گزارش جامجم از ساخت دستگاه بومی تصفیه شیرابه پسماند در استان مازندران
شیرابه زبالههای مازندران تصفیه میشود
امروزه تولید انواع پسماند و زباله، جزء لاینفک زندگی انسانها در سراسر جهان شده؛ برخی کشورها اما برای امحا و کاهش اثرات منفی زبالهها راهکارهایی اندیشیده و به کمک تکنولوژی به مقابله با این پیامدهای منفی برآمدهاند. در کشور ما متاسفانه هنوز برای بحث تفکیک زبالههای خشک از زبالههای تر و پرخطر و کاهش اثرات زیانبار زبالههایتر و شیرابه آلوده آنها تدبیر جدی نشده. این موضوع در استانهای شمالی کشور چند سالی است که به بحرانی محیطزیستی بدل شده. در این استانها و بویژه مازندران که سالانه با جمعیت چند میلیونی مسافر و تولید انبوه زباله و پسماند مواجهاند و از سویی ظرفیت سایتهای دفع زباله، عملا پُر و تکمیل شده.
هر گوشهای از جنگل، کوهستان و سواحل را که بگیری، به کوهی بدترکیب و بدمنظر از زباله میرسی که شیرابههای آلوده و بدبو از دامنههای آن سرازیر است؛ سرازیر به سوی جاده و خیابان و دشت؛ به سوی خاک و منابع آب زیرزمینی. تنها راهکار جلوگیری از آلوده شدن خاک و آب هم تصفیه شیرابه هاست که نیاز به تکنولوژی و دستگاههای مخصوص تصفیه پسماند دارد و کشور ما تقریبا از آن محروم است؛ اما بتازگی یک شرکت پژوهشی در مازندران موفق به بومیسازی تولید دستگاه تصفیه شیرابه شده است که میتواند باری از بحران محیطزیستی استانهای شمالی بردارد.
هماکنون برخی شهرداریهای کشور برای حل معضل شیرابه زباله اقدام به خرید تجهیزات و فناوریهایی از خارج کشور کردهاند که بهخاطر وارداتی بودن، فرآیند تصفیه را بسیار پرهزینه میکند، اما استان مازندران با به خدمت گرفتن توان نخبگان بومی و محلی علاوه بر افزایش راندمان تصفیه و کاهش هزینههای موجود، موفق به ارائه اولین سیستم بومی تصفیه شیرابه زباله در کشور شده که علاوه بر کم هزینه بودن، از آن به عنوان دستگاهی در نوع خود کاربردی و بینظیر یاد میشود.
چندی پیش اولین سیستم تصفیه شیرابه زباله به صورت آزمایشی در محل دپوی زباله قائمشهر که در حاشیه رودخانه تلار قرار دارد، آغاز به کار کرد. این شهرستان که در مرکز ثقل جمعآوری و دپوی زباله شهرهای مرکزی مازندران قرار دارد، قریب به 70سال است از معضل زیستمحیطی انباشت زباله در حاشیه رودخانه رنج میبرد.
مدیر موسسه پسماند و امور بازیافت مازندران دراینباره به جامجم میگوید: روزانه بیش از 3000 تن زباله در مازندران تولید میشود که این رقم در ایام نوروز و روزهای تعطیل به دو تا سه برابر افزایش مییابد.
شیدا... مهدوی با بیان اینکه هر تن زباله 400 تا 600 لیتر شیرابه تولید میکند، میافزاید: متاسفانه امروز زباله و شیرابههای ناشی از آن به یک معضل جدی در مازندران تبدیل شده که به دلیل بالا بودن آبهای سطحی، آسیبهای جدی زیست محیطی به روان آبها و رودخانههای استان وارد کرده است.
وی ضمن اعلام حمایت از اجرای طرحهای بومی، به راهاندازی طرحهای مشابه تصفیه شیرابه زباله در شهرهای ساری و بابل در سالهای گذشته اشاره میکند و میگوید: پیش از این با همکاری کارشناسان دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل، طرحی بهمنظور تصفیه شیرابه زباله خریداری و در شهرستان ساری راهاندازی شد که امروز خروجی مناسبی ندارد. مشابه این طرح نیز سال گذشته در شهرستان بابل استقرار یافت که به دلیل مشکلات ارزی و وارداتی بودن بیشتر قطعات آن با هزینههای سرسامآوری همراه شده.
