مولوی پژوهان معاصر چه کسانی هستند؟
مولانا، شاعر و عارف بزرگ ایران است؛ شاعر و عارفی که از سراسر جهان توجهات بسیاری را به خود جلب کرده است. برای شناخت این شاعر تاکنون پژوهشهای بسیاری انجام شده و شیفتگان فراوانی هم در سراسر دنیا دارد. توجه به ترجمه سرودههای این شاعر سال گذشته در کشور آمریکا هم همهگیر شد و عکسهایی هم از خالکوبی دست برد پیت، بازیگر معروف پخش شد که نشان میداد این بازیگر بیتی از این شاعر را روی دستش خالکوبی کرده است. هر چند چنین اتفاقاتی میتواند توجه عامه مردم را به سمت مولانا جلب کند، اما او شاعر و عارفی دارای تفکر خاص است و درک و فهمش نیاز به فکر و دانش دارد. از این رو بسیاری از چهرههای برجسته ایرانی و غیرایرانی سراغ شعر او رفته ،سعی کردهاند به قول خودش به قدر تشنگی هم که شده از این دریای بیکران بنوشند. در سالروز درگذشت یک مولوی پژوه، پژوهشگران برجسته معاصر عرصه مولوی شناسی را مرور میکنیم.
مهدیه الهی قمشهای : امروز 19 تیر ماه سالروز درگذشت مهدیه الهی قمشهای است، او شاعر، مولویشناس و محقق ادبیات عرفانی بود که تمام عمر خود را به تحقیق در مثنوی مولوی و تحلیل و تفسیر ادبیات عرفانی و تطبیق آنها با موضوعات قرآنی پرداخت. ابیات بسیاری را از مولانا حفظ بود و خود هم طبع شعری و ذوق ادبی داشت و شعر میسرود. او از سن کودکی در خدمت پدر خود مهدی الهی قمشهای، به شعر و ادب علاقهمند شده و شعر میخوانده و با مثنوی الاطفال آشنا شدهاست. به بهانه درگذشت این مولوی پژوه و شاعر نگاهی به مولوی پژوهان برجسته و معاصر داریم که توانستهاند در عرصه شناخت این شاعر و عارف بزرگ ایرانی قدمی بردارند.
علامه محمدتقی جعفری : او در مرداد ماه سال ۱۳۰۴ در شهر تبریز متولد شد و 25 آبان 1377 درگذشت و در حرم امام رضا (ع) به خاک سپرده شد. او به درجه اجتهاد نایل شده بود و شاگردی میرزا حسن موسوی بجنوردی، شیخ کاظم شیرازی، سید عبدالهادی شیرازی، آیتا... سید ابوالقاسم خویی، شیخ مرتضی طالقانی، علی محمد بروجردی، میرزا حسن یزدی، سید جمال الدین گلپایگانی، سیدمحمد هادی میلانی، آیتا... شهیدی (صاحب حاشیه بر مکاسب) و سید محسن حکیم را کرده بود. آثار بسیار زیادی از این فیلسوف مسلمان و مولویشناس معاصر ایرانی به جای مانده است. برنامههای تلویزیونی سخنرانی این علامه بزرگ که به مولوی نیز بسیار میپرداخت، از عمیق ترین و تاثیرگذارترین برنامههایی است که بر مخاطبان تلویزیون تاثیر میگذاشت.
بدیع الزمان فروزانفر: استاد بدیعالزمان فروزانفر از جمله اساتید نامدار ادبیات وتاریخ ادبیات فارسی به شمار میرفت ودانش گستردهاش در علوم مختلف سبب شد تا از وی به عنوان یکی از تاثیرگذارترین چهرههای تاریخ معاصر ایران در حوزه ادبیات کهن یاد شود. او را بحق باید بنیانگذار نهضت تحقیق در متون کلاسیک ادبیات فارسی و تصحیح آنها به شمار آورد. تصحیح کلیات شمس تبریزی از کارهای برجسته فروزانفر بهشمار میآید. فروزانفر به مدت ۳۰ سال در دانشگاه تهران و در رشتههای مختلف از جمله ادبیات فارسی، تاریخ، تصوف اسلامی، عرفان و ادبیات عرب تدریس کرد. وی همچنین دو دوره به نمایندگی مجلس شورای ملی و مجلس سنا انتخاب شد. عمده مطالعات استاد فروزانفر درباره مولانا جلالالدین بلخی و عطار نیشابوری بود.
