دولتمردان رجایی: جوان ، متعهد و متخصص

در نهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری کاندیداهای متعددی در عرصه حاضر شدند که هر یک شعارهایی زیبا را محور حرکت خود قرار داده بودند.

کد خبر: ۱۰۸۳۵۸

اما در میان آن بمباران تبلیغاتی ، کسی حایزاکثریت آرائ شد که در سخنانش بیشترین حمایت را از ارزشها و آرمانهای انقلاب و شهدا و ایثارگران می کرد. مردم کسی را به ریاست جمهوری برگزیدند که به جای حضور در ورزشگاه ها و سالنهای پر زرق و برق ، همچنان مساجد را به عنوان پایگاه خود برگزید و در سخنانش نیز سادگی و صمیمیت موج می زد. لذا مردم در او تصویر شهید بزرگوار محمدعلی رجایی را دیدند و پس از 25 سال بار دیگر به اندیشه و عمل او رای دادند. امید که دولتمردان ما نیز این حسن اعتماد مردم را به نیکی پاس دارند. تشکیل دولت شهید رجایی در شهریور 1359 ، در واقع پایان دوران موقت و گذار و شروع دوره دائمی و ثبات می باشد.
به تعبیر دیگر در دوره موقت که شامل دولت موقت و دولت شورای انقلاب بود، انقلاب اسلامی بر نظام شاهنشاهی پهلوی پیروز شده بود، ولی هنوز نهادهای قانونی و قانون اساسی ویژه نظام جدید که ضامن حفظ و تداوم اصولی آن باشد، تاسیس و تدوین نشده بود. آغاز دوره دائمی با آغاز به کار نخستین دوره مجلس شورای اسلامی در خرداد 1359 که زمینه را برای تشکیل اولین دولت رسمی نظام جمهوری اسلامی مهیا کرد، آغاز می شود که نقطه عزیمت آن انتخاب شهید رجایی به مقام نخست وزیری است. ویژگی های دوره دائمی: دولت شهید رجایی در شرایطی شکل گرفت که منازعات جناح های سیاسی همچنان تداوم داشت و ماهیت خود را در انتخاب شهید رجایی به نخست وزیری کاملا نشان داد. بنی صدر (در مقام ریاست جمهوری) و همفکرانش ، اختلافات بنیادین فکری و سیاسی با نیروهای خط امام ره و نماینده آن یعنی شهید رجایی را تا حد اعلی دامن زدند و عاقبت نیز کابینه شهید رجایی پس از کش و قوس های فراوان ، بدون حضور یک سوم اعضا، یعنی فقط با شرکت 14 وزیر تشکیل شد و شروع به کار کرد. اما باید گفت که این آخرین صحنه حضور و نمایش جناح در حال افول به رهبری بنی صدر بود؛ زیرا در این تاریخ ، اکثریت مجلس در اختیار نیروهای خط امام بود و نهادهای انقلابی نیز در حال توانمند شدن و حضور فعال تر در صحنه های سیاسی ، اجتماعی و فرهنگی کشور بودند.
حاکمیت تفکر مکتبی ، ویژگی دیگری بود که در حال تبدیل شدن به گفتمان مسلط سیاسی و فکری بود. از ویژگی های دیگر دوره دائمی می توان به موارد زیر اشاره کرد:کاهش تدریجی منازعات سیاسی حزبی ؛ غلبه طبیعی تفکر حاکم بر ساختار رسمی جامعه بر حول محور رهبری امام خمینی ره و اقتدار کاریزمایی ایشان ، نقش فزاینده دولت در بسیج توده ها و مشارکت سیاسی مردم ، مردمی کردن ساختار قوه مجریه ، حذف و زدودن سمبل های طاغوتی و آثار و نشانه های باقی مانده از نظام شاهنشاهی ، هموار شدن مسیر فعالیت نهادهای انقلابی و نقش آنها در ایجاد وحدت ملی و اصلاح یا تغییر نظام اداری و اقتصادی کشور که البته این ویژگی ها پس از عزل بنی صدر از مقام ریاست جمهوری معنای واقعی تری یافت. همچنین ویژگی های پیش گفته بیشتر به سالهای آغازین دوره دائمی و عصر شهید رجایی مربوط می شود و در ربع قرن آینده تاکنون که ادامه همان دوره دائمی می باشد تحولات زیادی پدید آمد که می توان آن تحولات را در قالب چندین دوره مورد مطالعه قرار داد که در این مجال کوتاه نمی گنجد و فرصت دیگری را می طلبد.
