رقیب کودکانه

وقتی فرزند دیگری وارد فضای خانواده می‌شود؛ هر چقدر هم شیرین و دوست داشتنی باشد باز هم نمی‌تواند برای فرزند اول که تا به حال به تنهایی تمام توجه والدین را به خود اختصاص داده دوست‌داشتنی و قابل قبول به نظر برسد.

فرزند اول در این هنگام فرزند دوم را مانند رقیبی می‌داند که حالا باید نیمی از توجه‌ها یا مهربانی‌های والدین یا اطرافیان را با او سهیم شود و همین موضوع‌ ممکن است در روابط والدین با فرزند اول اختلال یا مشکلاتی به وجود بیاورد و باعث ایجاد تغییراتی در رفتار کودک شود.

اما در این هنگام چگونه باید رفتار کرد. در این خصوص با دکتر لیلا محمدی، روان‌شناس و مشاور گفت‌وگو کردیم که دیدگاه‌های او را در ادامه می‌خوانید.

ورود عضو جدید

زمانی که فرزند دوم متولد می‌شود به مرور ‌میزان اقتدار و قدرت فرزند اول ‌خانواده کمتر می‌شود و او به اجبار برای جلب توجه والدین و ارضای نیاز وابستگی، با عضو جدید خانواده رقابت می‌کند. با توجه به این‌که تا قبل از این فقط خود او کانون توجه بوده برای حفظ این جایگاه، به طور غیرارادی به خواهر یا برادر جدیدش حسادت هم می‌کند.

روان‌شناسان معتقدند توجه نداشتن به تغییرات رفتاری کودکان پس از تولد فرزند دوم می‌تواند به روان آنها آسیب برساند. البته شرایط سنی کودک هم در میزان این‌گونه آسیب‌ها نقش زیادی ‌دارد. مثلا درک و فهم یک کودک سه ساله در مورد تغییری که قرار است در خانواده اتفاق بیفتد با یک کودک شش ساله متفاوت است، اما به هر حال، فهمیدن و درک احساسات کودک و نحوه برخورد خود او نیز با این موضوع هم مهم است و هم متفاوت.

با ورود فرزند دوم فرزند اول احساس می‌کند جایگاه او تغییر کرده است و دیگر مانند قبل به او توجه نمی‌شود. به‌طور کلی هرچه فرزند اول هنگام تولد فرزند دوم کوچک‌تر (بویژه کودکان زیر 18 ماه) باشد‌، سخت‌تر از بچه‌های بزرگ‌تر می‌تواند با تولد فرزند جدید سازگار شود، زیرا کودکان در سنین پایین نیازمند مراقبت و حمایت بیشتری هستند.

حس رقابت

زمانی که دلبستگی‌های فرزند اول شکل گرفت و تقریبا سه تا چهار ساله شد شرایط برای ورود فرزند دوم مهیاست. ولی تجربه این شرایط برای کودک دو ساله به گونه‌ای است که اغلب دلبستگی او دچار آسیب می‌شود. حتی امکان دارد در آینده به افراد دیگر نیز به چشم رقیب نگاه کند.

بیشتر کودکان پس از به دنیا آمدن فرزند دوم دچار تغییرات رفتاری می‌شوند و با توجه به نوع شخصیت کودک و رفتار والدین، این تغییرات می‌تواند مثبت یا منفی باشد: لجبازی، پرخاشگری، حسادت،گریه‌های بی‌دلیل برای جلب توجه اطرافیان، ترس جدایی از مادر و دیدن کابوس‌های شبانه از جمله واکنش‌هایی است که پس از به دنیا آمدن فرزند دوم دیده می‌شود‌. البته بروز چنین رفتارهایی معمولا طبیعی است و با عملکرد صحیح والدین پس از مدتی برطرف می‌شود.

آگاه‌سازی کودک

در بعضی موارد کودکان پس از تولد نوزاد دچار اختلالات مهم‌تری مانند تغییر در عادات غذایی، خواب یا رفتارهای ناشی از عصبانیت‌های شدید ‌شده که گاهی منجر به آسیب رساندن به نوزاد می‌شود. در این مواقع اگر والدین نتوانند به تنهایی این‌گونه مشکلات را برطرف کنند باید حتما به متخصص و مشاور کودک مراجعه کنند .

اما بهترین کار برای پیشگیری از چنین مواردی این است که والدین قبل از تولد فرزند جدید، ‌درباره تغییری که قرار است در خانواده اتفاق بیفتد ‌با او صحبت کنند.

والدین باید در این خصوص به کودک حس ارزشمندی بدهند و در واقع او را برای ایفای نقش خواهر یا برادر بزرگ‌تر آماده کنند‌. به این ترتیب او حس بهتری خواهد داشت و کمتر حس می‌کند نادیده گرفته شده است .

به کودک انگیزه بدهید

سعی کنید کودک را هر چه بیشتر برای دیدن عضو جدید خانواده سر شوق بیاورید. این کار را می‌توانید با نشان دادن لباس‌های نوزادی‌ یا آلبوم عکس زمان نوزادی‌ خود او انجام دهید. برایش از زمانی بگویید که تازه به دنیا آمده بوده است. معمولا بچه‌ها از شنیدن خاطرات خود لذت می‌برند. چون حس می‌کنند مهم و باارزش هستند و به آنها توجه می‌شود. در این باره با او حرف بزنید و بگویید که چقدر نوزاد بانمک و دوست‌داشتنی‌ بوده و وجود یک نوزاد دیگر در خانه هم تا چه اندازه می‌تواند خوشایند، لذتبخش و سرگرم‌کننده‌ باشد.

آمادگی برای تغییرات

با فرزند خود در مورد اهمیت نقش او در ارتباط با عضو جدید خانواده و کمک‌های مهمی که او می‌تواند در این زمینه به شما بکند، صحبت کنید. در ضمن سعی کنید هنگام خرید وسایل جدید برای نوزادتان حتما او را هم در نظر داشته باشید. مثلا می‌توانید عروسکی در حد و اندازه‌های یک نوزاد واقعی بخرید و ازکودک بخواهید از او نگهداری کند؛مثلا به او شیر بدهد، پوشکش را عوض کند،با او بازی کند و... حتی هنگامی که بیرون می‌رویدعروسک را هم با خود ببرید تا او آمادگی بیشتری برای ورود یک فرد دیگر در خانواده پیدا کند‌. گاهی نیز می‌توانید او را داخل ماشین روی صندلی مخصوص کودک قرار دهید و کاملا مثل یک نوزاد با او رفتار کنید‌. این کارها او را بیشتر آماده رو‌به‌رو شدن‌ با این موضوع می‌کند.

در واقع وقتی با آمادگی بیشتر کودکان را برای رویارویی با تغییرات آماده می‌کنیم قدرت پذیرش آنها نیز در این خصوص بیشتر می‌شود.

یکتا فراهانی