روزگار تلخ قـنـدی‌هـا

براساس آمارهای وزارت بهداشت، حدود 170 هزار نفر بیمار دیابتی نوع یک در کشور زندگی می‌کنند. بیمارانی که درمان آنها نیاز به پیگیری و آموزش‌های مداوم دارد. مورد توجه قرار گرفتن در هفته‌ای با عنوان دیابت و فراموش شدن تا سال بعد از مهم‌ترین گلایه بیماران و انجمن‌های فعال در زمینه دیابت است. محمد مغانلو، 65 سال دارد. حدود پنج سال از روزی که متوجه بیماریش شد، می‌گذرد. گرفتن دارو و آزمایش‌های مربوط به بیماری برایش در این سن بسیار سخت شده است. او به جام‌جم می‌گوید: «بعد از گرانی و تحریم‌های جدید دریافت انسولین خیلی سخت شده است. قبلا انسولین‌ها را اگر پزشک‌های عمومی هم تجویز می‌کردند به بیمار تحویل داده می‌شد، اما بتازگی بیمار بعد از مراجعه به متخصص غدد و تایید آزمایشگاه برایش انسولین تجویز می‌شود.» آن‌طور که آقای مغانلو توضیح می‌دهد این سختگیری در تجویز انسولین در واقع یک نوع اجبار کردن به خرید آزاد انسولین است. «بیماری در سن و سال من توانایی مراجعه بدون همراه به پزشک را ندارد. اگر قرار هم باشد کسی همراه من بیاید باید یک روز زمان بگذارد و بین آزمایشگاه و مطب پزشک در حال رفت و آمد باشد.» همین امر باعث شده است تا بسیاری از بیماران برای دریافت انسولین به پزشک مراجعه نکنند، در نتیجه این عمل علاوه بر خرید انسولین به صورت آزاد، بیمار آزمایش دقیقی را هم در آزمایشگاه انجام نمی‌دهد و از دستگاه‌های اندازه‌گیری قندخون که کمتر از آزمایشگاه قابل اعتماد است، استفاده کند.
ضعف آموزش دیابتی‌ها
بیماران دیابتی همزمان با درمان باید آموزش‌های لازم برای خودمراقبتی را هم ببینند. بسیاری از مراکز درمانی در جهان آموزش بیماران دیابتی را از همان بدو ورود به بیمارستان شروع می‌کنند. ‌چون‌که تا به امروز برای دیابت درمانی قطعی دیده نشده است، مراقبت‌ها و آموزش‌ها تا حدودی زیادی می‌تواند در جلوگیری از رشد و پیشروی بیماری کمک کند. اما در کشورمان آموزش به بیماران وضعیت مناسبی ندارد، به شکلی که بسیاری از بیماران هیچ گونه آموزشی را درباره بیماری خود ندیده‌اند. خانمی 35ساله یکی دیگر از بیماران دیابتی نوع 2 است که به ما درباره مشکلات این بیماران می‌گوید: «حدود دو سال است که متوجه بیماریم شدم. در خانواده ما پدرم دیابت نوع یک دارد و من به شکل ارثی دیابت گرفتم. دو سال پیش در اوایل بیماری‌ام حدود دو هفته را در بیمارستان بستری بودم. در طول دوهفته هیچ آموزش و اطلاعاتی درباره دیابت به من داده نشد.» آن طور که این خانم جوان توضیح می‌دهد، توصیه‌های پزشکی مختصر در چند دقیقه در زمان ترخیص از بیمارستان برای بیماران دیابتی کافی نیست و باید به صورت کامل آموزش ببینید.
خوددرمانی و خودمراقبتی ‌
آموزش و پیشگیری را جدی بگیریم، این صحبت بیشتر کارشناسان و دست اندرکاران با بیماران دیابتی است، بیماران باید بدانند در جامعه‌ای که زندگی می‌کنند، خودمراقبتی از مهم‌ترین اصول در کنترل بیماری آنهاست. هرچند بسیاری از بیماران خوددرمانی را با خودمراقبتی اشتباه می‌گیرند. بسیاری از کارشناسان انجمن‌های دیابتی کشور و همچنین پزشکان از این مساله که بیماران به صورت خودسر داروهای دیابتی را مصرف می‌کنند، گله دارند. اسدا... رجب، مدیر انجمن دیابت ایران با اشاره به این مساله به جام‌جم می‌گوید: «آموزش‌پذیری بین بیماران دیابتی به صفر رسیده است، بسیاری از مبتلایان به دیابت بدون آزمایش و مراجعه به متخصص میزان تزریق و مصرف داروها را کم و زیاد می‌کنند.» رجب در حالی این مساله را مطرح می‌کند که یکی از بیماران مبتلا به دیابت نوع یک می‌گوید: «آموزش به بیماران دیابتی در بسیاری از شهرهای کشور وجود ندارد، در تهران هم آموزش در بیمارستان انجام نمی‌شود و فرد باید به کلاس‌های انجمن دیابت کشورف مراجعه کند.» او با گلایه از وضعیت برگزاری کلاس‌ها ادامه می‌دهد: «مربی کلاس آموزش دیابتی‌ها کارشناسان تغذیه هستند. کارشناس‌هایی که کمتر با بیمارانی با این وضعیت مواجه بوده‌اند و آنها را درک نمی‌کنند. همچنین آنها به دلیل این‌که اصول آموزش را نمی‌دانند، نمی‌توانند مطالب را درست و دقیق به بیمار آموزش دهند.» آموزش به دیابتی‌ها بستگی به نوع بیماری در سه سطح برگزار می‌شود. اما یکی از مبتلایان به دیابت به ما می‌گوید به علت نامناسب‌بودن شرایط کلاس‌های آموزشی فقط سطح یک و 2 را گذرانده است.
گرانی موادغذایی بدون قند
باید و نباید در خورد و خوراک دیابتی‌ها بسیار زیاد است. آنها از مصرف بسیاری از موادخوراکی منع می‌شوند. فعالان صنعت غذایی کشور برای جبران کمبود‌های دیابتی‌ها دست به کار شدند و محصولات خوراکی بدون قند و مناسب شرایط بیماران تولید کردند. محصولاتی که در شهرهای کوچک هیچ محلی برای عرضه ندارند. یکی از بیماران دیابتی که اهل ساوه است برایمان توضیح می‌دهد: «مواد غذایی بدون قند در فروشگاه‌ها از محصولاتی که افراد عادی استفاده می‌کنند، گران‌تر است. در یک سال اخیر بعضی سایت‌های اینترنتی دست به کار شده‌اند و محصولات ویژه دیابتی‌ها را عرضه می‌کنند، اما قیمت‌های آنها هم به علت هزینه ارسال محصول گران تمام می‌شود و در حد توان همه دیابتی‌ها نیست. به طور مثال یک شیشه مربای معمولی ‌حدود 2000 تومان قیمت دارد، اما‌ افراد دیابتی همان اندازه مربای مخصوص خود را با قیمت 7000 تومان باید بخرند.» علاوه بر گرانی، فعالان صنعت غذایی هم علاقه‌ای به تولید محصولاتی که مشتری خاص دارد، نشان نمی‌دهند. با نگاهی به بازار محصولات دیابتی می‌توان متوجه غیبت حضور شرکت‌های بزرگ مواد غذایی در تولید این دسته از مواد خوراکی شد.
کنترل و پیشگیری بهترین راه درمان است، اما در جامعه‌ای که مواد مضر بدون محدودیت تبلیغ و عادات غذایی اشتباه از همان دوران کودکی در خانواده‌ها باب می‌شود، نباید انتظار کاهش تعداد بیماران دیابتی را داشت. طبق آمارهای وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، سالانه 5 درصد به دیابتی‌ها کشور اضافه می‌شود، همچنین حدود 11 درصد افراد بالای 25 سال با دیابت درگیر هستند. این آمارها و مشکلات دیابتی‌ها خبر از نبود عزم جدی برای کنترل و درمان این بیماری می‌دهد. رها شدن بیمار و گران شدن دارو و تجهیزات درمانی،نبود حمایت جدی بیمه‌ها و دستگاه‌های سلامت برخی از مشکلات جدی بیماران دیابتی است.