محمدعلی موحد: موحد هم مانند علامه جعفری متولد تبریز است. او در قید حیات است و در طول زندگی خویش همواره مشغول تحقیق، تألیف و ترجمه بوده و آثار شاخصی از خود به یادگار گذاشتهاست که بیشک مهمترین آنها تحقیق در متون عرفانی، بویژه چاپ انتقادی مقالات شمس تبریزی است. موحد از جمله عرفان پژوهانی است که مدفون بودن شمس تبریزی در خوی را به دلیل وجود مقبرهای با یک مناره در خارج از شهر خوی که از آغاز سده پانزدهم میلادی به «مناره شمس تبریزی» معروف بوده، معتبر میداند.
عبدالباقی گولپینارلی: البته این پژوهشگر در قرن 19 فعال بوده است. او استاد دانشگاه و پژوهشگر ادبیات و خلیفه فرقه مولویه اهل ترکیه بود. عربی و فارسی را نزد پدر آموخت و تحصیلات مقدماتی خود را در استانبول انجام داد. سپس به دانشگده ادبیات در دارالفنون استانبول رفت و در ۱۹۳۰ لیسانس گرفت. مدتی در مدارس شهرهای مختلف ترکیه درس داد و بعد برای دوره دکتری به دانشگاه آنکارا رفت. رساله دکترای او «زندگانی یونس امره» بود. چندی در دانشگاه آنکارا تدریس کرد و پس از آن در دانشگاه استانبول به تدریس پرداخت. در تاریخ ۴ و ۵ تیر ۱۳۸۶ همایش بزرگداشت گولپینارلی با همکاری کتابخانه دانشگاه تهران در سالن ابن سینا برگزار شد. این همایش که در آن خانم آسین چلبی (بیست و دومین نسل از فرزندان مولوی) نیز شرکت داشت، بمناسبت هشتصدمین سالروز ولادت مولوی برگزار شده بود.
آنه ماری شیمل: پروفسور «آنه ماری شیمل» محقق و نویسنده توانای آلمانی را سالهاست که در سراسر جهان و بخصوص جهان اسلام به عنوان یک اسلامشناس و ایرانشناس برجسته میشناسند. دهها کتاب و صدها مقاله، ثمره تلاشهای این بانوی شرقشناس است. او مولویشناس برجستهای بود و شکوه شمس از جمله آثار مطرح او در ایران است. شیمل در کل به فرهنگ اسلام و ایران علاقه بسیاری داشت و نوشته روی سنگ قبرش هم حدیثی از حضرت علی(ع) است.
کبیر هلمینسکی: او مولویشناس، محقق، نویسنده و موسیقیدان آمریکایی و مدیر وبگاه انجمن Threshold Society است. او مبانی و اصول صوفیه را در قونیه و در خانقاه مولویه نزد سلیمان لوراس فراگرفت و در سال ۱۹۹۰ مقام شیخی را از جلال الدین چلبی رئیس سلسله مولویه دریافت کرد. علاوه برکتابهای عرفانی که خود نوشته است، آثار مولوی را به انگلیسی ترجمه کرده و کتابهایش به اکثر زبانهای اروپایی ترجمه شدهاست. کبیر در سال ۲۰۰۹ بهعنوان یکی از ۵۰۰ مسلمان تأثیر گذار شناخته شدهاست.
زینب مرتضاییفرد
فرهنگوهنر
