اضطراب در یک اکتشاف

هیچ کس حتی نمی تواند ادعا کند که می تواند فشار عصبی و هیجانی را که 7 خدمه شاتل فضایی دیسکاوری در شامگاه روز سه شنبه گذشته پشت سر گذاشتند، درک کند.

کد خبر: ۱۰۲۰۶۰

لحظات پرتاب همیشه پر استرس و وحشتناک هستند ، حتی اگر از ایمنی پرواز اطمینان داشته باشید ، اما تصور کنید این فشار تا چه حد افزایش می یابد ، اگر بدانید که هیچ کس حاضر نیست به شما قول بدهد این سفر بی خطر است و حتی بدتر از آن به طور رسمی اعلام شود این سفر با خطری در حد یک درصد همراه است.
پرواز شاتل فضایی دیسکاوری که دومین ماموریت بازگشت شاتل ها به مدار زمین پس از سقوط حادثه کلمبیا بود را می توان یکی از پر دغدغه ترین پروازهای شاتل طی سالیان اخیر شمرد و حتی از برخی لحاظ از پرواز سال گذشته شاتل نیز حساسیت بیشتری داشت. اکنون این نوشتار را می خوانید شاتل فضایی در حال اتصال به ایستگاه بین المللی فضایی قرار دارد و در هیوستون امریکا ، جمعی از بهترین دانشمندان جهان در تلاشند با بررسی همه جانبه ، رویدادهای هنگام پرتاب ایمنی بازگشت این شاتل را به زمین تضمین کنند.
3 سال از زمانی که فاجعه بزرگ رخ داد، می گذرد. آن هنگام شاتل فضایی کلمبیا پس از پشت سر گذاشتن یک ماموریت موفق در مدار زمین و در حالی که تنها چند دقیقه تا فرود در فرودگاه فضایی کندی زمان داشت ، در جو زمین و مقابل دیدگان متحیر دانشمندان و مردم منهدم شد و 7 فضانورد آن جان خود را در راه پیشرفت دانش بشر از دست دادند.اما این فاجعه فقط تالمی عمیق و انسانی را به همراه نداشت و در کنار آن باعث شد جهان اکتشافات فضایی خود را با چالش عظیمی روبه رو ببیند؛ اما چرا چنین چالشی به وجود آمد؛ پاسخ این پرسش را باید در ماهیت ویژه ابزاری به نام شاتل های فضایی یافت.
ابزار استثنایی و بی نظیری که اگر چه فناوری آن به 3 دهه پیش باز می گردد ، نقش غیرقابل انکاری در پیشرفت دانش بشر و رشد فناوری فضایی ایفا رده است و در تاریخ اکتشافات سرنشین دار مداری نقش گوهر با ارزشی را ایفا می کند ؛ اما اهمیت نقش ، زمانی آشکار می شود که شاتل ها را با سایر وسیله های نقلیه فضایی مقایسه کنید.
تمام وسایل پروازی که تا پیش از شاتل ساخته شده بود و مورد استفاده قرار می گرفت و هنوز هم به کمک انسان در اکتشافات می آیند، از یک محدودیت بزرگ رنج می برند.
آنها یا ابعاد و گنجایش (انسانی و باری) محدودی دارند و این که بازگشت شان به زمین در شرایط پایداری اتفاق نمی افتد و به عبارت دیگر فرود آرامی را ندارند. شاتل های فضایی ، اما هیچ یک از این مشکلات را ندارند و براحتی می توانند حجم انبوهی بار را که از جمله شامل ماهواره ها و ابزارهای علمی یا تجهیزات یا نیروهای انسانی می تواند باشد در یک پرتاب به مدار زمین می برد و امکان انجام بسیاری از آزمایش ها را در کابین خود دارد می تواند به ایستگاه بین المللی فضایی ملحق شود و از آن مهمتر در پایان کار براحتی مانند یک هواپیمای معمولی بدون موتور در باند فرود به زمین بنشیند و برای سفر بعدی آماده شود.
به همین دلیل ناسا 5 مورد از این ابزارها را ساخت و به نامهای کلمبیا، دیسکاوری ، چلنجر، آتلانتیس و ایندیور نامگذاری کرد. با تمام محاسنی که این پرتاب ها دارند، از بسیاری جهات بسیار آسیب پذیرند و آسیب پذیری آنها به شرایط دشوار تمام پروازهای فضایی باز می گردد.
تا کنون 2 بار نقصهای بسیار جزیی باعث از میان رفتن فضانوردان این شاتل ها شده است. بار اول از میان رفتن حالت ارتجاعی یک واشر سوخت باعث شد شاتل فضایی چلنجر، ثانیه هایی پس از پرتاب در برابر چشمان هزاران نفر از مردم نابود شود و 7 فضا نورد آن جان خود را از دست دهند و بار دیگر، سال 2003 شاتل فضایی کلمبیا در سفری موفق و هنگام ورود به جو زمین به دلیل آسیبی که هنگام پرتاب دیده بود در جو زمین متلاشی شد.
اگر به یاد آوریم که ابزارهای موثری چون ایستگاه بین المللی فضایی ، تلسکوپ فضایی هابل و برخی از مهمترین ماهواره هایی که در خدمت ما قرار دارند به وسیله این ابزار به مدار زمین رفته اند و مشغول خدمت به ما هستند شاید اهمیت این ابزارها را بهتر متوجه شویم.اما حادثه کلمبیا همچون شبحی ترسناک بر ادامه ماموریت شاتل ها سایه انداخته است از آن زمان تاکنون ، این دومین بار است که شاتل عازم مدار زمین شده و توانسته به ماموریت خود بپردازد و این در حالی است که در هر دو پرواز، دیسکاوری همان عاملی که باعث سقوط کلمبیا شد، دوباره به چشم می خورد. در پرواز کلمبیا ، بخشی از فوم و پوشش بیرونی که روی سطح تانک بیرونی سوخت را پوشانده بود، جدا شد و به زیر بال چپ برخورد کرد و به پوشش حرارتی در آن ناحیه آسیب رساند.
