تهدیدی که به فرصت تبدیل شد

این رویه البته از سوی ایران بی‌پاسخ نماند و جمهوری اسلامی ایران نیز دست به اقدام متقابل زد. در عین حال کشورهای غربی تصور می‌کردند چنین رفتاری سرانجام باعث انفعال ایران خواهد شد اما عکس‌العمل قاطع جمهوری اسلامی ایران آنان را ناچار به تصحیح رفتار خود کرد.

ماجرا از آنجا شروع شد که ساعت 11 شب 17 دسامبر 1992 در یک رستوران به نام میکونوس در منطقه «ویلمرسدورف» برلین که متعلق به شخصی به نام عزیز غفوری از اعضای سابق سازمان فداییان خلق بود، بعضی از چهره‌های اپوزیسیون و حزب دموکرات کردستان مانند صادق شرفکندی،‌ فتاح عبدلی،‌ همایون اردلان، ‌نوری دهکردی و... مشغول بحث و گفت‌وگو‌های سیاسی بودند که دو مرد مسلح در حالی که ماسکی به صورت داشتند وارد رستوران شده و آنها را به رگبار می‌بندند. در این حادثه به دو نفر دیگر از مهمانان رستوان به نام‌های پرویز دستمالچی و فرهاد فرجاد آسیبی نمی‌رسد. از آنجا که ماموران اطلاعاتی آلمان نتوانستند سرنخی از ماجرا به دست آوردند،‌ سازمان جاسوسی خارجی انگلیس (MI6)، وارد شد و اعلام کرد عباس رایل و یوسف امین دو تبعه لبنانی عامل ترور بودند. بعد از دستگیری نامبردگان و همچنین افرادی به نام‌های عطاءا... ایاد و محمد ادریس، در اعترافات پای یک ایرانی به نام کاظم دارابی به میان می‌آید که بعدها رسانه‌های غربی و اپوزیسیون اعلام می‌کنند وی از هواداران جمهوری اسلامی ایران بوده است. در این میان اداره فدرال حفاظت از قانون اساسی آلمان، دارابی را جاسوس ایران قلمداد کرد. همین مساله بهانه‌ای شد که بعدها با تشکیل دادگاه متهمان میکونوس موضوع مورد بهره‌برداری دستگاه قضایی آلمان قرار گیرد. در سال 75 و در جریان رسیدگی به این پرونده از سوی دادگاه آلمان
بی‌.بی‌.سی در گزارشی اعلام کرد ابوالحسن بنی‌صدر، رئیس‌جمهور پیشین ایران در دادگاه برلین حاضر خواهد شد و علیه مقامات ایرانی شهادت خواهد داد. این موضوع جنجال رسانه‌ای زیادی ایجاد کرد. بنی‌صدر با حضور در دادگاه و ضمن متهم کردن مقامات ایرانی در ادامه این سناریو فردی را به عنوان شاهد C به دادگاه معرفی کرد که به ادعای وی این شخص از کارمندان وزارت اطلاعات ایران بود. بعدها مشخص شد که این فرد، شخصی به نام ابوالقاسم مصباحی است که دروغگوی حرفه‌ای بود. اظهارات این شخص هم مورد استناد دادگاه قرار گرفت و در صدور رای نهایی به آن توجه شد.

دادگاه در 6 آبان 72 تشکیل شد. دادستان دادگاه برونو یوست و قاضی آن فریچوف کوبش بودند. قاضی این دادگاه شدیدا تحت تأثیر صهیونیست‌ها بود و بعد از پنج سال و برگزاری
247 جلسه در نهایت دادگاه رای خود را در 21 فروردین 76 صادر کرد.

