استاد دانشگاه علم و صنعت گفتگویی انجام دادیم که می خوانید.
فکر و ایده فناوری اطلاعات در چه شرایطی و با چه اهدافی آغاز شد و کشورها برای استفاده بهینه و سازنده از آن باید چه زمینه هایی را فراهم کنند؛
حدود 10 سال است که به صورت جدی فناوری اطلاعات و ارتباطات در جهان آغاز شده است بخصوص کاربرد آن از سال 1997 چند سال پس از روی کار آمدن وب سایت ها رونق گرفت. بسیاری از کشورها وقتی به اهمیت آن پی بردند خیلی زود آن را شناسایی کردند و به کار بردند. زیرساخت ها را فراهم کردند و توانستند در شیوه تعاملات آن تغییر اساسی بدهند و به تبع آن نتایج بسیار خوبی هم گرفتند. برخی از کشورها به صورت ایدئولوژیک به مساله نگاه کردند و بیشتر نگران حضور این نوع فناوری اطلاعات گسترده و بدون مرز شدند و متاسفانه این کشورها در دنیا جزو کشورهای عقب افتاده هستند که تعدادی از آنها در دنیا هم جزو دشمنان اینترنت مطرح می شوند.
به طور کلی سرعت رشد این فناوری به قدری زیاد بوده که تا سال 2010 بیش از 85 درصد امورات انسانی در همه زمینه های سیاسی ، اقتصادی ، فرهنگی و اجتماعی به این مقوله مربوط می شوند و حتی امروز شاهدیم که بعضی از تعاملات به سمت تجارت الکترونیک جهتگیری شده و خیلی از کشورها در این زمینه موفقیت های خوبی به دست آوردند. ما هم در کشورمان تلاشهای خوبی را به سمت تجارت الکترونیک برداشتیم ، ولی در کشور ما بحث توسعه IT مانند برنامه ریزی های توسعه معمولا خیلی آهسته و سلیقه ای و به صورت فردی انجام می شود.
فناوری اطلاعات در ایران دقیقا از چه سالی آغاز شد؛
در ایران متناسب با کشورهای جهان شروع شد ، ولی حرکت کندی داشت.
یعنی از سال 1997 کشور ما همزمان با کل دنیا این مقوله را پیش برد؛
بله درست در همان سالها. خوشبختانه اولین حوزه هایی که خوب کار کردند حوزه های علمی بودند و حرکت رو به جلوی خوبی هم ارائه دادند ، اما متاسفانه در بخش دولتی شاهد نقصان هایی بودیم. در سال 1379 - 80برای اولین بار شهرهای الکترونیکی در ایران مطرح شد.
در آن سال برای اولین بار همایش جهانی شهرهای الکترونیکی و اینترنتی در جزیره کیش با حضور 1500 نفر از نخبگان کشور ، مسوولان اجرایی ، مدیران بانکها و مدیران مخابرات استان ها و وزیران مرتبط با این موضوع برگزار شد. در آن همایش قرار شد شهر کیش به عنوان پایلوت (هدایتگر) ملی کشور انتخاب و پدیده توسعه IT در آن محل تست شود و پس از آن در کل کشور به اجرا درآید. ولی متاسفانه عملی نشد. زیرا مدیریت منطقه آزاد کیش تغییر کرد و کل مقوله محدود شد و از میان رفت. پس از آن طرح تکفا (توسعه کاربردی فناوری اطلاعات) به وجود آمد. یک طرح سه ساله بودکه از طریق دبیرخانه شورای عالی اطلاع رسانی کشور انجام شد و مسوول آن از سوی رئیس جمهور انتخاب شده بود. با همکاری وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات این طرح از سال 1381 تا پایان 1383 انجام شد و قرار شد پس از آن تاریخ طرح دیگری در سطح ملی ادامه یابد که آن هم مقارن با تغییرات دولت و کابینه دولت شد. نیروهای جدیدی با افکار جدیدی آمدند و طرحهای قبلی پیگیری نشد و طرحهای جدیدتری با عنوان اینترنت ملی ، طرح ارتباطات مداری از طرف گروههای جدید مطرح شدند. در عمل آن برنامه و طرحی که بتواند توسعه IT را پیش ببرد هنوز مطرح نشده است.
