تهران؛ خوش‌نشین قشلاقی سفید بالک‌ها

هر سال اخباری به گوش می‌رسد از چگونگی مبارزه با آنها، ‌دلایل ازدیادشان و مشکلاتی که ممکن است حضورشان برای پایتخت‌نشین‌ها داشته باشد. انگشت اتهام برای ازدیاد نسل آنها هم هر بار به سمتی می‌چرخد و بحث‌هایی از سوی متهمان ماجرا در می‌گیرد. محمد‌حسین بازگیر، رئیس محیط‌زیست تهران می‌گوید، سفید بالک‌ها ناقل و عامل بیماری نیستند و ضرر و زیانی به انسان‌ها نمی‌رسانند، اما وجودشان برای گیاهان مورد علاقه انسان‌ها آسیب‌رسان است.

بازگیر می‌گوید: تنها عامل آزار این مگس، غیر از مزاحمت روانی از نظر دیدگاه زیست‌محیطی، آلودگی بصری است که منظر طبیعی را از حالت اصلی خود خارج می‌کند و نوعی آلودگی محسوب می‌شود.

رئیس محیط‌زیست تهران می‌گوید: هر عاملی که به صورت غیر‌طبیعی بیش از حد معمول در یک نقطه وجود داشته باشد که به صورت طبیعی نباید در آن محل باشد، از نظر کارشناسان محیط‌زیست یعنی در آن محل آلودگی ایجاد شده است.

او به منشأ شکل‌گیری این حشره اشاره می‌کند و معتقد است، سفید بالک یک نوع آفت گیاهی است که بیشتر در مزارع و کشتزارها دیده می‌شود.

دکتر کامبیز مینایی، حشره شناس و عضو هیات علمی دانشگاه شیراز هم معتقد است به دنبال مقصر گشتن در این ماجرا کار بیهوده‌ای است و باید با همکاری هم از طغیان این حشرات جلوگیری شود.

سفیدبالک‌ها تنها حشراتی نیستند که طغیان خواهند کرد

دکتر کامبیز مینایی می‌گوید: ‌حشرات موفق‌ترین موجودات روی کره زمین هستند. آنها از حدود 300 میلیون سال پیش روی زمین وجود دارند. بیشتر حشرات هم مفید هستند و تنها تعداد اندکی از آنها مضرند. بخشی از این حشرات مضر آنهایی هستند که به گیاهان مورد علاقه بشر حمله می‌کنند؛ مثل گیاهان زینتی، باغی و زراعی.

سفید بالک‌ها از آن دسته حشراتی هستند که روی گیاهان زندگی می‌کنند. به گفته این حشره‌شناس، حدود 1500 تا 2000 گونه سفید بالک وجود دارد که برخی از این گونه‌ها آفت جدی محصولات هستند و در گلخانه‌ها و مناطق شهری وجود دارند. سفیدبالک‌ها تنها در تهران دیده نشده‌اند و مدارک و شواهدی وجود دارد که این حشرات در شهر شیراز هم وجود دارد، اما طغیان این گونه در تهران بوده است.

وقتی از چرایی طغیان این حشرات سوال می‌کنیم حرف از عامل‌های انسانی هم به میان می‌آید؛‌ حرف‌هایی که در رسانه‌ها از آن به عنوان متهمان ازدیاد این حشرات نام می‌برند.

عمده طغیان حشرات بویژه در سال‌های اخیر به خاطر روش‌های انسانی بوده است. هنوز بحث علمی خاصی برای چرایی طغیان سفیدبالک‌ها انجام نشده، اما ما درباره بقیه حشرات می‌دانیم که دلیل‌های مختلفی برای طغیان حشرات وجود دارد. از جمله استفاده از سموم شیمیایی به صورت بی‌رویه، باعث از بین رفتن دشمنان طبیعی این حشرات می‌شود و در سال‌های بعد بدون وجود دشمن طبیعی این حشرات رشد بسیاری پیدا می‌کنند. وقتی ما محیط‌های طبیعی یک حشره مثلا دشت‌ها و دامنه‌ها را تخریب می‌کنیم و به عنوان مثال ساختمان سازی و جاده‌سازی می‌کنیم، آن حشره ناگزیر برای بقایش به سمت گیاهانی می‌رود که برای بشر مهم‌اند. برای ازدیاد سفید بالک‌ها در تهران شاید همه این عوامل یا بخشی از آنها موثر بوده است. این که فکر کنیم سفیدبالک‌ها قبلا نبوده‌اند اشتباه است، منتها تحت کنترل طبیعت بوده‌اند. علاوه بر همه اینها خشکسالی و کاهش بارندگی طی 20 سال اخیر دلایل مهم دیگری در طغیان سفیدبالک‌ها بوده‌اند.

استفاده بی‌رویه از سموم و البته ساخت و ساز بی‌رویه،‌ تنها دلایل طغیان سفیدبالک‌ها نیستند. دماهای بالاتر آن هم بدون بارندگی و سرما،‌ شرایط مطلوب‌تری برای طغیان حشرات است. ما با توجه به تغییرات اقلیمی و دلایل دیگر منتظر چنین اتفاقی بودیم. احتمالا سفیدبالک‌ها آخرین حشراتی نیستند که در محیط‌های شهری ما طغیان خواهند کرد.

راه مبارزه با سفیدبالک‌ها چیست؟ این سوالی است که مدام در رسانه‌ها تکرار می‌شود؛ سوالی که البته پاسخ‌های مشابهی از سوی کارشناسان و مسئولان دارد:‌ این که باید به راه طبیعت بازگردیم. دکتر مینایی می‌گوید: انواع حشرات می‌توانند شکارگر سفیدبالک‌ها باشند؛ از جمله کفشدوزک‌ها. یک گروه دیگر از حشرات که خیلی در کنترل جمعیت سفیدبالک‌ها موثرند، انگل یا پارازیتوئید هستند. پارازیتوئیدها زنبورهای ریزی هستند که ابعادشان حدود دو میلی‌متر است و به واسطه سمپاشی خیلی زود از بین می‌روند. ما این زنبورها را در محیط‌های شهری از دست داده‌ایم. برای پرورش این زنبورها نیاز به مطالعه تحقیقاتی داریم چرا که تنها پرورش این زنبورها مهم نیست. بعد از پرورش باید این‌گونه زنبورها بتوانند مستقر شوند و بعد از استقرار هم باید بتوانند عمل کنند. پرورش این زنبورها خیلی ساده نیست و نیاز به محیط‌های ویژه دارد.