بنا بر حکم دادگاه کاظم دارابی از اتباع ایرانی و عباس رحیل تبعه لبنانی به حبس ابد و یوسف امین و محمد اتریس هر دو از اتباع لبنان به ترتیب به 11 و پنج سال زندان محکوم شدند. در این حکم متهم دیگر نیز به نام عطاءا... ایاد تبرئه شد. دستگاه قضایی آلمان حتی پا را فراتر از حد معمول گذاشت و انگشت اتهام را متوجه مسئولان جمهوری اسلامی ایران از جمله هاشمی رفسنجانی رئیس جمهور، علی فلاحیان وزیر اطلاعات و علی‌اکبر ولایتی وزیر امورخارجه کرد و دادستان وقت آلمان، رئیس‌جمهور ایران را به‌عنوان یکی از عوامل این ترورها به دادگاه احضار کرد.

پیامدهای رای ضدایرانی

طبعا بعد از صدور این رای،‌ مجموعه‌ای از مقامات سیاسی و رسانه‌های غربی در اقدامی مشترک و هماهنگ با عناصر ضد انقلاب به اعلام نظر پیرامون این موضوع پرداختند و از رای دادگاه حمایت کردند. دکتر ولایتی وزیر امورخارجه وقت ایران در مرحله‌ اول، سفیر آلمان را فراخواند و مراتب اعتراض خود را بیان کرد که متعاقب آن آلمان سفیر خود را از ایران خارج و چهار دیپلمات ایرانی را از آلمان اخراج کرد. این اقدام موجب شد ایران هم سفیر خود را از آلمان فرابخواند.

اعضای اتحادیه اروپا نیز در همراهی با آلمان سفرای خود را از ایران فراخواندند که با اقدام متقابل ایران روبه‌رو شد. در 29 آوریل 1997 اتحادیه اروپا با انتشار بیانیه‌ای ضمن حمایت از آلمان اعلام کرد گفت‌وگوهای انتقادی خود را از این پس، تا حصول شرایط مناسب ملغی اعلام می‌کند، کلیه ملاقات‌های رسمی دوجانبه در سطح وزرا را لغو می‌کند و نیز تمام سفرای خود را از تهران فرامی‌خواند.

وزارت امورخارجه جمهوری اسلامی ایران در واکنشی متقابل با صدور بیانیه‌ای اقدام فوق را ناشی از تأثیر تبلیغات منفی صهیونیستی دانست و اعلام کرد: «کشورهای عضو اتحادیه اروپا در موقعیتی نیستند که بتوانند با ایراد اتهامات بی‌پایه علیه جمهوری اسلامی ایران - که خود بزرگ‌ترین قربانی تروریسم است - از مسئولیت ناشی از حمایت رسمی و آشکار خود از تروریست‌ها بگریزند. » از دیگر فرازهای این بیانیه ضمن این‌که اتهامات اروپا را تکرار ادعاهای پوچ و بی‌اساس دولت آلمان و در تضاد با اصول حقوق بین‌الملل عنوان کرد، وزارت خارجه هشدار داد «جمهوری اسلامی ایران بر اساس اصول و مبانی ارزشی خود، عدول هیچ کشوری از موازین بین‌المللی و اصول احترام متقابل و عدم دخالت در امور داخلی را نپذیرفته و به هرگونه اقدامی، پاسخ مناسب و متقابل خواهد داد.» دولت ایران، این دادگاه را مردود دانست و پیش‌بینی کرد سفرای اتحادیه اروپا، منفعلانه به ایران باز خواهند گشت.

واکنش قاطع رهبری

رهبر انقلاب در اردیبهشت 76 و همزمان با اوج گرفتن ماجرای میکونوس و اعلام حکم دادگاه فرمایشی آن در دیدار خود با معلمان و کارگران فرمودند: « مگر کسی اهمیت می‌دهد که اینها چه گفته‌اند؟ البته دستگاه دولتی ما که بحمدا... مواضع بسیار خوبی در مقابل حرکت‌های زشت اینها داشته است، از حالا به بعد هم بایستی با کمال قدرت عمل کند و در مرحله اول، سفیر آلمان را فعلا تا مدتی نباید راه بدهد که به ایران بیاید. بقیه هم که می‌خواهند به‌عنوان یک حرکت به اصطلاح آشتی‌جویانه برگردند، مانعی ندارد. خودشان رفته‌اند، خودشان هم برمی‌گردند. دیدند که رفتن‌شان هیچ اهمیتی ندارد.