سیستمی مقرون به صرفه و کارآمد
مدیر موسسه پسماند و امور بازیافت مازندران میگوید: طرح جدید تصفیه شیرابه زباله قائمشهر که با همکاری شرکت دانشبنیان «زلالسازان جلودار» و توسط مخترع جوان دکتر عباس حسننتاج ابداع شده، علاوه بر مقرون به صرفه بودن سیستم راهاندازی، محدودیتهای سیستمهای قبلی را نیز ندارد و پس از تایید نهایی توسط سازمان محیطزیست، یکی از بهترین طرحهای مدیریت پسماند در استان خواهد بود.
شیدا... مهدوی در عین حال اجرای طرح تفکیک زباله از مبدا را یکی از موثرترین راههای کاهش تولید زباله در استان دانسته و میافزاید: با اجرای این طرح علاوه بر کاهش میزان زباله و صرفهجویی در هزینههای جمعآوری، مشکل زمین برای دپوی زباله در مازندران نیز حل خواهد شد.
وی تاسیس و ایجاد یک سازمان تخصصی مستقل با ساختار واحد و بدنه کارشناسی را یکی از مهمترین نیازهای استان در راستای تحقق اهداف مدیریت پسماند عنوان و تصریح میکند: مازندران جزو اولین استانهای موسس مدیریت پسماند بود که متاسفانه بهرغم تلاش زیاد به مرحله سازمانی شدن نرسید، در حالی که سایر استانهای شمالی کشور این سازمان را تشکیل دادهاند.
به گفته وی، طبق بند 7 قانون مدیریت پسماند که در سال 83 مصوب شد، عوامل اجرایی مدیریت پسماند در مناطق شهری به شهرداریها، در روستاها به دهیاریها و خارج از محدوده به بخشداریها واگذار میشود، اما شهرداریها بهدلیل حجم و گستردگی کار و کمبود نقدینگی قادر به اجرای تمامی طرحها در حوزه مدیریت پسماند نیستند، از اینرو لزوم تشکیل یک سازمان مستقل در استان مسافرخیز و متراکم از جمعیتی چون مازندران بیش از پیش احساس میشود.
با تکیه بر فناوری و امکانات بومی
شهردار قائمشهر نیز دراین باره به جامجم میگوید: متاسفانه دپوی 50 ساله زباله و نفوذ شیرابههای ناشی از آن به آب رودخانه تلار و زمینهای کشاورزی پاییندست، مشکلات زیستمحیطی فراوانی را برای منطقه و شهروندان قائمشهری ایجاد کرده است.
بهمن معینپور به مقرون به صرفه بودن طرح سیستم تصفیه شیرابه زباله ابداعی اشاره کرده و میافزاید: این سیستم با استفاده از فناوری بومی و منطقهای ساخته شده و تمام قطعاتش نیز تولید داخلی است که با هزینهای بالغ بر 580 میلیون تومان نصب و راهاندازی شده. در این سیستم با استفاده از ظرفیت خودپالایی رودخانه، شیرابه زباله بدون کمترین آسیب به محیطزیست و به چرخه آبهای روان برمیگردد.
به گفته وی، در این روش شیرابه زباله ضمن رقیق شدن به دو محصول آب زرد و آب سفید تفکیک میشود که از آب زرد بهدلیل داشتن مواد بیولوژیک میتوان در کودهای کشاورزی و از آب سفید نیز میتوان برای آبیاری اراضی کشاورزی استفاده کرد. شیرابه زباله از طریق لولهکشی از محل دپوی زباله به حوضچه ای هدایت شده سپس بدون هر گونه تماس با هوای اطراف و ایجاد آلودگی در محیط در دستگاه تصفیه قرار میگیرد. این روش بهدلیل آلودگی کمتر بسیار کارآمدتر از روش زهکشی بهشمار میرود.
این مدیر شهری، حجم روزانه شیرابههای ناشی از زباله در شهرستان قائمشهر را 30 تا 40 متر مکعب عنوان و تصریح میکند: در روزهای بارانی این مقدار به صد متر مکعب افزایش مییابد که سیستم مورد نظر برای حداکثر دبی مصرفی طراحی و برنامهریزی شده است.
هم رفع آلودگی، هم درآمدزایی
شهردار قائمشهر از درآمدزایی طرح تصفیه شیرابه زباله برای شهرداریها هم خبر داده و میگوید: اگر این طرح به صورت پورتال دربیاید و زبالههای شهرهای اطراف قائمشهر نیز به زبالههای موجود بپیوندد، میتوان از محل فروش زردآبههای استخراجشده به میزان قابل توجهی درآمد داشت.
