فاضلاب خانگی ؛ فشار پنهان به محیط زیست و سلامت مازنی ها

بر اساس آمارهای رسمی حدود یک میلیون و 800 هزار نفر از جمعیت حدود سه میلیون و 200 هزار نفری مازندران در شهرها ساکن هستند که تاکنون امکان اتصال 300 هزار نفر از این جمعیت به شبکه‌های فاضلاب شهری فراهم شده است .

میانگین تولید سالانه فاضلاب شهری استان مازندران حدود 100 میلیون متر مکعب است که تنها 18 میلیون متر مکعب آن برابر با 16 درصد وارد کانال‌های فاضلاب شهری و 82 درصد بقیه وارد سفره‌های زیرزمینی ، آب‌های سطحی ، رودخانه و دریا می‌شود.

ورود فاضلاب‌های خانگی به محیط زیست علاوه بر نازیبایی طبیعت و آلوده سازی بهداشتی و بیماری زائی ، با ورود به چرخه آبی باعث مرگ آبزیان و آلودگی منابع آبی می‌شود.

جلوگیری از آلودگی منابع آبی و مرگ آبزیان، حفظ محیط زیست، ارتقاء بهداشت و عوامل مختلف دیگر از جمله ضرورت‌هایی است که منجر به احداث شبکه‌ها و تاسیسات فاضلاب شهری و اتصال سیستم فاضلاب خانگی شهروندان به این شبکه در شهرهای استان مازندران می‌شود.

چاه های جذبی فاضلاب و هجوم به آب‌های شیرین

با توجه به اهمیت محیط زیست در شهرهای شمالی کشور ، بحث تصفیه فاضلاب‌ها بسیار حائز اهمیت است، در حال حاضر بیشتر فاضلاب بهداشتی واحدهای مسکونی، تولیدی و خدماتی مازندران به چاه‌های جذبی تخلیه و یا به آب‌های سطحی می‌ریزد و آب‌های فاضلاب موجب آلودگی آب‌های زیرزمینی می‌شود.

در بسیاری از منازل و مجتمع‌های مسکونی شهرهای شمالی به دلیل پاسخگو نبودن یک چاه ، اقدام به حفر چند حلقه چاه فاضلاب جذبی شده است که به دلیل نوع خاک و نیز بالابودن سطح آب‌های زیرزمینی در برخی نقاط این چاهها در مدت زمان کوتاهی پر شده و نیاز به تخلیه دارند و در برخی موارد بخشی از آن در معابر رهاسازی می‌شود که بوی نامطبوع در خیابان‌ها را به دنبال دارد.

پرشدن چاههاه و نیاز به تخلیه در زمان‌های کوتاه علاوه بر ایجاد فضا و بوی نامطبوع برای شهروندان ، همسایگان و رهگذران بار مالی سنگینی بردوش خانوارها می‌گذارد.

با انتقال فاضلاب به شبکه فاضلاب شهری و تصفیه آن، علاوه بر تامین بهداشت و جلوگیری از انتقال منابع آلاینده زیست محیطی به رودخانه‌ها می‌توان از بخشی از پساب تصفیه شده جهت مصارف صنعتی و کشاورزی استفاده کرد.

مدیر دفتر فنی و خدمات مهندسی آب و فاضلاب شهری مازندران به ایرنا گفت: عمده منابع آب شرب در شهرهای استان زیرزمینی است و برای جلوگیری از آلودگی این آبها و حفظ آنها به عنوان منابع آب پایدار در درازمدت باید به صورت جدی اتصال مشترکین به شبکه فاضلاب شهری پیگیری و استقبال شود.

احسان علی آبادیان افزود : چاههای خانگی باتوجه به ویژگی‌های خاک در برخی مناطق استان و نیاز به تخلیه در کوتاه مدت هزینه‌های سنگین مالی برای شهروندان به همراه دارد و بار مالی مازاد بر دوش آنان است که با صرف هزینه و اتصال انشعاب می‌توانند از این بار مالی بکاهند.

وی ادامه داد : تخلیه چاهها علاوه بر مشکلات بهداشتی باعث ایجاد فضای نامطبوع می‌شود و در بسیاری موارد نیز به دلیل این بار مالی تخلیه چاه‌ها به تعویق می‌افتد که در این صورت نیز شاهد بوی نامطبوع در بسیاری از مجتمع‌های مسکونی و یا معابر به دلیل تخیله بخشی از فاضلاب‌ها در معابر هستیم که در شان شهرهای گردشگرپذیر مازندران نیست.