البته در حال حاضر در سطح علمی مطالعاتی برای طراحی طرحها در دست اقدام داریم که در قالب آن بتوانیم توسعه را به صورت وسیع تری به اجرا درآوریم.
آیا بدون حضور فناوری اطلاعات برنامه ریزی های کشور نتیجه بخش خواهد بود؛
به طور قطع خیر. هیچ توسعه ای بدون حضور IT اتفاق نخواهد افتاد همان طور که می دانید حجم اطلاعات در دنیا و حتی کشور ما به قدری زیاد شد که برای تصمیم سازان ، اگر سیستمی نباشد که تصمیم بگیرد ، خودشان نمی توانند تصمیم گیری کنند. زمان آن گذشته است که فرد یا گروههای کوچک بتوانند طرحی را بدون کمک اطلاعاتی جامع طراحی کنند. امروزه باید تصمیم گیری براساس اطلاعات و آمار دقیق باشد. برای همین کشورهای توسعه یافته برنامه ریزی ها را متکی بر توسعه فناوری اطلاعات بنا کردند و وقتی می خواهند مدیری را بشناسند حتما اطمینان حاصل خواهند کرد که آن مدیر به کار رایانه و اینترنت آشنایی کامل دارد و می تواند از مجموع اطلاعات و تجربیاتی که در سطح جهان وجود دارد ، استفاده کند.
ما ابتدا ، توسعه فناوری اطلاعات را همزمان با کشورهای توسعه یافته آغاز کردیم ، اما بعدها به دلیل مشکلات موجود ، در پیشبرد این فناوری عقب ماندیم. دلایل این عقب افتادن چه بود؛
در کشور ابتدا ما بودیم که سعی کردیم با تحقیق و ارائه مقاله و سخنرانی ها اهمیت توسعه فناوری اطلاعات را مطرح کنیم که البته فرهنگ سازی خوبی را در این باره داشتیم ؛ اما اشکالی که به نظرم قابل طرح بود نگاه ایدئولوژیک مسوولان ما به فناوری اطلاعات است. اگر بتازگی شنیده باشید وزیر فناوری اطلاعات نگران توسعه IT در کشور است ، چون نگاه تهاجم فرهنگی به آن دارند و به نظر من این نگاه طبعا محدودیت هایی را در زمینه پهنای باند (ظرفیت دسترسی به اینترنت) قائل خواهد شد. یا این که یکی از معاونان فنی در مرکز تحقیقات اعلام می کند که من در منزلم اینترنت ندارم.
برای من عجیب است ، کسانی که اعتقادی به توسعه فناوری اطلاعات ندارند یا به صورت ایدئولوژیک نگاه می کنند چطور دارای پست مدیریت توسعه این فناوری هستند. در حقیقت یکی از مشکلات توسعه IT در کشور فقدان پذیرش حضور ITاست ، در صورتی که توسعه فناوری اطلاعات دقیقا راه توسعه است. در جهان توسعه یافته می گویند اگر یک درصد به ضریب نفوذ اینترنت (یعنی از هر 100 نفر چند نفر به اینترنت دسترسی دارند) در جامعه ای اضافه شود دقیقا به ازای هر نفر 590 دلار به (GDP درآمد ناخالص تولیدی) آن کشور اضافه می شود و اگر به یک درصد تلفنهای همراه اضافه بشود می تواند 240 دلار به ازای هر نفر به GDP اضافه شود.این کشورها توسعه IT را برای رسیدن به توسعه بازرگانی و تجارت لحاظ می کنند.