مبانی فکری شهید رجایی: مطالعه و بررسی در زندگی پر فراز و نشیب 48 ساله شهید رجایی که شاهد ادوار سیاسی ، اجتماعی و اقتصادی گوناگون و چالش های فکری متفاوتی بوده ، این نتیجه را به دست می دهد که وی از میان گرایش های سیاسی و فکری گوناگون و قدرتمند فعال در جامعه ، تنها به اندیشه اسلامی و گروهها و احزابی با اندیشه اسلامی علاقه مندی و گرایش نشان داد و هیچ وقت کمترین تردیدی در اعتقاد به مکتب اسلام و فعالیت ها و مبارزات سیاسی مذهبی ایشان پدید نیامد. عنصر انسجام بخش و نقطه کانونی و محوری در ابعاد مختلف اندیشه و دیدگاه های شهید رجایی ، اتکا و اعتقاد راسخ به مبانی دین اسلام ، اصل توحید و خدامحوری بود.
وی مبنای زندگی و رستگاری انسان را اصل توحید می دانست. بر این اساس معتقد بود که تمام اعمالمان ، بویژه در عرصه خدمت و مدیریت باید تبیین اعتقادی داشته باشد. عدالت و مردم گرایی در اندیشه شهید رجایی جایگاه والایی دارد. او معتقد بود که اقتصاد در جمهوری اسلامی در پرتو اعتقاد به خدا معنی دارد و اگر بخواهیم که نظر اسلام در دادوستدها عملی شود باید به بخش مکاسب فقه اسلامی رجوع کنیم. در اقتصاد اسلامی انسانیت و عاطفه مطرح است و تقسیم امکانات به صورت عادلانه را در سایه عمل براساس اقتصاد اسلامی عملی می دانست.
وی آزادی را نیز در محدوده مکتب اسلام قبول داشت و می گفت: «ما آزادی را بر مبنای آنچه که قرآن به ما اجازه می دهد قبول داریم و براساس آن نیز عمل خواهیم کرد.» به این ترتیب آزادی را نیز بر مبنای توحیدی آن تفسیر می کرد. نگاه او به قانون نیز مبنای توحیدی داشت: «من مدافع قانونم ؛ زیرا قانون ، اراده مردم مسلمان است بر اساس اسلام و توحید.»
او انقلاب را به قانونگرایی پیوند می داد و انقلابی بودن در نظام جمهوری اسلامی را مترادف با قانونگرایی و پایبندی به آن می دانست. وی به همه مسائل از جمله آموزش و پرورش ، فرهنگ ، جنگ تحمیلی و نظامیان نیز از منظر ایدئولوژیک می نگریست و بر همین مبنا جنگ تحمیلی را نبرد عقیده با عقیده می دانست.
دولت مکتبی: رجایی در تعریف دولت مکتبی می گوید: «وقتی که ما یک دولت را مکتبی می نامیم ، منظور این است که این دولت تمام رفتار و گفتار و برخوردها و سخنانش ، همه آنها براساس مکتبی است که مردم این سرزمین به آن مکتب پایبندند. خدا هدف عالی در این مکتب است. دولت مکتبی ، دولتی است که هر کار را تنها و تنها برای رضای خدا انجام بدهد و خدمتی که به مردم می کند به عنوان تکلیف شرعی ، یعنی وظیفه ای که خدا بر عهده اش گذارده ، انجام می دهد. معیارهایی که برای این حکومت تعیین شده است ، دستورالعمل های قرآن ، چگونگی زندگی پیامبر و امامان و سخنان این رهبر گرامی امام خمینی ره راهنمای ماست ؛ پس همت دولت مکتبی بر این است که زندگی عملی مردم انقلابی ما به سمت زندگی و عمل پیغمبر ما سوق داده شود».

ویژگی های عملی کابینه رجایی و باهنر: دولت شهیدان رجایی و باهنر را می توان حداقل از دو جنبه بررسی کرد:
الف) عملکرد دولت
ب) ویژگی های اعضای کابینه
الف) از لحاظ عملکرد می توان ویژگی ها و اقدامات زیر را برشمرد:
1- حمایت جدی و عملی از مستضعفان و محرومان جامعه ؛ نمونه بارز آن طرح «شهید رجایی» برای کمک به روستاییان سالمند بالای 60 سال سن بود.
2- توزیع عادلانه درآمد ملی ؛ با توجه بیشتر به روستاها و اولویت دادن به مناطق محروم.
3- ایجاد و گسترش شوراها.
4- گسترش اختیارات استانی در جهت عدم تمرکز.
5- کوشش برای خودکفایی کشاورزی و صنعتی کشور.
