یادداشت

سوژه یا کارگردان؟ مسأله این است

«شاید برای مخاطب عامی که به سینما می‌رود تا ساعتی وقتش را بیرون از دنیای هر‌روزه‌اش بگذراند فرقی نداشته باشد برای چه روی صندلی میخکوب می‌شود.» وقتی داشتم از در خروج سالن اکران فیلم «قصری با دیوارهای قرمز» بیرون می‌رفتم این را با خودم می‌گفتم. انصاف را کنار نگذاریم، خودم هم تمام مدت از فیلم به وجد آمده بودم، اما برای من فرق می‌کند برای چه روی صندلی میخکوب می‌شوم! در سینمای مستند بحثی که همیشه داغ است، بحث سوژه است؛ این که مستندساز سراغ سوژه بکری برود که دیگران امکان رفتن و پرداختن به آن را ندارند.

کد خبر: ۱۲۴۲۱۶۲

بعد هم از آن سوژه بکر فیلمی بسازد (و لو به قاعده یک گزارش خبری ساده) و مخاطب هم پای آن فیلم میخکوب بماند، چون نفس سوژه برایش جذاب است نه ساختار فیلم. اما چیزی که باید مستندساز را از خبرنگار دوربین به دست اخبار تلویزیون متمایز کند، پرداخت سینمایی و داستانی فیلم است. با همین افکار می‌روم و روی صندلی خالی کافه جشنواره حقیقت می‌نشینم که نوبت اکران فیلم بعدی برسد.
موقع نمایش فیلم‌ها، وقتی حاضران سالن به یک صحنه از فیلم می‌خندند یا دست می‌زنند یا گریه می‌کنند. ته دلم می‌گویم اگر جای کارگردان در سالن نشسته بودم حتماً در دلم قند آب می‌شد! اما در فیلم «قصری با دیوارهای قرمز» حسرت قند آب شدن در دل کارگردان را نخوردم، چون حس می‌کنم چیزی که باعث وجد تماشاگر شده بود سوژه بود، نه فیلم. صحبت‌های داوود روستایی و آرشیو فیلم‌های توقیف شده‌اش آن‌قدر جذابیت دارند که مخاطب از کارگردان خواهش کند: لطفا میان مصاحبه و آرشیوی‌ها نیایید تا بتوانیم داوود روستایی و آثارش را ببینیم!
وقتی به سالن نمایش بعدی می‌رفتم در این فکر بودم که هر قدر هم عباس رزیجی برای فیلمش زحمت کشیده باشد باز هم در محاق داوود روستایی قرار گرفته است. این حس را در مقایسه این فیلم با فیلم «کابل، شهری در باد» بهتر می‌توان درک کرد.
ابوذر امینی مستندساز افغانستانی یک ساعت و نیم مردم را در سالن به بازی گریه و خنده و سوت و کف گرفته بود. سوژه‌های این فیلم چند کودک و یک راننده اتوبوس ساده افغانستانی‌اند که قطعا برای مستندسازان دنبال سوژه بکر، سوژه خوبی به حساب نمی‌‌آیند. ابوذر امینی در این فیلم در ساده‌ترین حالت زندگی این شخصیت‌ها را روایت می‌کند. البته چیزی که مخاطب را در این سالن نمایش میخکوب می‌کند بیش از این که سوژه باشد، ساختار فیلم و روایت داستانی حرفه‌ای است.