درآمدی بر جامعه پذیری سیاسی

کارگزاران اولیه: تماسهای نزدیک و چهره به چهره میان افراد از طریق خانواده، دوستان، همسالان و ... میتواند جملگی به عنوان کارگزاران اولیه جامعهپذیری سیاسی تلقی شود. گاهی نوعی فشار برای یکنواخت شدن افکار سیاسی در میان اعضای یک گروه نخستین مشاهده میشود مثلا به علت آنکه یک حزب خاص مورد پشتیبانی خانواده است همه اعضای خانواده ناگزیرند از آن حمایت کنند.
ابری استیسری، از جمله صاحبنظرانی است که اعتقاد دارد در خانوادهای که درباره مسائل آزادانه بحث میکنند نوعی جامعهپذیری سیاسی شکل میگیرد که کودکان را به فراگیری سیاسی و تعهدات مربوط به آن توانا میکند.
برخی بر این نظرند که وابستگی کودک به خانواده و والدین در جهان سیاست به صورت وابستگیها به اشخاص دارای قدرت سیاسی جلوهگر میشود. به عبارت دیگر، کودک در مقابل قدرت شخصیتهای سیاسی به همان نحوه واکنش نشان میدهد که در مقابل قدرت والدین خود نشان داده است. در تعریف گروههای همسالان به عنوان بخشی از گروههای دورن کارگزاران اولیه، گفتهاند: گروهی است که در آن اعضا از موقعیت و وضعیتی نسبتا مساوی و روابط نزدیک برخوردارند و شامل گروههایی چون گروه همبازی محافل دوستان و گروههای کوچک میشود.
به طور کلی یکی از زمینههایی که باعث میشود فرد به مقدار زیادی تحت تاثیر گروه قرار بگیرد، مشکلاتی است که فرد از ناحیه خانواده خود دارد. بچههایی که احتیاجات اساسی آنها در خانه تامین نمیشود و بچههایی که در همانند ساختن رفتار خود با پدر و مادر توفیق نیافتهاند، از طریق رعایت میزانهای گروهی سعی میکنند رفتار خود را با افراد گروه خصوصا رهبران مشابه سازند.
یکی از محققان ادعا میکند تنها در 2 محیط خاص است که افراد گرایشهای سیاسی جدید را از همسالان خود میآموزند؛ اول در جایی که تفاوتهای اجتنابناپذیری بین فرد و گروههای همسال وجود دارد و فرد نتواند به آسانی از تاثیر آنها برکنار ماند و دوم در جایی که فرد به طور کامل عقاید والدین و دیگر بزرگسالان را نپذیرفته و هنوز برای پذیرفتن عقاید دیگر ظرفیت داشته باشد.

کارگزاران ثانویه

از آنجا که جامعهپذیری روندی است که تا پایان عمر ادامه دارد؛ لذا کارگزاران ثانویه آن بسیار زیادند به عنوان مهمترین کارگزاران ثانویه میتوان از مدارس و موسسات آموزشی، احزاب سیاسی، وسایل ارتباط جمعی نام برد. افزون بر اینها، ممکن است مردم تحت تاثیر عوامل دیگر جامعهپذیری سیاسی مانند اتحادیهها و نهادهای صنفی، گروههای مذهبی، سازمانهای جوانان، گروههای ورزش، کلوپها، شرکتها، جنبشهای سیاسی و خانههای سالمندان قرار گیرند.

نتیجهگیری

در این نوشته، مکررا به این موضوع اشاره شد که جامعهپذیری سیاسی فراگردی است مستمر و پویا که براساس آن، نهادهای نخستین و دومین در مراحل مختلف زندگی بر گرایشها و دیدگاههای سیاسی مشخص اثر میگذارد و در تصمیمگیریهای او در حوزه سیاست عامل کم و بیش تعیینکنندهای به شمار میرود.
بستر اصلی و مناسب مطالعه جامعهپذیری سیاسی فرهنگ سیاسی آن جامعه است. جهتگیریهای فرد درخصوص سیاست میتواند تا اندازه زیادی ناشی از شخصیت وی و فرهنگی که بر او سلطه دارد باشد.
آنچه مسلم است، نتیجه عملی جامعهپذیری سیاسی نحوه مشارکت سیاسی فرد در جامعه است. اگر جامعهپذیری سیاسی بدرستی صورت گرفته باشد، ضمن وابسته کردن فرد به نظامی که به آن تعلق دارد، وی را برای قبول مسوولیتهای گوناگون اجتماعی آماده میکند. در این روند افراد میآموزند که باید با مشارکت در روند تصمیمگیریهای اجتماعی و سیاسی در سرنوشت خویش شرکت کنند.
یکی از مشکلات اصلی بحث جامعهپذیری سیاسی آن است که بیشتر تحقیقات درباره جامعهپذیری سیاسی بر فرایند اجتماعی شدن متمرکز شدهاند، نه بر نتایج آن. به عبارت دیگر، تاثیر جامعهپذیری بر رفتار سیاسی و نظام سیاسی مسلم فرض شده است که شاید به عنوان یک نقیصه جدی علمی قابل بررسی باشد و امید میرود با مطالعات طولی و پانل این خلأ نیز برطرف شود.

دکتر علی طلوعی