6- حمایت ، همکاری و هماهنگی با نهادهای انقلابی.
7- تلاش برای مردمی کردن جنگ تحمیلی و نقش فعال در تدارکات جنگ و رسیدگی به امور مهاجرین جنگ.
8- تحول انقلابی در ادارات و وزارتخانه ها، بویژه وزارت ارشاد اسلامی و حذف ضوابط دست و پاگیر.
9- مبارزه عملی با تجمل گرایی و اسراف در ادارات و سازمان های دولتی و جمع آوری کالاها و لوازم لوکس و تجملی از آنها.
10- توزیع عادلانه امکانات آموزشی و پرورشی با اولویت دادن به مناطق محروم و روستاها.
11- اشاعه فرهنگ ساده زیستی با تاکید بر ساده زیستی مدیران و تاکید به عمل گرایی به جای فریبکاری و شعارزدگی.
12- توسعه بهداشت و درمان در سراسر کشور با تاکید بر مناطق محروم.
13- مبارزه جدی با گرانی و تورم و تامین نیازمندی های اساسی و اولیه مردم.
14- ارائه تسهیلات و کمک به صادرکنندگان.
15- تاسیس ستاد بسیج اقتصادی کشور و سهمیه بندی کالاهای اساسی و اجرای نظام یارانه ای (که در شرایط جنگی ضروری بود).
16- تقویت بنیه دفاعی کشور و تلاش برای رسیدن به خودکفایی در عرصه تجهیزات نظامی و قطعات یدکی.
17- حمایت از پژوهش و تحقیقات بویژه در عرصه صنعت.
18- طرح قانون بیمه بیکاری و احیای مراکز کاریابی.
19- در عرصه سیاست خارجی نیز می توان به: حمایت تبلیغاتی و عملی از نهضت های رهایی بخش با تاکید و اولویت نهضت های اسلامی ، انتقال ثقل سیاسی خارجی از اروپا و امریکا به آسیا و آفریقا، ایجاد تغییرات ساختاری در وزارت امور خارجه و سفارتخانه های ایران بویژه در مورد نیروی انسانی ، توسعه روابط با کشورهای غیروابسته و دولتهای اسلامی ، اقدامات دیپلماتیک برای شناساندن تجاوز رژیم بعثی عراق به جمهوری اسلامی ایران و انعکاس حقایق دفاع مقدس اشاره کرد.
ب) ویژگی های اعضای کابینه: شهید رجایی هنگام گزینش اعضای کابینه و معرفی آنها برای اخذ رای اعتماد از مجلس شورای اسلامی 3 ویژگی «مقلد امام بودن ، مکتبی بودن و جوان بودن» را سرلوحه کار خود قرار داد. لازم به یادآوری است که این 3 ویژگی مورد تاکید امام خمینی نیز بوده است. سایر ویژگی های اعضای دولت نیز عبارت بود از:
تعهد انقلابی سوابق مبارزه با حکومت پهلوی (همه اعضای کابینه دارای سوابق مبارزاتی طولانی و درخشانی بودند.)
قاطعیت در مدیریت ، بویژه در مدیریت بحران ها.
بهره مندی از تحصیلات تخصصی در سطوح بالاتر؛ بسیاری از اعضای دولت دارای بالاترین مدارک و مدارج علمی از معتبرترین دانشگاه های داخلی و خارجی بودند.
