تحقیقات و بررسی های علمی نشان می دهد که مناظر بدیع کندوان چیزی جز خشم آتشفشان سهند نیست. توده های مواد مذاب و گدازه های آتشفشانی این کوه به وسیله باد و باران و برف در طی هزاران سال متمادی تغییر شکل یافته
کد خبر: ۱۰۵۸۹۳
و به فرم کرانهای امروزی در آمده است و این معجزه طبیعت بکر و دست نیافتنی دامنه های سمند تو را یاد آن آیه معروف سوره نحل می اندازد که می فرماید: «و جعل لکم من الجبال ا کنا نا.» (سوره نحل ،آیه 83).
کوچه های دهکده کندوان نیز در حقیقت همان شیارهای ناشی از جریان تخریبی آبهای جاری است. بر روی بعضی ازاین شیارها پله هایی از چوب ساخته اند که کرانی را به کران دیگر متصل می کند. ارتفاع کران ها بین 30 تا 40 متر است.
کران ها عموما دارای دو طبقه است ولی در بعضی موارد سه و حتی چهار طبقه نیز در آنها ایجاد کرده اند. ارتباط طبقات بالایی کران ها با فضای بیرونی از طریق پلکان بسیار زیبایی از بدنه خود کران تامین گشته است. طبقه هم کف ، اکثرا اصطبل بوده و طبقات دوم ، سوم و چهارم مسکونی است و در بعضی موارد از طبقه چهارم به عنوان انبار نیز استفاده کرده اند. درون کران ها، شباهت چندانی به منازل مسکونی معمولی ندارد؛ اما فضای داخل آنها کاملا برای زندگی مناسب است. (کندوان ، بهشت گمشده ، دکتر حمید صبری و دکتر علی اسلامی) در درون صخره های عظیم آزاد و مجزا از یکدیگر فضاهای مستقل و یکپارچه ای خلق شده که به یک واحد مسکونی یا واحد عمومی تعلق دارند.
نمای خارجی این گونه بناها را می توان حجاری و تزئین کرد. در اینجا براحتی می توان پنجره و نورگیر تعبیه کرد. معابد هندی و قسمت معتنابهی از معماری صخره ای منطقه گورمه ، حاجی رو و کاپادورکیه ترکیه و همچنین معماری صخره ای کندوان آذربایجان باید در ردیف نمونه های مشخص این نوع معماری محسوب شود.در درون صخره های کوهها و تپه ها فضاهایی ایجاد می شود که در آن صرفا فضای داخلی به عنوان تقریبا یک حفره وسیع و بزرگ مطرح شده است. در اینجا نمای خارجی تقریبا مفهومی نداشته و پنجره و نورگیری نیز در آن نمی توان تعبیه کرد. نمونه مهم آن در ایران روستای میمند کرمان است.