آیا نوزادان مثل بزرگسالان می‌بینند؟

اگر بخواهیم با این موارد چشم‌های نوزاد را مقایسه کنیم، خواهیم دید در این مقیاس به مراتب خوب تکامل یافته‌اند ولی با همه این اوصاف هنوز راهی در پیش است که طی آن چشم‌ها و سیستم بینایی نوزاد تکامل می‌یابد. این تکامل، هم در ساختار آناتومی و هم فیزیولوژی و هم عملکردی سیستم بینایی نوزاد اتفاق می‌افتد. بینایی نوزاد، هنگام تولد بسیار پایین‌تر از سطح بینایی افراد بزرگسال است. براساس تست‌های تشخیصی الکتریکی طی مطالعات متعدد مشخص شد بینایی نوزاد در بدو تولد حدود یک‌چهلم بینایی تکامل یافته وی در سال‌های بعدی زندگی است. سه ماه اول زندگی بسیار اهمیت دارد و بسیاری از مراتب تکاملی بینایی در این سه ماه شکل می‌گیرد. حتی گاهی قبل از سه ماهگی، گهگاه چشمان نوزادان سالم انحراف نشان می‌دهد و سپس دوباره چشم‌ها به وضعیت طبیعی خود بر می‌گردد که این گونه ناهماهنگی در چشمان نوزادان می‌تواند طبیعی باشد و پس از سیر تکاملی دو تا سه ماهه اول زندگی خود به خود اصلاح می‌شود. جمله معروفی است که می‌گوید کودکان یاد می‌گیرند ببینند همان طور که یاد می‌گیرند راه بروند. یعنی ما باید شرایط تکامل بهینه بینایی کودکان را برای آنها فراهم کنیم. اگر کودکی به هر دلیلی نتواند در چند سال اول زندگی درست از چشمان خود استفاده کند، ممکن است آسیب‌هایی برای چشمان وی ایجاد شود که دیگر نتوانیم در دوران بعدی زندگی آنها را درمان و جبران کنیم.

اولین چیزی که نوزاد یاد می‌گیرد به آن درست نگاه کند، صورت مادر است و بتدریج می‌تواند نگاه خود را از روی این تارگت به موضوعات بینایی دیگر تغییر دهد. علاوه بر سه ماهه اول زندگی، سه ماهه دوم نیز اندکی کمتر ولی بسیار مهم است. به طوری که قسمت عمده تکامل بینایی نوزادان تا شش ماهگی به وقوع می‌پیوندد. ولی از نظر کلینیکی بینایی کودکان در سه سالگی به سطح افراد بالغ می‌رسد و اگر یک کودک سه ساله بتواند در کلینیک‌های اپتومتری و سنجش تخصصی بینایی همکاری لازم داشته باشد ممکن است بتوان سطح دید بزرگسالی را در آنها مشاهده کرد.

گاهی حتی کودکان به دلایل مختلف تکاملی و ادراکی، در سن سه سالگی نیز شاید نتوانند سطح بینایی که در سنین بعدی زندگی کسب می‌کنند را در آزمون‌ها گزارش نمایند. در این مواقع اپتومتریست‌ها بدون استفاده از نقش کودک در پاسخگویی و براساس معاینات به این که کودک بینایی طبیعی دارد یا خیر
پی می‌برند.

والدین نباید اصرار داشته باشند از طفلی که هنوز به سن مقتضی برای اجرای آن نرسیده است، پاسخ بینایی بگیرند؛ از طرفی باید شرایط لازم برای تکامل یک بینایی طبیعی ازجمله نور مناسب در محیط و ارائه اسباب‌بازی‌های رنگی استاندارد در دسترس کودک برای ایجاد تحریک بینایی مناسب استفاده کنند و همان طور که طفل بزرگ تر می‌شود، تکالیف بینایی بیشتری از وی انتظار داشته باشند. نگاه کردن تلویزیون در فاصله صحیح به شرطی که ساعات متمادی نباشد هیچ آسیبی برای چشمان کودکان ندارد ولی استفاده از لوازم الکترونیکی در فاصله نزدیک از قبیل نگاه به گوشی همراه به طور طولانی‌مدت ممکن است تاثیراتی در روند تکاملی بینایی کودکان داشته باشد و بهتر است پرهیز شود. حضور حداقل یک ساعت به طور روزانه در فضای باز برای کودکان دو تا پنج سال می‌تواند به سلامت سیستم بینایی آنها کمک کند.

دکتر علی میرزاجانی

دانشیار گروه اپتومتری دانشگاه علوم پزشکی ایران