البته نگاه من کارشناس این است که باید نگاه تجاری به IT داشته باشیم همان طور که دیگر کشورها توجه کردند و موفق شدند ؛ مثلا ویتنام وقتی به IT نگاه بازرگانی داشت ، توانست از مزایای آن استفاده کند یا کشورهایی مثل تایوان ، سنگاپور ، فیلیپین و چین هم فناوری اطلاعات را ابزار توسعه ای دانستند و موفق شدند ، اما در کشور ما مسوولان به این مقوله نگاه خوشبینانه ندارند و در یکی دو سال گذشته این موضوع شدت گرفته و حتی کلیه دستاوردهایی که طی چند سال گذشته به دست آمده بود طی این سالها مسکوت ماند و سرعت توسعه آن کاهش یافت ، در حالی که ما در جهان شاهد رشد روزافزون آن هستیم.
به دانش مدیران اشاره ای کردید. بفرمایید تعیین مدیران برای این گونه پستهای مهم و اجرایی چگونه است؛ چرا با این که کل دنیا نگاه فراملی به مقوله فناوری اطلاعات دارند ، اما هنوز در کشور ما ، نگاه سلیقه ای حاکم است؛
ما نیروی متخصص یا یک مدیر مشخص در زمینه IT نداریم و به همین دلیل وقتی می خواهیم مدیری را در حوزه IT تعیین کنیم چون نگاه سیاسی برای این گونه پستهای مدیریتی داریم در نتیجه مدیری را که تخصص کمتری دارد و بیشتر اجرایی هستند را برای این گونه پستها تعیین می کنیم ؛ البته ما اصراری روی سیاسی و غیرسیاسی بودن این نوع مدیریت ها نداریم ، ولی می گوییم برای توسعه IT در کشور باید مدیری لایق و مطلع و پیگیر باشد. وقتی مدیری در منزلش اینترنت ندارد چه انتظاری می توان داشت. مدیران ما اطلاعاتی در این باره دارند اما کافی یا علمی نیست. حال صرفنظر از این مقوله وقتی به عملکرد مدیران نگاه می کنیم می بینیم عملکرد آنها بازدارنده است ، به عنوان مثال در حوزه دولت الکترونیک در سال 2002 میلادی بین 196 کشور جهان ما مقام 70 را داشتیم ، اما در سال 2006 در حوزه توسعه الکترونیک مقام 101 را گرفتیم. چرا این اتفاق افتاد؛
پس ما در نهایت رو به عقب رفتیم؛
به دلیل نگاه ایدئولوژیک این مقوله و قدرت فوق العاده کسانی است که در این حوزه کار می کنند. در نتیجه توسعه ای پیش نمی رود.
آینده را چگونه می بینید؛
ما در این حوزه فعلا طرحی را نداریم که براساس آن طرح بگوییم در حال پیشرفت هستیم یا خیر. فقط فعالیت پراکنده ای از قبیل ثبت نام اینترنتی یا خدمات مختصری بانکداری است که اینها دلیل توسعه فناوری اطلاعات نیست. کشورهای توسعه یافته خیلی زودتر از اینها به آن دست یافتند و الان از ما جلو هستند.
چه انتظاری دارید و چه راهکاری را پیشنهاد می کنید؛
باید نیروهای کارشناس و برنامه ریزان دست به دست هم بدهند و نقشه و طرح جدیدی طرح کنند یا طرحهای گذشته را زنده کنند. ما طرحی را در دانشگاه علم و صنعت با عنوان سند راهبردی توسعه فناوری اطلاعات در روستاها انجام دادیم و طرحی هم با عنوان 10 هزار دفتر ICT روستایی طراحی کردیم. روی این کارها مطالعات علمی وسیعی شد و اسناد آن قابل ارزش بود و حتی زمینه ای برای حرکتهای اصلاحی بعدی بود ، اما این طرح بایگانی شد به دلیل آن که تصمیم گیری افراد تخصصی نیست ، ذهنی است.
