انتقام از پیروزی ایران و روسیه در سوریه

شاید از همین رو است که کرملین‌نشینان همواره می‌کوشند با اولویت‌بندی در منافع خود، در صورت نیاز تنها در یک جبهه وارد تقابل شوند و در دیگر جبهه‌ها روندی مبتنی بر همکاری یا گفت‌وگو را پیش گیرند؛ حتی اگر خیلی خوشایند آنها نباشد. از همین رو آنها ترجیح دادند از سال 2012 اولویت تقابل مستقیم خود با آمریکایی‌ها را تنها به زمین بازی سوریه محدود کنند و در دیگر مواردی همچون یمن نقش ریش سفیدی را که به دنبال صلح در منطقه است بازی کنند.

اما از سوی مقابل، منتقدان سرسخت کرملین در ایالات متحده و بویژه دموکرات‌ها همواره به دنبال آن بوده‌اند که به گونه‌ای موجب تغییر این راهبرد پوتین شوند. در این سال‌ها و بویژه از سپتامبر 2015 آنجا با تثبیت روسیه به عنوان نه‌تنها بازیگر، بلکه بازیگردانی مهم در منطقه این رفتار هیجانی دموکرات‌ها شدت گرفته است؛ تا آنجا که در شب تعطیلات کریسمس در اقدامی ناگهانی دیپلمات‌های روس را از خاک خود اخراج کردند، اقدامی که با لبخند مرد شماره یک کرملین روبه‌رو شد و در مقابل اما او دیپلمات‌های کاخ سفید را به همراه خانواده‌هایشان به جشن سال نو دعوت کرد. اما این رفتار از خشم مخالفان فروکش نکرد و آنها طی این ماه‌ها همواره کوشیدند روسیه را متهم به نفوذ در انتخابات آمریکا کنند. پوتین و ترامپ سرانجام در حاشیه اجلاس 20 اولین دیدار رسمی خود را انجام دادند؛ دیداری که بیش از دو ساعت به طول انجامید. در این میان با وجود تلاش‌های روسیه برای گسترش همکاری‌های خود با آمریکا به ویژه در دوران پسا اوباما، اما کنگره ایالات متحده تحریم‌های جدیدی را علیه این کشور به تصویب رساند.

14 جولای، سنای آمریکا با اکثریت قاطع یک متمم به طرح تحریم‌های ایران تصویب کرد که بر اساس آن تحریم‌های تازه‌ای علیه روسیه اعمال شود؛ نکته قابل تامل آنجاست که 97 سناتور به این بند رای دادند و تنها دو سناتور مخالفت کردند. خبرگزاری رویترز علل اصلی این موضوع را تنبیه روسیه برای دخالت در انتخابات سال گذشته آمریکا و همچنین الحاق شبه‌جزیره کریمه و حمایت از حکومت سوریه تحلیل کرد که بدون شک از عوامل تاثیرگذاری بر این تصمیم است، اما به نظر می‌رسد این تصمیم می‌تواند جنبه هشدار و بازدارندگی در روابط با ایران نیز داشته باشد و به نظر می‌رسد به همین حزب دموکرات خواستار آن است که تحریم‌های روسیه به موازات با تحریم‌های ایران پیش برود.

در ادامه مجلس نمایندگان با 419 رای موافق در مقابل تنها سه رای مخالف این طرح را تصویب کرد؛ طرحی که به موجب آن افراد، ناقضان حقوق بشر، شرکت‌های صادرکننده تسلیحات و بخش انرژی روسیه مورد هدف قرار گرفته است. حالا این بار روسیه باید در کنار ایران و کره شمالی طعم تحریم را بچشد.

این طرح تحریم‌ها برای قانونی شدن نیاز به امضای رئیس‌جمهور دارد و به همین منظور باید به کاخ سفید ارسال شود و در صورتی که ترامپ آن را وتو کند، مجددا به کنگره بازگردانده می‌شود. در آن صورت لازم است دوسوم مجلس نمایندگان و سنا به آن رای دهند تا وتوی رئیس‌جمهور باطل و طرح تبدیل به قانون شود.

اندکی پس از دیدار روسای جمهور روسیه و آمریکا، ایگور ایوانف وزیر خارجه سابق روسیه که هم‌اکنون ریاست شورای روابط بین‌الملل در این کشور را بر عهده دارد به تحلیل آینده روابط دو کشور پرداخت. به اعتقاد وی با وجود اظهارات غلوآمیزی همچون این‌که روسیه در جهان خود زندگی می‌کند و آسیبی از تحریم‌های آمریکا نمی‌بیند، اما باید توجه داشت در عصر جهانی‌سازی، آمریکا و روسیه بیش از پیش به هم وابسته‌اند و هیچ کدام نمی‌توانند در برابر این فرآیند ایستادگی کنند. گفته‌های این فرد نزدیک به پوتین نشان‌دهنده آن است که طرف روس به دنبال تنش‌زدایی با طرف آمریکایی است یا به عبارت بهتر همان ضرب‌المثلی است که در ابتدا اشاره شد، روس‌ها به خوبی می‌دانند که اکنون زمانی نیست که به دنبال چند مرغ (موضوعاتی همچون اوکراین، یمن، تهدیدات سایبری و...) بدوند، به همین منظور به هر میزان که طرف مقابل با هیجان مرغ‌های تازه‌ای را در مقابل روس‌ها قرار می‌دهد، اما کرملین در حال حاضر فقط به دنبال یک مرغ می‌دود: سوریه.

روس‌ها بر این باورند که تحریم‌های ضدروسی تنها مانعی بر سر مسیر عادی‌سازی مناسبات میان دو کشور است؛ سنگ‌اندازی که بدون شک آثار مخربی ایجاد خواهد کرد. آنچه مشخص است خاستگاه این طرح تحریم جدید ریشه در دلواپسان آمریکایی دارد، همان‌هایی که امضای توافق‌نامه هسته‌ای میان ایران و 5+1 نیز با ادبار آنها روبه‌رو بود. از سوی دیگر طی سال‌های گذشته زمین بازی سوریه سبب شد میان ایرانی‌ها و روس‌ها اتحادی تاکتیکی با هدفی مشترک شکل پذیرد. کرملین از یک سو ایران را دارد و از سوی دیگر با ترکیه و عربستان سعودی گفت‌وگوهای سیاسی و همکاری‌های اقتصادی خود را گسترش می‌دهد و اکنون خود را به قدرت برتر منطقه تبدیل کرده است، اما در این میان قدرت سایبری و همکاری با ایران بیش از هر عامل دیگری دلواپسان آمریکایی را تحریک می‌کند.

اما در مورد عملی شدن این تحریم‌ها باید توجه داشت در عصر حاضر منافع اقتصادی برای کشورهای ثالث بسیار مورد توجه و اهمیت است. کشوری همچون روسیه اقتصادی گره خورده با اتحادیه اروپا و حتی آمریکا دارد و این رفتار هیجانی در مورد این کشور که زیرساخت‌های اقتصادی آن برای تجارت با اروپا از گذشته وجود داشته، بعید است در واقعیت جامه عمل بپوشد. چه‌بسا تنها یک روز پس از تصویب مجلس نمایندگان یعنی 26 جولای «ژان کلود یونکر» رئیس کمیسیون اتحادیه اروپا با صراحت اعلام کرد که این تحریم‌ها به منافع اتحادیه اروپا آسیب می‌زند و شعار اول آمریکا به این معنا نیست که منافع اروپا آخر از همه قرار گیرد.

احمد وخشیته/ کارشناس مسائل روسیه