سازه‌های قلعه رودخان، یک به یک سر به خاک می‌سایند

می گذریم از وضعیت زیست محیطی مسیر که از ماست که برماست؛ اما چهره سازه‌های قلعه رودخان حال و روز خوشی ندارد و این ناخوشی به متن‌های حسرت آمیز سلفی‌های فضای مجازی نیز رسیده و از باروها و پنجره‌های دژ با کلماتی چون افسرده، ناخوش، خسته و ... یاد می‌شود.

مسیر رشت و جاده باغ مشهور فومن را که پشت سر بگذاری، اندکی بعدتر پس از گذار از طبیعتی وهم انگیز، برای رسیدن به قلعه کهن باید 800 پله را در میان جنگل‌های هیرکانی، غرق در صدای رودخانه و پرندگان تا ارتفاع 687 تا 778متری از سطح آب‌های آزاد طی کنی تا به دژآجری رودخان برسی؛ باید چشم‌ها را بست و بوی تاریخ را از میان تک تک آجرهایش نفس کشید و گوش به صدای پای ستوران سپرد که هنوز پس از گذر سده‌ها می‌توان شنید.

این دژ نظامی به اسامی دیگری چون قلعه حسامی ، قلعه هزار پله و قلعه سگسگال نیز معروف است؛ بنا از سه بخش اصلی شرقی ، میانی و غربی تشکیل شده؛ دروازه ورودی در بخش میانی واقع است، بخش شرقی که احتمالا قدیمی تر از سایر بخش‌هاست دارای دروازه ورودی مجزا و همچنین در اضطراری است و مقر افسران ارشد نیز در این بخش قلعه واقع شده، بخش غربی مرتفع ترین قسمت قلعه است و عمارت شاه نشین و آب انبار در آن قرار دارد.

طول باروی قلعه یک هزار و 500 متر و ارتفاع آن بین پنج تا 12 متر متغیر است؛ باروها و برج‌های متعدد قلعه با مصالح سنگ، آجر و ملات آهکی ساخته شده اند. این اثر ارزشمند ملی به شماره 1546 و در تاریخ سی ام مردادماه سال 1354در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

سرپرست معاونت میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری گیلان با تایید وضعیت نامطلوب برخی از سازه‌های قلعه رودخان می‌گوید : این بنا که جزو نفایس ملی (بناها و محوطه‌هایی که در فهرست میراث جهانی ثبت شده یا در فهرست انتظار یونسکو قرار دارند) محسوب می‌شود، شامل 53 سازه است که 30 درصد آن نیاز به مرمت اساسی دارد.به گزارش ایرنا ولی جهانی بیان کرد: اعتبارات مرمتی استان بسیار اندک است و هزینه مرمت این سازه‌ها بسیار بالاست اما قلعه رودخان شناسه استان است از همین رو ، مرمت سازه‌های این بنا در اولویت برنامه مرمتی این اداره کل قرار دارد.

وی ادامه داد: امسال از محل اعتبارات سال 95 ، دو سازه با اعتبار چهار میلیارد ریال مرمت شده و مرمت دیگر سازه‌ها نیز در حال برنامه ریزی است اما این طرح هزینه گزافی می‌طلبد.

به گفته جهانی، در برهه ای از زمان قلعه رودخان به بخش خصوصی واگذار شد که متاسفانه سرمایه گذار آن مطابق قوانین میراث فرهنگی عمل نمی‌کرد و نتیجه مطلوبی از این واگذاری حاصل نشد و با توجه به قرار گرفتن قلعه رودخان به عنوان نفایس ملی، امکان واگذاری مرمتی به بخش خصوصی میسر نیست و باید چاره ای دیگر اندیشید.

برآیند کلام کارشناسان میراث فرهنگی گیلان بر این استوار است که موضوع حفاظت از آثار تاریخی باید به یک اولویت تبدیل شود و گرنه سیر روند تخریب بناهای تاریخی در گیلان ادامه می‌یابد.

رضا علیزاده مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری گیلان نیز با اشاره به اعتبارات اندک حوزه مرمت گفت: حفاظت از میراث تاریخی، مقوله ای فرابخشی است و برای ماندگاری و انتقال سازی این میراث به نسل آینده، نیازمند همکاری و همیاری همه متولیان، مردم و دستگاه‌های ذیربط هستیم.وی در خصوص مرمت بناهای تاریخی دیگر گفت: بیش از سه هزار اثر تاریخی در استان شناسایی شده که یک هزار و 60 مورد در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده؛ بناهای تاریخی حائز ارزش میراثی هستند اما متاسفانه بودجه و اعتبار مرمت بسیار اندک است و مالکان می‌بایست همیار باشند.

وی اظهار کرد: اعتبار مرمت ناچیز است و این اداره کل به تنهایی نمی‌تواند از پس هزینه‌های سنگین مرمت برآید بنابراین در قالب طرح مشارکت می‌تواند حامی مالکان باشد.

قلعه رودخان یکی از شگفت انگیز ترین بناهای نظامی ایران است که در 23 کیلومتری جنوب غربی شهرستان فومن و در میان جنگل‌های سر به فلک کشیده، نمادی از کوشش گیلانیان برای حفاظت و صیانت از این سرزمین را به نمایش گذاشته است.توجه داشته باشیم که میراث فرهنگی و بناهای تاریخی، هویت و پیشینه هر سرزمینی محسوب می‌شوند و بدین سبب باید با ایجاد دغدغه حفاظت از این آثار، اختصاص بودجه ویژه ملی و تسهیل مرمت برای مالکان، ترتیبی اتخاذ شود تا بناهای تاریخی، از تخریب در امان بمانند.