|
سابقه پارک های فناوری اطلاعات سابقه پارکها و شهرکهای علمی به اواخر دهه 50 و اوایل دهه 60 میلادی بر می گردد. در کشور ما بعد از برنامه «تکفا» در سال 1381 از طریق وزارت علوم و فناوری موضوع ایجاد پارکهای فناوری اطلاعات مطرح شد و دولت در آن زمان بخوبی از آن حمایت کرد. در کشور حدود 14 پارک فناوری اطلاعات فعال هستند که عبارتند از: شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان ، پارک علمی و فناوری اصفهان ، پارک علمی و فناوری آذربایجان شرقی ، پارک فناوری پردیس ، خراسان ، سمنان ، استان فارس ، گیلان ، مرکزی ، یزد ، دماوند ، دانشگاه تربیت مدرس ، دانشگاه تهران ، پارک علم و فناوری تکنولوژی علوم تخصصی. به غیر آن مراکز رشد و واحدهای فناوری هم در حاشیه پارکها فعالیت دارند که نزدیک به 42 مرکز در کشور هستند. |
در واقع چه نوع نگاهی بر این مقوله حاکم است؛
مدیران ما به این مقوله نگاه تهاجم فرهنگی دارند. البته من با دغدغه ملی آگاهم و می دانم به لحاظ امنیت ملی باید امنیت شبکه ها را حفظ کنیم. این چیزی است که کل کشورهای توسعه یافته و کشورهایی که به توسعه فناوری دست یافتند انجام دادند و آنها برای امنیت شبکه راهکارهایی را پیش بینی کردند.
آیا راهکاری هست که این محدودیت را در نظر بگیرد و در عین حال سد راه فناوری اطلاعات نباشد؛
قطعا وجود دارد. در تمام دنیا بانکداری اینترنتی داریم. دیگر بانکداری فیزیکی جذابیتی ندارد. تمام کار ما از طریق اینترنت انجام می شود. امنیت بانکداری نیز در آن لحاظ شده است.
شما می دانید در دنیا همه داد و ستدها با حم بالا از طریق IT انجام می شود و نگرانی هم وجود ندارد و امنیت کامل حاکم است. اینها در عمل قابل انجام است. ما مواردی را در کشور داشتیم و ثابت کردیم دولت الکترونیک در جامعه ما می تواند موفق باشد مثلا حدود چند ماه پیش اعلام کردند مردم از طریق اینترنت برای دریافت وام ، ثبت نام اینترنتی انجام دهند. دیدیم که در عرض چند روز 2 میلیون نفر ثبت نام کردند. پس اگر خدماتی را دولت اعلام کند نتیجه می گیرد.
اگر در حوزه فناوری اطلاعات تاخیر داشته باشیم ، چه عواقب و تاثیرات منفی به وجود خواهد آمد؛
در چند مورد ما شاهد تاثیرات منفی آن خواهیم بود. ادامه این وضعیت یعنی جوان ایرانی از طریق اینترنت با کشورهای دیگر فعالیت و تجارت کرده و کل انرژی و فکر خود را به توسعه فناوری در کشور دیگر صرف می کند. تمام مشکلات فیزیکی او اعم از درمان ، خوراک ، پوشاک ، مسکن و... متحمل بر کشور است ، اما فکر و مغز او که می بایست برای کشورش صرف شود مورد استفاده ممالک دیگر قرار می گیرد. می دانید که با توسعه دانشگاه های مجازی پیش بینی می شود که تمام نخبگان و جوانان زبده بتوانند از دانشگاه های خوب دنیا استفاده کنند و دیگر در کلاسهای درسی ما وارد نشوند. بنابراین از هر زاویه ای که نگاه می کنیم می بینیم خطرات بزرگی ما را تهدید می کند که نباید با در نظر نگرفتن این مقوله مهم ، تمام آنها را یکی پس از دیگری از دست بدهیم.