پس از 2 سال بررسی دقیق ، زمانی که سال گذشته دیسکاوری می خواست در ماموریت sts-114 دوباره پروازها را آغاز کند، بازهم همان حادثه رخ داد و خوش شانسی سرنشینان دیسکاوری باعث شد آنها جان سالم به در ببرند و این بار نیز همان مشکل بار دیگر رخ داده است. پوشش تانک بیرونی بلایی برای پروازهای شاتل شده است. این بار در حالی پرواز صورت می گرفت که تمام کارشناسان و متخصصان و حتی رئیس ناسا و رئیس طرح اذعان کردند این سفر با خطر بالایی همراه است ؛ اما چاره دیگری هم نبود.
عدم پروازهای شاتل تا کنون میلیون ها دلار خسارت در بر داشته و یکی از بزرگترین خسارات آن عقب افتادن تکمیل ایستگاه بین المللی فضایی است ؛ ایستگاهی که باید نقش رهبری و کلیدی در درک انسان از اقامت طولانی در مدار زمین ایفا و او را برای سفرهای طولانی تر در فضا و سفر به سیارات دیگر و بویژه طرح استثنایی سفر به مریخ آماده کند. بدون ایستگاه فضایی ، در عمل سفر دوباره به ماه و سفر به مریخ غیر قابل تصور است و اکنون این طرح بزرگ چند سالی از برنامه خود عقب است ، و دلیل اصلی آن نیز پرواز نکردن شاتل های فضایی است.
در غیاب شاتل ها تمام مسوولیت به دوش 2 ناو قدیمی روسی به نامهای سایوز و پروگرس افتاده است و آنها باید جور پرواز نکردن شاتل را به دوش بکشند.اما خسارت های بیشتری هم متوجه تحقیقات علمی است. ماموریتی که هم اکنون آغاز شده است در برنامه ریزی پیش از سقوط کلمبیا قراربود به جای ایستگاه فضایی عازم مداری بالاتر شود و تلسکوپ فضایی هابل را تعمیر کند و تلسکوپی که طی 16 سال خدمت مستمر به انسان دریچه های جدیدی از علم را در برابر او گشوده و توانسته است افق دید بزرگتری برای او باز کند.
اکنون هابل بسختی به تعمیر نیاز دارد و شاتل معلوم نیست چه زمانی به سراغ این ابزار مهم برود. دهها ماهواره در انتظار پرتاب مانده اند و در یک کلام آینده اکتشافات فضایی با چالش مواجه است. به همین دلیل بود که مسوولان تصمیم گرفتند به رغم تمام خطرها شاتل را به مدار زمین بفرستند تا راه دوباره باز شود. هم اکنون 7 خدمه شاتل در مدار زمین حضور دارند. این 7 نفر پس از آن که 2 بار سوار کابین خود شدند، اما شرایط جوی اجازه پرواز نداد و در سومین روز تلاش خود، عازم مدار زمین شدند.
گزارش های اولیه نشان از آن دارد که پوشش تانک اصلی هنگام پرتاب دچار آسیب شده و برخوردهایی با بال چپ و دماغه شاتل صورت گرفته است.اگرچه این آسیبها در حدی نیست که خطرناک ارزیابی شود ، اما تنها زمانی می توان این حرف را با قاطعیت زد که بررسی ها انجام شده و شاتل به سلامت فرود آید. در حال حاضر گروههای کارشناسی این مساله را دنبال می کنند و اگر لازم شود تدابیر امنیتی و نجات ویژه ای را که برای روزهای سخت طراحی کرده اند به کار خواهند گرفت و این اتفاقی است که هیچ کس مایل نیست رخ دهد.
در این پرواز 3 راهپیمایی فضایی در دستور کار قرار دارد که برای تکمیل بخشهایی از ایستگاه بین المللی خواهد بود. در عین حال بسیاری از سیستم های بهبود امنیت پرواز در این آزمون پرواز مورد بررسی قرار خواهند گرفت.
حقیقت این است که چنین ماموریتی بیش از آن که ماموریتی عملیاتی باشد، هنوز ماموریتی آزمایشی است که باید نتایج آن برای سفرهای بعدی شاتل ها مورد استفاده قرار گیرد ؛ سفرهایی که به نظر می آید چندان زیاد هم نباشد چرا که به هر حال فناوری این شاتل ها زمان خود را پشت سر گذاشته و این باید به فکر فناوری های جدیدی بود، فناوری ای که منجر به نسل جدید شاتل ها می شود و بنابر برنامه ریزی موجود باید تا سال 2010 وارد عملیات شوند.
در ماموریت جاری اما اتفاق ویژه ای هم رخ خواهد داد و آن اضافه شدن یک نفر به ساکنان ایستگاه فضایی است.
تعداداین ساکنان که از زمان سقوط کلمبیا به 2 نفر کاهش پیدا کرده بود از این ماموریت به 3 نفر افزایش پیدا خواهد کرد تا ایستگاه پرخرج بین المللی با تمام قدرت به کارها و فعالیت های برنامه ریزی شده خود ادامه دهد.این شبها می توان عبور شاتل فضایی و ایستگاه بین المللی فضایی را با چشم غیرمسلح از فراز شهرهای ایران دید.
اگر فرصتی کردید و به تماشای این گذرها پرداختید به یاد داشته باشید که جمعی از بهترین مغزهای جهان پشت این حرکت ساده قرار دارند تا دانش ما از جهان را افزایش دهند.