مدیریتی نوین برشبکه حمل ونقل

سیستم مدیریت نگهداری راه یا PMS ابزاری است که به منظور افزایش توانمندی در تصمیم گیری و همچنین یافتن راهبردهای موثر و اقتصادی برای حفظ و نگهداری روسازی ها در سطحی قابل قبول طراحی شده است. به گفته دکتر محمودرضا کی منش ، عضو هیات علمی پژوهشکده حمل و نقل وزارت راه و کارشناس مسائل راه ، سیستم مدیریت نگهداری راه مفهوم جدید و تازه ای نیست و تصمیماتی که به صورت روزانه و ناخودآگاه در ادارات مسوول در زمینه نگهداری راه اتخاذ می شود ، نوعی PMS است. اما آنچه در یک سیستم مدیریت نگهداری اهمیت پیدا می کند ، تصمیم گیری از دیدگاه علمی است.
تجربیات واحدهای اداری که در کشورهای مختلف دارای چنین سیستم هایی هستند نشان داده است که استفاده و بهره گیری از سیستم مدیریت نگهداری ، در ایجاد فضایی مناسب برای تصمیم گیری ، بهسازی و همگون سازی تصمیمات و همچنین بهسازی عملکرد واحدهای اداری مفید بوده است. در اختیار داشتن سیستم مدیریت نگهداری راهها این امکان را فراهم می سازد تا مدیران اداری با آگاهی و اطمینان بیشتری نسبت به تامین اعتبارات و بودجه های مورد نیاز واحدها برنامه ریزی کنند و در ضمن با آگاهی بیشتر از عواقب و نتایج احتمالی ناشی از اعمال سیاست های مختلف نگهداری روسازی ، تصمیم گیری کنند.
کی منش می افزاید: به این ترتیب مشخص می شود که سیستم مدیریت نگهداری ، یک سیستم پشتیبان تصمیم است که با پردازش اطلاعات و در اختیار قرار دادن نتایج ، نه تنها به مدیران ارشد در تصمیم گیری ها و تصمیم سازی های هدفمند کمک می کند ، بلکه این امکان را هم فراهم می سازد تا این تصمیمات در سطوح مختلف مدیریت توجیه پذیر و همگون باشد.
کی منش درباره مزایای استفاده از این سیستم می گوید: سیستم مدیریت روسازی دارای مزایای فراوان است که از آن جمله می توان به داشتن بانک اطلاعاتی و شناسنامه کامل روسازی راهها شامل تاریخچه ساخت و ترمیم و نگهداری آنها ، ترافیک ، خرابی ها و هزینه ها ، پیش بینی وضعیت آینده شبکه روسازی راهها ، اولویت بندی راهها و برنامه ریزی برای تعمیر و نگهداری در طول دوره بهره برداری ، تنظیم صحیح بودجه و تخصیص اعتبارات و پیشرفت و توسعه روشهای نگهداری ، ترمیم و بازسازی اشاره کرد.

شناسایی دقیق اولویت ها

چنانچه در ادارات راهها مشکل کسری بودجه وجود نداشت ، تضمین اعتبار لازم برای نگهداری راههای مختلف بسیار آسان بود ، ولی براساس معیارهای بین المللی ، اعتباری که به نگهداری راهها تعلق می گیرد ، معادل 2 تا 6 درصد ارزش روز راهها است که برحسب عمر مفید راه معین می شود. این درصد معمولا در سالهای اولیه بهره برداری معادل 2 درصد و در پایان بهره برداری معادل 6 درصد است.
با توجه به نبود یک سیستم نگهداری راه در ایران ، متاسفانه نحوه تخصیص اعتبار در وزارت راه و ترابری به صورت سنتی صورت می گیرد. یعنی براساس درخواست خود ادارات کل راه و ترابری استان ها ، پروژه های مختلف نظیر انجام روکش و غیره اولویت بندی و به اداره کل نگهداری راه و ابنیه فنی ارسال می شود و سپس با هماهنگی مسوولان اداره کل نگهداری راه ، جلسه ای برای اختصاص اعتبار تشکیل و تصمیم گیری در این زمینه اتخاذ می شود. به طور کلی می توان گفت که در این باره تصمیمات بیشتری به صورت تجربی و سلیقه ای و نه به صورت علمی اتخاذ می شوند و حتی اعمال نفوذهای مختلف مسوولان استان مربوطه هم در این زمینه دارای نقش بوده است.
لذا راه اندازی سیستم مدیریت نگهداری راهها در کشور باید از اولویت ویژه برخوردار باشد تا بتوان نسبت به تخصیص صحیح بودجه براساس نیازها و اولویت بندی پروژه های نگهداری اقدام کرد.در کشور ما ساختار مناسبی برای مدیریت نگهداری راهها وجود نداشته است و فقدان این ساختار بشدت حتی در تخصیص اعتبارات محسوس است و به علت نبود این سیستم ، عمدتا تصمیم گیری های مدیریتی کلان در کشور در زمینه مدیریت نگهداری راهها به صورت سلیقه ای و نه براساس تحلیل های علمی و فنی و تحلیل های اقتصادی اتخاذ می شود.

مدیریت کلان در نگهداری راهها

برای یک سیستم PMS در ابتدا باید اطلاعات لازم در ارتباط با راهها جمع آوری شود. این اطلاعات شامل پارامترهای هندسی راه نظیر تعداد باند ، عرض سواره رو ، تاریخچه ساخت و نگهداری راه و اطلاعات وضعیت راهها همچون مشخصات خرابی ، ناهمواری و اصطکاک است.
برای جمع آوری اطلاعات وضعیت راه به دستگاه های ابتدایی اتوماتیک نیاز است. البته اگرچه تعداد معدودی از این دستگاه ها وجود دارند ولی مکفی نیستند. مرحله بعد ایجاد یک سیستم پایگاه اطلاعاتی است. سیستم پایگاه اطلاعاتی ، امکانات ذخیره و بهنگام سازی اطلاعات گوناگونی را فراهم می سازد. در نهایت فرآیند تحلیل و پردازش اطلاعات و برنامه ریزی فعالیت های تعمیر و نگهداری است.
این روند از طریق نرم افزارهای مدیریت نگهداری صورت می گیرد. البته در حال حاضر نرم افزارهایی که برای شرایط ایران بومی شده باشد هنوز تهیه نشده است. کی منش در خاتمه درباره راه اندازی PMS در ایران می گوید: معمولا تمامی سیستم های مدیریت نگهداری ، اجرا و پیاده سازی به زمان نیاز دارند و به عبارت دیگر عملکرد هر سیستمی با گذشت زمان کامل می شود. در نتیجه ضروری است که با ارائه برنامه ای منسجم فرآیند پیاده سازی سیستم مدیریت روسازی در مسیر صحیح و در زمان مناسبی انجام شود.

بهاره صفوی