این مدیر شهری یادآور میشود: آزمایشهای نهایی سازمان محیط زیست کشور روی این طرح انجام شده و بزودی فعالیت این پروژه در سطح وسیعی آغاز میشود.
معینپور به این نکته هم اشاره میکند که در حال حاضر مشکلات ارزی عمدهترین مشکل شهرداریها در اجرای طرحهای مدیریت پسماند است، زیرا در گذشته سرمایهگذاران صفر تا صد پروژهها را تقبل میکردند، اما امروز 30 تا 40 درصد هزینهها را بر دوش شهرداریها میگذارند که با نرخ ارز امروز، سهم آورده شهرداری حداقل 30 تا 40 میلیارد تومان میشود که در شرایط فعلی اقتصادی پرداخت این مبلغ برای شهرداریها امکانپذیر نیست.
تلاش برای نوگرایی در طرحهای بومی
مدیر این شرکت به عنوان مبدع و طراح این سیستم به جامجم میگوید: در گذشته تکنولوژی مناسبی برای تصفیه شیرابه زباله در مازندران وجود نداشت و تصفیه 30 متر مکعب شیرابه میلیاردها تومان هزینه داشت.
عباس حسن نتاججلودار که دانشآموخته دکترای عمران با گرایش محیطزیست است، تنها دانشجویی است که از محل استعدادهای درخشان بهعنوان دانشجوی بورسیه کشور به دانشگاه لیموژ فرانسه معرفی شد، اما بعدها با اعمال تحریمها به کشور بازگشت و تحصیلات تکمیلی خود را در دانشگاه صنعتی شریف ادامه داد. او علاوه بر فعالیت در حوزههای مختلف تحقیقاتی، به رشته تخصصی خود یعنی تصفیه پسابها و انواع لجنهای شیمیایی و صنعتی پرداخته و طرحهای نوینی را معرفی کرده است.
وی در این خصوص به ما میگوید: شرکت ما تلاش میکند با نوگرایی در طرحهای بومی، مشکلات زیستمحیطی منطقه را با حداقل هزینه رفع نماید.
این شرکت در دو حوزه طراحی رآکتورهای تصفیه و مواد شیمیایی مورد نیاز تصفیه فعالیت میکند.
حسن نتاج، ارزان بودن و اجرای سریع و آسان را از مهمترین مزایای این طرح توصیف کرده و میگوید: تفاوت اصلی این سیستم با سیستمهای قبلی، استفاده از روش فیزیکی و شیمیایی توامان به جای روش بیولوژیکی است که زمان خروجی دستگاه را از چند روز به چند ثانیه کاهش میدهد. سیستمهای قدیمی نسبت به شرایط محیطی بسیار شکننده بودند اما این سیستم در هر شرایطی مقاوم است و به فعالیت خود ادامه میدهد. سیستمهای قدیمی شوکپذیر بودند و قادر به تصفیه هرگونه شیرابه یا لجن نبودند اما سیستم ما این محدودیت را ندارد.
به گفته وی، این سیستم غشایی باید هر چند وقت یک بار احیا شود تا بتواند انواع شیرابهها و لجنها را تصفیه کند اما هزینه بهرهبرداری آن نسبت به نمونههای دیگر خارجی بسیار پایین است.
این مخترع جوان مازندرانی ضمن تقدیر از حمایت مدیران استانی و شهرستانی در به ثمر رسیدن این طرح از تایید آن توسط سازمان حفاظت از محیطزیست در بخش ورود پسابهای تصفیهشده به منابع پذیرنده از قبیل رودخانهها خبر داده و یادآور میشود: با اجرا و بهرهبرداری از این طرح در سطح وسیع میتوان علاوه بر تولید کودهای غنی بیولوژیکی که سرشار از انواع ماکروها و میکروها هستند، مصرف کودهای شیمیایی را از چرخه کشاورزی حذف و به سلامت مردم و محصولات کشاورزی کمک کرد.
در همین حال دبیر پیشین کارگروه پسماند استان از ثبت اختراع این طرح و معرفی آن به سازمان همیاری شهرداریهای کشور خبر داده و میگوید: این طرح پس از تایید در سازمان شهرداریها و تخصیص اعتبار، مورد استقبال شهرداری قائمشهر قرار گرفت و پس از شش ماه کار به مرحله
قرار داد رسید.
مهتاب مظفری سوادکوهی
جامجم
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
