پرشمار و چشمگیر و خالی

اما به نظر می‌رسد درباره این که «اثر فاخر» چیست؟ اشتراک نظری وجود ندارد و هر کسی به اقتضای کار و اندیشه و پسند خود، چیزی را فاخر می‌داند.

اثر فاخر، محصولی است که قابل افتخار باشد. یعنی کیفیت و صورت و محتوای آن به گونه‌ای باشد که بتواند موجب افتخار شود. هنرمند وقتی از آثارش حرف می‌زند که از میان همه کارهایش آن را برگزیند. مدیر فرهنگی وقتی کارنامه دوران تصدی‌اش را عرضه می‌کند به آن اثر اشاره کند و اهالی رسانه، از میان آثار، آن اثر را برای نقد و بررسی انتخاب کنند. استاد دانشگاه برای تدریس و تحلیل، اثر فاخر را ترجیح می‌دهد و از همه مهم‌تر این‌که گذر زمان و تغییر احوال جامعه و ذائقة مخاطبان، موجب فراموشی و زوال تأثیرگذاری اثر فاخر نخواهد شد.

اما چگونه است که «اثر فاخر» با آن‌که برای همگان مطلوب است، سهم چندانی از تولیدات فرهنگی و هنری ندارد؟

به پندار من، مهم‌ترین علت‌های این کاستی از این قرار است:

-1 ‌ مسئولان دستگاه‌های فرهنگی، غالبا از سیاسیون هستند و طبعا از منظر اهل سیاست، اثری فاخر است که جهتگیری سیاسی‌اش، پررنگ باشد و در مجادلات و رقابت‌های سیاسی به کار آید. پس، آثار شعاری و شتابزده و یک‌بار مصرف را ترجیح می‌دهد و منابع و امکانات دستگاه تحت مسئولیت خود را به این نوع آثار اختصاص می‌دهد.

-2 عمر مدیریت‌های فرهنگی، هنری خیلی کوتاه است. بنابراین برای طرح‌های درازمدت و کارهای بنیادین مجالی باقی نمی‌ماند. گرایش به آثار پرشمار و زودبازده، حاصل مدیریت‌های شتابان است.

-3 غلبه رسانه‌های فراگیر و فضای مجازی به گونه‌ای است که واکنش آنی و هیجانی مخاطبان پرشمار، پسند و ذائقه و انتخاب اهل هنر را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. محصولی که برای برانگیختن توجه مخاطبان پرشمار و کم‌حوصله تولید شود، طبعا نمی‌تواند فاخر و ماندگار باشد. کدویی است بزرگ و چشمگیر و توخالی. به تعبیر شیخ اجل سعدی: کس از سربزرگی نباشد به چیز/ کدو سر بزرگ است و بی مغز نیز

اسماعیل امینی

نویسنده