انتخاب طبیعی یا الگوریتم طبیعی؟

داروین برای توضیح مفهوم انتخاب طبیعی، ابتدا به توصیف انتخاب مصنوعی پرداخت؛ فرآیندی که در آن انسان به انتخاب موجودات دارای صفات مناسب پرداخته و تنها اجازه آمیزش به این برگزیدگان را می‌دهد؛ برای مثال، اگر بخواهیم گوسفندانی فربه داشته باشیم، تنها به فربه‌ترین گوسفندان موجود اجازه تولیدمثل می‌دهیم و از میان زادگان، تنها آنانی اجازه تولیدمثل خواهند یافت که فربه‌ترین باشند. با ادامه این فرآیند گزینش گله‌ای از فربه‌ترین گوسفندان خواهیم داشت تا جایی که تنوع ژنتیک در ارتباط با صفت فربهی در جمعیت به پایان برسد.

گرچه آغازیدن از انتخاب مصنوعی برای توضیح انتخاب طبیعی روشی نیکوست، اما پیامدی ناخواسته در پی چنین قرینگی پدید می‌آید: همان‌طور که در انتخاب مصنوعی، دست انسانی دخیل است، باید دستی نیز انتخاب طبیعی را به پیش براند. چنین نگرش انسان‌ریختی به انتخاب طبیعی فهم فرآیند تکامل زیستی را بسیار دشوار می‌کند. بهترین راه برای برون‌رفت از این کژراهه، اندیشیدن به فرآیند انتخاب طبیعی به‌عنوان یک الگوریتم است؛ الگوریتمی که در صورت وجود شرایط زیر به خودی‌خود به راه می‌افتد:

1ـ تنوع در صفات اعضای یک جمعیت وجود داشته باشد.

2ـ این تنوع به تفاوت در موفقیت تولیدمثلی افراد منجر شود.

3ـ این تفاوت‌ها به ارث برسد.

ماهیت چنین تنوعی می‌تواند ماده ژنتیک باشد یا سطوری از صفرها و یک‌ها. اما تا وقتی این سه شرط برآورده شود، افرادی که صفاتشان منجر به تولیدمثل بیشتر می‌شود، زاده‌های بیشتری برجای می‌گذارند و در نتیجه فراوانی این صفات برنده میان افراد نسل افزایش می‌یابد. تا آنجا که در صورت نبود دخالت عوامل دیگر، انتخاب طبیعی به تثبیت این صفات در جمعیت می‌انجامد.

از این منظر الگوریتمی، انتخاب طبیعی به معنای انتخاب توسط طبیعت نیست؛ زیرا دست طبیعت بهترین‌ها را گلچین نمی‌کند. بلکه این نوع انتخاب نتیجه طبیعی سه شرط مذکور است. بهترین بودن هم بی‌معناست، زیرا در بسیاری از شرایط راه‌های بسیاری برای بهترین یا تقریبا بهترین بودن وجود دارد و در صورت تغییرات محیطی بهترین صفت می‌تواند به صفتی بی‌اثر یا مضر تبدیل شود. از جهت دیگر، فرآیندهای دیگری در جمعیت‌های زیستی درکارند که چوب لای چرخ انتخاب طبیعی می‌گذارند.

دکتر عطا کالیراد

پژوهشگر زیست‌شناسی تکاملی در پژوهشگاه دانش‌های بنیادی (IPM)