تاثیر جهانی انتخابات ایران از منظر رسانه‌ها

این موضوع را از بین خبرها، گزارش‌ها و تحلیل‌های بسیاری از رسانه‌های بین‌المللی می‌توان استنباط کرد. خبرگزاری المسله عراق هم در گزارشی از تهران اذعان دارد: «جهان با شوق و حساسیت منتظر نتیجه انتخابات ایران است و در این فضای آکنده از انتظار در به روی همه احتمالات باز است.»

این تعبیر که از حضور خبرنگار این خبرگزاری میان مردم ایران و در فضای پرشور انتخاباتی سرچشمه گرفته بخوبی حاکی از فضای کاملا رقابتی در انتخابات ایران است و نشان از غیرقابل پیش‌بینی بودن نتیجه انتخابات دارد؛‌کما‌این‌که در اغلب انتخابات قبلی هم بسیاری از ناظران و تحلیلگران بین‌المللی غافلگیر و شگفت‌زده شدند.

خبرگزاری آنسای ایتالیا چند روز مانده به انتخابات 29 اردیبهشت نوشت: «کمتر از یک هفته به انتخابات با این‌که رقابت اصلی بین حسن روحانی اعتدالگرای اصلاح‌طلب و ابراهیم رئیسی اصولگرا محدود شده کمتر کسی جرأت دارد نتیجه را پیش‌بینی کند.» در همین ایام فرانس‌پرس در گزارشی از تهران مردم ایران را غیرقابل پیش‌بینی خواند و ترجیح داد از ریسک در این مورد خودداری کند.

این نقل قول‌ها تنها گوشه‌ای از انعکاس واقعیت‌ها درباره انتخابات در کشوری است که همواره از سوی غربی‌ها درباره مبنای دموکراتیک آن ابراز تردید شده و مشارکت گسترده و آزادانه و پرشور مردم در انتخابات نادیده گرفته شده است. در حالی که بیش از 38 سال از انقلاب آزادیخواهانه و استقلال‌جویانه این ملت و جایگزینی رژیم استبدادی تحت حمایت غرب با یک نظام مردم‌سالاری می‌گذرد و به تعداد سال‌های عمر این انقلاب مردم در انتخابات مختلف درباره ارکان نظام سیاسی و منتخبان خود در حوزه‌های اجرایی و مقننه فعالانه شرکت کرده‌اند.

همان‌طور که در اغلب قریب به اتفاق انتخابات در تاریخ جمهوری اسلامی شاهد بوده‌ایم در ماه‌های منتهی به انتخابات آن قدر رسانه‌های جریان سلطه از جمله رسانه‌های فارسی‌زبان درباره بی‌میلی مردم به انتخابات و کمبود مشارکت و نبود فضای رقابتی و صحت و سلامت انتخابات در ایران می‌گویند که خودشان هم باور می‌کنند و هنگامی که در ایام نزدیک به انتخابات با شور و شعور خارج از تصورشان بین مردم روبه‌رو می‌شوند به جای اذعان به مشی خطا و تحلیل‌های نابجای خود بهانه‌های دیگر می‌آورند یا از بروز شگفتی سخن می‌گویند تا ظرفیت طبیعی انتخابات را در ایران اسلامی منکر شوند و البته امیدوارند مخاطبانشان اشتباهات آنها را در دوره‌های قبلی انتخابات به یاد نیاورند.

پیش از برگزاری انتخابات 29 اردیبهشت هم این ماجرا تکرار شد که از جمله می‌توان به نقل قول شبکه آمریکایی سی.‌ان.‌ان از روزنامه فرانسوی لوموند اشاره کرد: «مناظره‌ها و تبلیغات نامزدهای انتخابات ریاست‌جمهوری در ایران توانست به نوعی شگفتی! بیافریند و در عین بدبینی! شور مبارزات انتخاباتی را افزایش دهد.» چنان که شاهدیم بازهم شور انتخاباتی در ایران شگفتی یعنی اتفاقی غیرمعمول قلمداد شده است که البته از همان بدبینی این رسانه‌ها ناشی می‌شود که از دور برمبنای داده‌های نادرست می‌کوشند رفتار ملت ایران را تحلیل کنند. جالب توجه آن‌که در همین تعبیر هم بی‌اعتبار بودن تبلیغات رسانه‌های مغرض از جمله غربی‌ها درباره کاهش اعتبار و تاثیرگذاری رادیو و تلویزیون دولتی ایران به چالش کشیده شده و در واقع بر کارکرد موثر صداوسیما صحه‌گذاری شده است.

