ادبیات ما ادبیات آنها

مجموعه‌ای که موفقیتش را بیش از هر چیز مرهون داستان درخشان و بی‌نقص آن است؛ داستانی سرشار از شخصیت‌هایی با تعریف‌های درست، خرده‌داستان‌هایی بجا و لازم در کنار خط سیر داستان اصلی و گره‌ها و معماهایی که لازمه روایت این سبک از داستان‌گویی فانتزی و حماسی است. بازی تاج و تخت گرچه این روزها به نسخه تصویری و سریال هشت فصلی‌اش که از شبکه HBO روی آنتن می‌رود معروف است، اما مخاطبان و بینندگان پیگیر سریال قطعا این نکته را خوب می‌دانند که نقطه شروع و پایه و اساس ساخت این مجموعه، زاده ذهن جورج آر. آر. مارتین و بر اساس رمان پرفروش او بوده است؛ رمانی که هنوز هم ادامه دارد و کار نگارشش به پایان نرسیده است.

شبکه تلویزیونی HULU آمریکا هم مدت کوتاهی است که پخش فصل اول از مجموعه «سرگذشت ندیمه» را به‌پایان رسانده است. مجموعه‌ای موفق که بر اساس رمان معروف مارگارت آتوود ساخته شد و روی آنتن رفت. آتوود نویسنده، منتقد و فعال ادبی77 ساله کانادایی است که در طول سال‌های فعالیتش تاکنون چندین رمان و داستان را به رشته نگارش درآورده و «سرگذشت ندیمه» سرآمدترینشان است. این داستان در فضایی فراواقع‌گرایانه و تا حدی سوررئال روایت می‌شود و فضایی پادآرمان‌گرایانه از آینده‌ای تباه را به تصویر می‌کشد؛ روزگاری که در آن طبقه‌بندی‌های قومیتی و جنسیتی به اوج رسیده و این داستان بویژه در دوران بعد از روی کار آمدن ترامپ، با اقبال منتقدان ادبی، فعالان سیاسی و کتاب‌خوانان حرفه‌ای دوباره در آمریکا پرفروش شده است.

این دو، تنها نمونه‌هایی از مجموعه‌های موفقی هستند که بر اساس رمان‌ها و داستان‌های ادبی ساخته شده‌اند. جای تردید نیست که ادبیات پهنه‌ای وسیع است، دنیایی بی‌مرز و سرشار از تخیل که با جادوی واژه‌ها و کلمات شکل می‌گیرد و خود را می‌سازد. دنیای تصویر و نمایش هم گرچه در نمایش کامل این اعجاز ناتوان است، اما بخش‌هایی از آن را به‌نمایش درمی‌آورد و امکانی دوسویه را فراهم می‌سازد؛ امکانی که از طرفی با به تصویر کشیدن ادبیات به رونق دوباره صنعت نشر و یاری‌رسانی به درآمدهای مالی نویسندگان و ارتقای فرهنگ کمک می‌کند و از طرف دیگر دریچه‌ای می‌شود تا مخاطبان صرف آثار نمایشی هم با پهنه‌های وسیع ادبیات آشنا شوند و حتی اگر شده تنها به بهانه خواندن داستان مجموعه‌های دلخواهشان، به آغوش کتاب‌ها بازگردند.

مقصود از این سخن، تنها مقایسه‌ای بود میان وضعیت ادبیات ما و آنها و استفاده از ظرفیت‌های این عرصه در جهت مجموعه‌سازی. از کودکی در گوشمان خوانده‌اند که ما ساکنان سرزمینی با پشتوانه‌های گسترده ادبی هستیم، لغات فردوسی و حافظ و سعدی را به ارث برده‌ایم و کلمات برایمان جایگاهی بلندبالا دارند. با این حال نمونه‌هایی از ساخت مجموعه‌های نمایشی و حتی آثار سینمایی که به پشتوانه ادبیات ایرانی ساخته شده و به تصویر درآمده باشند، اندک و انگشت‌شمارند. موضوعی که در صورت وقوع خواهد توانست اتفاقی تازه و تماشایی را در هر دو عرصه رقم بزند.

زهرا غفاری

رادیو و تلویزیون