استرس علیه دیابتی‌ها

نبود پوشش بیمه‌ای کامل و موادغذایی و خوراکی مناسب بیماران دیابتی، گران شدن دارو و تجهیزات پزشکی درمان دیابتی‌ها و در ماه‌های اخیر نوسانات قیمت ارز و تحریم‌های دارویی از دیگر مشکلات دیابتی‌هاست. مشکلاتی که مسؤولان از حل آنها حرف می‌زنند، ولی سال‌هاست‌ که بیماران استرس آنها را به جان می‌خرند. استرس و نگرانی‌ای که برای دیابتی‌ها سم است. یکی از بیماران شرکت‌کننده در کلاس‌های مخصوص دیابت می‌گوید: حدود دو ماه است که نحوه استفاده از آمپول جدید را در کلاس به ما آموزش می‌دهند. آمپول‌هایی که تزریق آن برای افراد مسن کار بسیار سختی است و نیازمند تزریق به وسیله شخص دیگری است. آن طور که او توضیح می‌دهد تزریق این آمپول برای او که جوان 30 ساله است، سخت‌تر از آمپول‌های قبلی است، چه برسد به افراد مسن‌تر. استفاده از این آمپول تازه‌ترین نگرانی به دیابتی‌هاست.

بهنام اکبری
جامعه