کودتای دیپلماتیک در ونزوئلا

وضعیت کنونی ونزوئلا بسیار پیچیده است.حمایت قاطع ایالات متحده از تغییر حکومت در ونزوئلا، به رسمیت شناختن خوآن گوآیدو به عنوان رئیس‌جمهور از سوی اکثر کشورهای آمریکای شمالی، آمریکای جنوبی و اقیانوسیه و حمایت مشروط کشورهای اروپای غربی از وی، حرکت گوآیدو را پیش از آن‌که یک کودتای سیاسی باشد به یک کودتای دیپلماتیک تبدیل کرده است. این اتفاق اهمیت تغییر حکومت در ونزوئلا در ابعاد بین‌الملل را اثبات می کند.
واشنگتن عنوان کرده است به منظور افزایش فشار بر دولت ونزوئلا شرکت ملی نفت این کشور را تحریم کرده و این در شرایطی است که ونزوئلا یکی از چهار کشور صادر‌کننده اصلی نفت به ایالات متحده می‌باشد و با این حساب آمریکا با تحریم نفت ونزوئلا عملا خود را دچار تحریم نفتی کرده است! از این رو اعمال تحریم جدید از سوی کاخ سفید را می‌توان در یک جنگ روانی علیه ونزوئلا خلاصه کرد، اما اتفاق حائز اهمیتی که در زمینه نفتی می‌تواند رخ دهد خروج شرکت نفتی سیتگو از کنترل دولت ونزوئلا است. این شرکت که در خاک ایالات متحده است و بزرگ‌ترین دارایی ونزوئلا در خارج از خاک این کشور نیز محسوب می‌شود، ممکن است در اختیار دولت خود خوانده خوآن گوآیدو قرار گیرد که در این صورت تبعات منفی بسیار زیادی را به دولت ونزوئلا تحمیل خواهد کرد.
ونزوئلا هم اکنون پنجمین تولیدکننده نفت اوپک است و از این رو عملا تحریم کلی فروش نفت این کشور ممکن نیست، زیرا علاوه بر عدم توانایی سایر کشورها در جبران کسری نفت این کشور، پس از اوج‌گیری درگیری‌های سیاسی در ونزوئلا شاهد افزایش قیمت نفت اوپک نیز بودیم که این اتفاق در صورت تحریم فروش نفت ونزوئلا می‌تواند به شکل شدیدتری رخ دهد. نکته دیگر در این زمینه عدم تغییر سیاست‌های کلی فروش نفت ونزوئلا در صورت تغییر دولت در این کشور خواهد بود، زیرا هم اکنون نیز نفت ونزوئلا به همان کشورهایی صادر می‌شود که حامی خوآن گوآیدو هستند.
تنها یک تغییر بزرگ ممکن است در وضعیت ونزوئلا در اوپک رخ دهد و آن تبدیل ونزوئلا از یک بازیگر ایدئولوژیک به یک فروشنده صرف است. این اتفاق به طور مستقیم می‌تواند سیاست‌های ایران در اوپک را تحت تاثیر قرار دهد و از سوی دیگر در بعد دیپلماتیک نیز روسیه یک شریک دیپلماتیک را در آمریکای جنوبی از دست خواهد داد، ضمن آن‌که روس‌ها در صنعت نفت ونزوئلا سرمایه‌گذاری کلان کرده‌اند. به طور مثال شرکت بین‌المللی روس نفت در حداقل پنج پروژه نفتی ونزوئلا شریک عمده محسوب می‌شود. چین نیز به عنوان دومین شریک اقتصادی ونزوئلا با وضعیت مشابه مواجه خواهد شد. به همین دلیل شاید در صورت ورود پرونده ونزوئلا به شورای امنیت، این کشور بتواند در مقابل قطعنامه‌های ایالات متحده، رای وتوی چین و روسیه را برای خود محفوظ بداند.
شاید تنها راه برون‌رفت ونزوئلا از وضعیت کنونی، در مذاکرات داخلی میان دولت و مخالفانی باشد که مادورو را از اساس نفی می‌کنند و به همین دلیل نیز وقوع چنین مذاکره‌ای تقریبا دور از ذهن است و البته عدم وقوع این مذاکرات ممکن است خیابان‌های ونزوئلا را به صحنه نبرد داخلی تبدیل کند، زیرا ارتش این کشور نیز مانند سیاست آن دو تکه و میان موافقان و مخالفان دولت تقسیم شده است. در شرایطی که واشنگتن عزم خود را در سرنگونی دولت ونزوئلا جزم کرده شاید کشورهای حامی مادورو مانند ایران، روسیه و چین بتوانند وی را به سمت مذاکره با مخلفان سوق دهند تا حداقل از روی کار آمدن یک دولت حامی ایالات متحده جلوگیری کنند.

دکتر مانی محرابی
عضو هیات علمی اندیشکده روابط بین‌الملل