مدیر دفتر فنی و خدمات مهندسی آب و فاضلاب شهری مازندران گفت: در حال حاضر شبکه فاضلاب و تصفیه خانه در شهرهای ساری، بابل، بابلسر، جویبار، نوشهر و چالوس در حال بهره برداری است و در حال دریافت تسهیلات از بانک توسعه اسلامی به مبلغ 281 میلیون یورو جهت اجرای شبکه در شهرهای آمل، تنکابن، قائمشهر، محمودآباد و رامسر هستیم که تا 4 سال آینده برنامه ریزی جهت اتمام این عملیات اجرایی است.

به گفته وی با اجرای شبکه در این شهرها 457 هزار نفر تحت پوشش شبکه فاضلاب شهری قرار می‌گیرند.

علی آبادیان افزود: با ردیف اعتباری تعیین شده، همچنین تا پایان سال عملیات احداث در شهرهای بهشهر، نکا و گلوگاه و تا دوسال آینده نیز در شهرهای نور، رویان، ایزدشهر و فریدونکنار آغاز و اجرایی خواهدشد.

وی گفت: مدول اول تصفیه خانه فاضلاب شهر ساری با ظرفیت 105 هزار نفری هم اکنون در دست بهره برداری است که 80 هزار نفر به این شبکه اتصال دارند و تکمیل آن نیاز به پیوستن دستکم 20 هزار نفر معادل حدود پنج هزار مشترک دیگر است.

علی آبادیان از راه اندازی مدول دوم تصفیه خانه فاضلاب ساری تا سه ماه آینده خبر داد و گفت : ظرفیت اتصال 105 هزار نفر دیگر از جمعیت ساری همچنین به این شبکه فراهم خواهد شد به گفته وی ، برنامه ریزی‌ها برای احداث تصفیه خانه‌های تکمیلی تا پایان برنامه ششم توسعه برمبنای تحت پوشش قرار دادن حدود یک میلیون نفر از جمعیت استان است. در حالی که هم اکنون پوشش شبکه فاضلاب در کشور 52 درصد است ، این رقم در استان مازندران 11 و در ساری 19 درصد است.

جبران بحران ، با بازگشت پساب به چرخه مصرف

بحران آب به دلیل کاهش بارندگی و افزایش جمعیت، امروز به عنوان یک بحران جدی و پرمخاطره مطرح است، که بخشی از آن با تصفیه فاضلاب و بازگشت پساب به چرخه مصارف غیرآشامیدنی تاحدودی قابل جبران است.

براساس گزارش سازمان ملل در آینده ای نزدیک 31 کشور جهان با کمبود آب مواجه خواهند شد و نام ایران به عنوان یکی از بزرگ‌ترین کشورهای درگیر بحران آب در آینده برده می‌شود.

در ایران منبع اصلی آب بارش است که به طور طبیعی سالانه کاهش می‌یابد و سهم ایران از منابع آب تجدیدپذیر فقط 36 صدم درصد است.

سازمان‌های بین المللی هشدار می‌دهند که با افزایش جمعیت در ایران این کشور در سال 2025 درگیر بحران جدی آب خواهد بود ،به طوری که در چند سال آینده آب بعضی از مناطق کاملا تخلیه می‌شود و ساکنانشان ناچار می‌شوند مهاجرت کنند. به خاطر پایین رفتن آب‌های زیر زمینی چاه‌های نیمه عمیق به چاه عمیق تبدیل شده اند. قنات‌ها خشک شده اند .پیامد بحرانی که در ایران در نتیجه کم آبی و تقاضای روبه افزایش آب رخ می‌دهد این است که بخش‌های مختلف کشاورزی، صنعت و نیروی انسانی برای استفاده از این آب وارد رقابت می‌شوند.

در استان‌های شمالی کشور از جمله مازندران شاهد بارش بیشتر از میانگین کشوری هستیم اما با توجه به فصل بارش‌ها که مقارن با برنج کاری نیست در پر باران ترین نقطه هم در تابستان از آب زیرزمینی استفاده و باعث پایین آمدن سطح این آبها می‌شود که نابودی پوشش گیاهی بهره مند از این آبها را به دنبال دارد. انتقال فاضلاب‌های مختلف شهری به شبکه فاضلاب و تصفیه آن موجب بازگشت بخشی از پساب به چرخه مصارف تعیین شده توسط کارشناسان و استفاده کمتر از آب‌های زیرزمینی می‌شود.