با کودکان بیش‌فعال چه کنیم؟

دیوید روزنهان، روانپزشک (1973) طی گزارشی که به طور مکرر در پژوهش‌های روانشناختی به آن اشاره می‌شود (معقول بودن در اماکن نامعقول) چنین می‌نویسد:
این القاب که از جانب درمانگران و متخصصان سلامت روان به افراد نسبت داده می‌شود به همان اندازه که روی درمانجو تاثیر گذار است بر خویشاوندان و دوستان وی نیز بسیار تاثیر می‌گذارد و این امر نباید هیچ‌کسی را که تشخیص در مورد وی اجرا شده دچار تعجب کند، تشخیصی که برای همگی آنها نوعی پیشگویی صادقانه به شمار می‌رود. سر انجام درمانجو خود نیز این تشخیص را می‌پذیرد و مطابق با معانی فراتر و انتظارات بعدی آن رفتار می‌کند. (اخلاق در روان‌شناسی و مشاوره - پاپ - ملبا و اسکوئز- ترجمه کیانوش زهرا کار و دیگران - نشر ارسباران - 1391). البته باید توجه داشت متاسفانه این موضوع (القاب) در کشور ما توسط افراد غیرمتخصص و گاهی ناآگاه نیز استفاده می‌شود.
نمونه بارز این موضوع بیش‌فعالی ADHD در کودکی است که درباره آن اطلاع‌رسانی زیادی انجام و باعث شده برخی والدین و متولیان آموزش و پرورش برچسب این اختلال را به هر کودکی که کمی شلوغ باشد بزنند غافل از این که این کار می‌تواند در برخورد اطرافیان کودک با او تاثیر بگذارد و باعث سوگیری در رابطه با کودک شود. به طور مثال در مهمانی‌های خانوادگی ممکن است کودک با خشونت مواجه شود یا مربی مهدکودک یا معلم ابتدایی نسبت به این کودک سوگیری داشته و از برخی فعالیت‌های او جلوگیری کنند یا خانواده برخی اسباب‌بازی‌ها را در اختیار کودک قرار ندهند و ...
اساسا این برخورد‌ها باعث کژکاری کودک شده و رشد بهنجار او را مختل می‌کند و خود این موارد می‌تواند به واکنش‌های اجتنابی یا اختلالات و آسیب‌های دیگر روانشناختی منجر شود.
باید توجه داشت سوگیری کاملا طبیعی است و نمی‌توان از آن جلوگیری کرد حتی سوگیری نسبت به کودکان با ضریب هوشی بالا ممکن است باعث شود که آنها را از برخی بازی‌های کودکی منع کنند یا زمان زیادی برای انواع کلاس‌های آموزشی و استعدادیابی قرار دهند که خود این موضوع آسیب‌رسان است.

احسان بیات

روان‌شناس کودک و نوجوان