نقش فیزیوتراپی در اختلالات مفصل فک

مفصل فک، درست جلوی گوش قرار دارد و محل اتصال جمجمه با استخوان فک، نزدیک شقیقه یا گیجگاه است. این مفصل، اجازه حرکت و انعطاف‌پذیری دو استخوان و باز و بسته شدن دهان و در نتیجه عملکردهایی چون غذا خوردن، جویدن و صحبت‌کردن را به انسان می‌دهد. سطوح دو استخوان در این مفصل از یک لایه نرم غضروفی پوشانده شده و در میان آنها یک دیسک غضروفی قرار دارد.

اختلالات این مفصل، چه مشکلاتی برای بیمار ایجاد می‌کند؟ اولین مشکل، درد در ناحیه مفصل یا اطراف آن است. این درد، معمولا درست جلوی گوش احساس می‌شود و می‌تواند به طرف گوش، شقیقه و گونه گسترش یابد. علامت دیگر، خشکی مفصل است و احساس این که دهان کامل باز نمی‌شود یا این که فک هنگام باز و بسته شدن گیر می‌کند. بندرت پیش می‌آید که مفصل قفل و باز و بسته شدن دهان مختل شود. از علائم دیگر، شنیده شدن صدای کلیک‌مانند هنگام حرکت مفصل مانند جویدن غذاست که می‌تواند همراه درد یا بدون درد باشد. در صورتی که این صدا بدون درد و محدودیت حرکتی مفصل باشد، طبیعی است و مشکلی برای بیمار محسوب نمی‌شود. به علت نزدیکی این مفصل به گوش برخی بیماران، علائمی چون صداهای ناخوشایند در گوش، حساسیت به صدا و سرگیجه و منگی را هم گزارش می‌کنند.

شایع‌ترین علل مشکلات مفصل فک، علل عضلانی از قبیل اسپاسم و گرفتگی این عضلات و بروز نقاط دردناک در آنهاست. دندان قروچه هنگام خواب، یکی از علل مهم دردهای عضلانی مفصل فک است. این پدیده در بیمارانی که دچار استرس و اختلالات خلقی هستند، در روز هم اتفاق می‌افتد. عملکرد بیش از حد مفصل، مثل کسانی که مرتب آدامس یا ناخن‌هایشان را می‌جوند، می‌تواند سبب خستگی، اسپاسم و بروز نقاط دردناک در عضلات مفصل فک شود.

از دیگر علل اختلالات این مفصل، بروز ساییدگی و پارگی در دیسک غضروفی بین مفصلی یا غضروف‌های پوشاننده سطوح مفصلی است. این نوع آسیب می‌تواند در بیماری‌هایی چون آرتروز یا روماتیسم مفصلی بروز یابد. وارد شدن ضربه به فک نیز می‌تواند سبب آسیب به بخش‌های غضروفی داخل مفصلی شود.

در این اختلالات، علاوه بر استراحت و تجویز داروهای ضددرد و ضدالتهاب، تیمی از متخصصان فک و صورت، فیزیوتراپیست، اعصاب و روان و روماتولوژیست می‌توانند مؤثر باشند، اما وقتی سخن از درگیری عضلانی و محدودیت حرکتی به میان می‌آید، نقش فیزیوتراپیست به عنوان متخصص حرکت در آرام و طبیعی کردن وضعیت عضله و بازگرداندن حرکت اولیه به مفصل پراهمیت‌تر به نظر می‌رسد. استفاده از ماساژ درباره این ماهیچه‌ها و کاربرد اولتراسوند و لیزر در کلینیک فزیوتراپی می‌تواند بخش بزرگی از مشکلات بیمار را مرتفع کند. استفاده از گرمای مرطوب سطحی، پیش از تمرینات درمانی در افزایش انعطاف پذیری عضلات بسیار کمک‌کننده است . فیزیوتراپیست با انگشتان دست خود، علاوه بر متحرک‌سازی و لغزاندن سطوح مفصلی روی هم، با تکنیک‌هایی موسوم به پی‌ان‌اف، تمرین‌هایی را روی مفصل انجام می‌دهد که بیمار علاوه بر احساس افزایش توانایی در حرکت مفصل پس از یک جلسه درمان، روش‌های تکرار و تمرین آنها در منزل را نیز یاد می‌گیرد.

مراجعه و درمان زودهنگام از بروز تخریب‌های بیشتر مفصلی و پیچیده‌تر شدن روش‌های درمانی جلوگیری می‌کند.

دکتر پرهام پارسانژاد

فیزیوتراپیست