از این‌که بگذریم تحلیل‌های رسانه‌های خارجی در قبال رقابت‌های انتخاباتی و تاثیر متغیرهای مختلف روی نتیجه انتخابات جای تامل دارد. اگرچه به هیچ‌وجه جانبداری خود را از یکی از طرف‌ها و ناخرسندی‌شان را از پیروزی طرف دیگر پنهان نمی‌کنند. البته این را نمی‌توان به وابستگی برخی جریان‌های سیاسی داخلی به غربی‌ها معناکرد ولی حاکی از ترجیحاتی است که برمبنای تحلیل‌های خود از ایران اسلامی دارند و اغلب چون بر پایه اطلاعات دست چندم و مغرضانه دشمنان مسلم جمهوری اسلامی شکل گرفته با واقعیت‌ها نسبت اندکی دارد و منجر به اشتباه محاسبه شده‌است. اما تحلیل‌های فرنگی‌ها از شرایط داخلی ایران و آرایش نیروهای سیاسی و وزن‌کشی آنها و چالش‌های پیش‌روی آنها و کشور برچه مواردی تاکید داشته است؟

در این مقال نمی‌توان به همه این تحلیل‌ها اشاره کرد، ولی بر مهم‌ترین موارد مروری خواهیم داشت. نخست درخصوص موضع رهبرمعظم انقلاب اسلامی که همواره در تبلیغات کوشیده‌اند بی‌طرفی ایشان را زیر سوال ببرند و حتی به برخی شاخص‌ها و بایدها و نبایدهایی که معظم‌له برای نامزدهای انتخابات برمی‌شمارند استناد می‌کنند تا این موضوع را تداعی کنند. حال آن‌که پیداست هدف از سفارش‌های رهبری هم تذکردادن به کاندیداها و هم معیاردادن به مردم برای بهتر انتخاب کردن است. البته بعضی منابع غربی هم در آستانه انتخابات اقرار داشتند که رهبرمعظم انقلاب موضعی به نفع هیچ یک از نامزدها اتخاذ نکرده‌اند و بیشتر برحضور حداکثری مردم تاکید دارند و بس. از جمله نشریه فایننشال تایمز در گزارشی تحلیلی از انتخابات ایران نوشت: «رهبر ایران می‌گوید مهم نیست چه کسی در انتخابات پیروز شود مهم آن است شمار هرچه بیشتری از مردم در انتخابات شرکت کنند.»

موضوع اقتصاد که در داخل کشور هم مطالبه نخست رهبری و مردم از کاندیداها بود و در تبلیغات انتخاباتی سهم عمده‌ای داشت از محورهای اصلی نگرانی غربی‌ها بود که در رسانه‌های آنها بازتاب داشت. بدهی230 میلیارد دلاری دولت به بانک‌ها و بانک مرکزی و پیمانکاران به روایت وزیر اقتصاد و نرخ بیکاری بالا و رکود از نگاه تحلیلگران خارجی مهم‌ترین چالش‌های دولت درآستانه انتخابات شمرده شدند. شبکه خبری سی‌ان‌ان در این‌باره گفت: «نارضایتی اقتصادی ایرانی‌ها پیروزی روحانی را با مشکل روبه‌رو کرده است» و آنچه بیشتر مورد توجه بود عهدشکنی آمریکایی‌ها در لغو تحریم‌ها بود که با به قدرت رسیدن ترامپ چشم‌انداز آن تیره‌تر شده است. سی‌ان‌ان در این مورد تصریح کرد: «با وجود توافق بر سر مساله هسته‌ای در جولای 2015 در عمل بخش اندکی از تحریم‌ها برضد ایران رفع شده و بسیاری از ایرانی‌ها از روند کند رونق اقتصادی شکایت دارند.»

خبرگزاری رویترز همین موضوع را مایه نگرانی اروپایی‌ها دانست و اذعان داشت: «دیپلمات‌های اروپایی نگرانند سیاست‌های تقابل جویانه ترامپ موجب تقویت اصولگرایان در آستانه انتخابات ایران شود.» ترامپ که قبل از پیروزی در انتخابات هم موضع تندی برضد توافق هسته‌ای شش کشور با ایران داشت گفته است در حال بازنگری در مفاد آن است و همین موضع سرمایه‌گذاران و شرکای خارجی را درقبال معامله با ایران مردد ساخته است. حال باید دید نتیجه انتخابات ایران بر مواضع ترامپ و رویکرد اروپایی‌ها چه تاثیری می‌گذارد و تکلیف اجرای برجام درنهایت چه خواهد شد؟

هرچند هم اروپایی‌ها هم آمریکایی‌ها می‌دانند از نظر جمهوری اسلامی توافق هسته‌ای یا برجام موضوعی ملی و فارغ از جناح‌های مختلف است، ولی به نظر می‌رسد چنین می‌پندارند که جناح اصول‌گرا درخصوص اجرای تعهدات هر دو طرف موضع جدی‌تر و سخت‌تری دارد در حالی که دولت موضعی آشتی‌جویانه و نرم‌تر دارد و این‌گونه تحلیل می‌کنند که پیروزی اصولگرایان در حالی که فردی چون ترامپ در کاخ سفید است اجرای برجام را دشوارتر می‌کند.

صرف‌نظر از همه تحلیل‌ها آن چه از مرور پوشش رسانه‌های خارجی اعم از دوست و رقیب و دشمن جلب توجه می‌کند اذعان مستقیم یا غیرمستقیم به ابعاد مردم‌سالاری در ایران اسلامی و برجستگی ویژگی‌های مشارکت مردم و رقابت جدی جریان‌های سیاسی و تعیین‌کنندگی آرای عمومی است که از آزادی و سلامت انتخابات در ایران حکایت دارد. همان حقیقتی که 38 سال است دشمنان می‌کوشند کتمان یا تحریف کنند رقیبان حسرتش را می‌خورند و دوستان ملت ایران تحسینش می‌کنند.

علیرضا سلیمانی‌زاده / کارشناس رسانه