اینها می‌خواهند برگردند، مانعی ندارد؛ اما در رفتن سفرای ایران به کشورهای آنها، هیچ عجله‌ای نباید بشود. باید سرِ صبر و فرصت ببینند چه چیزی مصلحت است؛ هرچه که عزت اسلامی اقتضا می‌کند - همان طور که همیشه گفته‌ایم - همان گونه عمل کنند.»

آیت‌ا... هاشمی‌رفسنجانی درباره همین موضوع در مصاحبه‌ای تلویزیونی اعلام کرد در قضیه میکونوس، عامل اصلی را آمریکا و اسرائیل می‌داند. وی افزود: عامل این جریان را ما در تحلیل خودمان آمریکا و اسرائیل می‌دانیم؛ همان‌هایی که فعلا دشمن در صحنه ما هستند به‌هرحال نفوذ کردند توی دستگاه‌های اطلاعاتی و قضایی آلمان و این پوست خربزه را زیر پای آلمانی‌ها گذاشتند. آلمانی‌ها بیشتر از هر کشور اروپایی در این دوران در مقابل آمریکا می‌ایستادند که آمریکا می‌خواست تحمیل کند برای آنها انزوای ایران را و آنها نمی‌پذیرفتند. این جریان را برایشان درست کردند و آنها را در مقابل افکار عمومی خودشان قرار دادند. به‌هرحال ما فکر می‌کنیم آلمان فریب خورد و این کار را انجام داد.

بازگشت تحقیرآمیز سفرای اروپایی

شش ماه بیشتر طول نکشید که آلمان و اتحادیه اروپا مجبور با بازگرداندن سفرای خود به ایران شدند. اما در جریان نشست لوکزامبورگ، ایران با توجه به فرمان رهبر انقلاب با بازگشت سفیر آلمان به تهران مخالفت کرد. در نهایت پس از انتخابات دوم خرداد 76 اروپایی‌ها خواستار از سرگیری روابط با ایران شدند. بالاخره سفرای کشورهای اروپایی پس از چند ماه خروج ناکام از ایران، به تهران بازگشتند و در این بازگشت سفیر آلمان آخرین نماینده سیاسی کشورهای اتحادیه اروپا بود که اجازه ورود به خاک ایران را پیدا کرد.

حضرت آیت‌ا... خامنه‌ای در سال 90 در بازخوانی ماجرا گفتند: «یک روزی یکی از دولت‌های اروپایی نسبت به جمهوری اسلامی اظهار علاقه و ارتباط و اینها می‌کرد؛ همان دولت سر قضیه‌ قهوه‌خانه‌ میکونوس دادگاه تشکیل داد، مسئولان درجه‌ یک کشور را در آن دادگاه متهم کرد! دولت‌های اروپایی با آنها همدست شدند، همه‌شان سفرای خود را از تهران فراخوانی کردند؛ اینها که یادمان نرفته. خواستند سیلی بزنند، البته سیلی سخت‌تری خوردند. از همین حسینیه آنچنان سیلی‌ای خوردند که بعد تا مدت‌ها دنبال علاجش بودند! هر وقت توانستند، آنها درصدد سیلی زدن برآمدند.»

ماجرای دادگاه میکونوس و پیامدهای حاصل از آن به یک «بحران سیاسی» در روابط ایران و غرب تبدیل شد و اما در نهایت با تدبیر رهبر معظم انقلاب و قاطعیت جمهوری اسلامی ایران در دفاع از مواضعی اصولی خود در نهایت باعث تغییر تصمیم اتحادیه اروپا شد.