چه باید کرد؛
باید نگاه ایدئولوژیک را به نگاه اقتصادی تغییر دهیم و از هر پدیده ای که ما را برای رسیدن به توسعه فناوری اطلاعات و توسعه اقتصادی کمک می کند استفاده کنیم. مثلا در صادرات ، بازاریابی الکترونیکی را ترویج کنیم. یا در روستاها اگر یک روستایی قالی می بافد ، یک دوربین بالای دار قالی او نصب کنیم و این را به صورت Online به شبکه اینترنت وصل کنیم تا کل دنیا بتواند نقشه قالی این روستایی را ببینند و این روستایی نیز بتواند نقشه مورد نیاز و دلخواه مردم دنیا را از آنها بگیرد و برای مردم دنیا با سلیقه های متفاوت قالی ببافد. اگر نگاه اقتصادی باشد این کار با قیمت و هزینه کم قابل انجام است.
آیا توسعه فناوری اطلاعات می تواند ما را در پیشبرد تجارب و حذف محدودیت ها یاری دهد؛
اگر ما تجارت الکترونیک را در کشور توسعه دهیم ، هیچ نوع تحریمی در ما اثر نخواهد کرد. به عبارتی شرکای تجاری در سراسر جهان که با تجار ما همکاری خواهند کرد به نوعی به شکست مرزها منجر می شوند، ولی در حال حاضر تجارت ما به صورت سنتی است ، چیزی که در دنیا وجود ندارد. اگر در حوزه تجارت الکترونیک فعالیت بانکداری باز باشد ، ما می توانیم با صدها بانک در سراسر جهان ارتباطات متنوع با حسابهای مختلف انجام دهیم. در نتیجه این محدودیت ها هم نخواهد توانست سدی برای فعالیت تجاری ما شود.
کاربرد فناوری اطلاعات مانند دولت الکترونیک ، تجارت الکترونیک ، آموزش الکترونیک ، شهرهای الکترونیک و... که در دنیا فعالند آیا دارای منبع و قانون مشخصی برای سازماندهی هستند؛
در هزاره سوم دنیا وارد یک جامعه اطلاعاتی می شود به عبارتی باید اطلاعات سیاسی ، اقتصادی ، فرهنگی و اجتماعی در دنیا جریان یابد (البته هر کشوری به لحاظ امنیتی می تواند از فیلترینگ ویژه خود استفاده کند که این مقوله در تمام کشورها متغیر است) آزادی اطلاعات جزو اولین قانون (WSIS اجلاس جهانی جامعه اطلاعاتی) در سال 2003 میلادی است. یعنی تمام مردم دنیا می توانند از اطلاعات سیاسی ، اقتصادی ، فرهنگی و اجتماعی استفاده کنند و یا مطلع باشند. دومین قانون این اجلاس Action Plane یعنی برنامه عمل است.
به عبارتی اعلام می شود کلیه کشورهایی که عضو این اجلاس هستند ، باید طرح و قوانین آن را اجرا کنند. مثلا گفته می شود تا سال 2015 باید تمام روستاهای دنیا به اینترنت وصل شوند. یا تا سال 2010 باید تمام بیمارستان ها و دانشگاه های دنیا به هم وصل شوند به گونه ای که اگر من کارشناس یا پزشک ، اطلاعاتی را به دست می آورم ، روی شبکه قرار دهم و دیگران هم دانش خود را در یک جا گرد آورند تا دانش جهان زیاد شود. کشور ما در این جامعه اطلاعاتی (WSIS) عضو است و باید تابع قوانین عمل کند. همه ارتباطات بایستی دیجیتالی شود.
اگر نگاهمان را جزیی تر کنیم و گسترش فناوری اطلاعات را در مجموعه داخل کشور توسعه دهیم ، چه رویکردی مناسب تر است؛
چندسالی است که تدابیر خوبی در کشور برای به دست آوردن فناوری اطلاعات در نظر گرفته شده و موفقیت های خوبی هم کسب شده است. این تدابیر ، ایجاد پارکهای فناوری اطلاعات در سراسر کشور است.
مریم میخانک
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