از جمله: محمود احمدزاده (وزیر، مشاور و سرپرست صنایع فولاد) دارای مدرک دکترا و دانشیار در دانشکده فنی دانشگاه تهران ؛ سیدمحمد اصغری (وزیر دادگستری) دارای مدرک فوق لیسانس حقوق و وکیل پایه یک دادگستری ؛ محمدجواد باهنر (وزیر آموزش و پرورش ) علاوه بر تحصیلات حوزوی در سطح خارج فقه و اصول و تالیف دهها کتاب ، دارای مدرک دکترای الهیات نیز بود؛ محمدجواد تندگویان (وزیر نفت) از دانشجویان ممتاز و دارای مدرک فوق لیسانس مدیریت ؛ حسن عارفی (وزیر فرهنگ و آموزش عالی) دارای مدرک دکترای پزشکی از دانشگاه تهران ؛ جواد فکوری (وزیر دفاع) دارای تحصیلات دانشکده خلبانی ، مدیریت خلبانی اف 4، فرماندهی گردان هوایی و فرماندهی ستاد؛ حسین کاظم پور اردبیلی (وزیر بازرگانی) دارای مدرک فوق لیسانس مدیریت بازرگانی از امریکا؛ محمد شهاب گنابادی (وزیر، مشاور و سرپرست وزارت مسکن و شهرسازی) دارای مدرک مهندسی راه و ساختمان از دانشگاه علم و صنعت ؛ هادی منافی (وزیر بهداری) دارای مدرک تخصص پزشکی ؛ میرحسین موسوی (وزیر امور خارجه) دارای مدرک مهندسی معماری و شهرسازی از دانشگاه ملی ایران ؛ محمدرضا نعمت زاده (وزیر صنایع و معادن) دارای مهندسی مکانیک و تاسیسات از امریکا؛ حسین نمازی (وزیر امور اقتصادی و دارایی) دارای مدرک دکترای اقتصاد از دانشگاه لئوپلد اتریش ؛ حسن عباسپور (وزیر نیرو) دارای مدرک دکترای برنامه ریزی و مدیریت سیستم های انرژی از دانشگاه لندن ؛ محمدعلی فیاض بخش (وزیر، مشاور و سرپرست سازمان بهزیستی) دارای مدرک دکترای تخصصی پزشکی از دانشگاه تهران ؛ موسی کلانتری (وزیر راه و ترابری) دارای مدرک مهندسی راه و ساختمان از دانشکده پلی تکنیک تهران و محمود قندی (وزیر پست و تلگراف و تلفن) از دانشجویان ممتاز و دارای مدرک دکترای مهندسی برق و الکترونیک از دانشگاه کالیفرنیا و استاد دانشگاه بود.
رجایی وار بودن گزینه اکثریت مردم بعد از ربع قرن: مجموعه صفات و عملکرد شهیدرجایی و اعضای کابینه وی در آن شرایط بحرانی کشور از حیث سیاسی و جنگی ، بویژه سادگی ، ارتباط صمیمی با مردم ، سلوک خدمتگزارانه ، تعهد انقلابی ، پایبندی کامل به آرمان های انقلاب ، آمیختن انقلابی بودن با عقلانیت سیاسی و دهها تلاش و اقدامات سیاسی ، اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی برای راهبری جامعه به سوی استقلال کامل و خودکفایی باعث شد که مردم ایران پس از سپری شدن ربع قرن از عصر شهید رجایی به دولتی رای بدهند که تلاش می کند از میان گزینه های مختلف و متنوع به آرمان ها، روشها، منشها و ویژگی های دولت شهید رجایی تشبه جوید و فرصتها را برای خدمتگزاری به مردم و تحقق عدالت مغتنم بشمارد.

متن وصیتنامه شهید رجایی
(سه هفته قبل از شهادت)
امکان حج واجب برایم پیدا نشد!

بسم الله الرحمن الرحیم
این بنده کوچک خداوند بزرگ با اعتراف به یک دنیا اشتباه ، بی توجهی به ظرافت مسوولیت ، ازخداوند رحیم ، طلب عفو و از همه برادران و خواهران متعهد، تقاضای آمرزش خواهی می کنم.
وصیت حقیقی من ، مجموعه زندگی من است. به همه چیزهایی که گفته ام و توصیه هایی که داشته ام ، در رابطه با اسلام و امام با انقلاب تاکید می نمایم. به کسی تکلیف نمی کنم ولی گمان می کنم اگر تمام جریان زندگی مرا به صورت کتاب درآورند برای دانش آموزان مفید باشد.هر چه از مال دنیا دارم متعلق به همسر و فرزندانم می باشد.
کیفیت عملکرد را طبق قانون و شرع به عهده خودشان می گذارم.برادرم محمدحسین رجایی ، وصی و همسرم ، ناظر و قیم باشند.خدای را به وحدانیت ، اسلام را به دیانت ، محمدص را به نبوت و علی و یازده فرزندان معصومین علیهم السلام را به امامت و پس از مرگ را به قیامت و خدای را برای حسابرسی ، به عدالت قبول دارم و از دریای کرمش امید عفو دارم.این مختصر را برای رفع تکلیف و تعیین خط مشی برای بازماندگان و برحسب وظیفه شرعی نوشتم وگرنه وصیتنامه این بنده حقیر با این همه تحولات در زندگی ، در این مختصر نمی گنجد و مکه حج بیت الله بر من واجب شده بود، امکان رفتن پیدا نشد. اینک که به لقائالله شتافتم این واجب را یکی از بندگان صالح خداوند به عهده بگیرد. ثلث اموال ، به تشخیص بازماندگان به «خیرالعمل » صرف گردد و اگر به نتیجه قطعی نرسیدند، به بنیاد شهید بدهید.
محمدعلی رجایی - 60.5.16