تئاتر جایگاهی در برنامه‌های فرهنگی ندارد

به گزارش جام‌جم، بسیاری تئاتر را وجدان بیدار یک جامعه می‌دانند که چون آینه‌ای، قوت و ضعف مردمانش را برای آنها آشکار می‌کند. بر این اساس آنها وجود تئاتر را برای هر جامعه‌ای ضروری می‌دانند که دولت‌ها باید برای ادامه حیات آن دست به جیب شوند. اما ظاهرا در کشور ما دولت تئاتر را باری اضافه می‌داند که با خصوصی‌سازی آن می‌تواند از شرش خلاص شود.

احمد کامیابی مسک، پژوهشگر حوزه تئاتر که ترجمه آثار اوژن یونسکو را در کارنامه خود دارد، معتقد است تئاتر یک تریبون فرهنگی برای تعلیم و تربیت مردم به شمار می‌رود.

به گفته او، این کاربرد از تئاتر در همه جای دنیا وجود دارد و جایگاه تئاتر به‌قدری مهم است که پیشرفت یک کشور یا شهر را به تعداد سالن‌های تئاترش می‌دانند. کامیابی‌مسک با بیان این‌که در همه جای دنیا دولت‌ها و سازمان‌هایی مانند آموزش و پرورش از این هنر حمایت می‌کنند، با ابراز تاسف از این‌که در ایران چنین شرایطی وجود ندارد، به مهر می‌گوید: بسیاری از مدیران کشور که در حوزه‌های هنری و آموزشی فعالیت می‌کنند حتی یک تئاتر خوب ندیده‌اند که بدانند تئاتر چیست و چقدر می‌تواند موثر باشد.

پرداختن به ظواهر

بیشتر هنرمندان و فعالان حوزه تئاتر نیز معتقدند، سیاستگذاران و مدیران فرهنگی توجهی به هنر‌های نمایشی ندارند و شاید همین سبب شده اداره هنرهای نمایشی به عنوان متولی تئاتر کشور بیشتر به حواشی و ظواهر بپردازد تا به توسعه زیرساخت‌ها به عنوان متن.

به گفته پیمان شریعتی، مدیر تئاتر شهر همین الان در حوزه تئاتر در آموزش عالی و آموزشگاه‌های آزاد تئاتر سالانه 2400 نفر خروجی وجود دارد که دولت موظف است برای آنها برنامه‌ریزی کند.

اما نگاهی به رویدادها یا برنامه‌های اخیر اداره هنرهای نمایشی نشان می‌دهد عزمی در این زمینه وجود ندارد. به نظر می‌رسد، دغدغه روزهای گذشته مدیرکل اداره هنرهای نمایشی، سند مالکیت این اداره، برگزاری نشست مدیران غرب آسیا، موزه تئاتر، سفر به اسپانیا و شاید از همه مهم‌تر، برگزاری آبرومندانه جشنواره تئاتر فجر باشد.

مهدی شفیعی، مدیرکل هنرهای نمایشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دو هفته پیش به کشور اسپانیا سفر کرده بود که مهم‌ترین دستاورد آن بررسی موضوعات گوناگونی چون تبادل آثار نمایشی، برگزاری نشست‌ها و کارگاه‌های آموزشی و نیز هفته‌های تئاتر «ایران در اسپانیا» و «اسپانیا در ایران» و افتتاح یک نمایشگاه بود.

نشست منطقه ای «مدیران هنرهای نمایشی کشورهای غرب آسیا» که برای اولین بار در ایران با حضور 12 کشور از 20 کشور دعوت‌شده در دهه دوم آبان برپا شد از دیگر برنامه‌های مهم اداره هنرهای نمایشی بود. شفیعی در این باره گفته است: یکی از اهداف برگزاری این نشست و بازدیدهای پیرامون آن معرفی ظرفیت‌های تئاتری ایران و همچنین فستیوال‌های بین‌المللی کشورمان به غرب آسیا با هدف پررنگ‌ کردن حضور گروه‌های نمایشی و هنرمندان منطقه بود.

خرید مکانی در محدوده مجموعه تئاتر شهر برای راه‌اندازی موزه تئاتر نیز از دیگر دغدغه‌های این روزهای مدیرکل هنرهای نمایشی است.

ارجاع به تئاتر خصوصی

کوروش زارعی، مدیر مرکز هنرهای نمایشی حوزه هنری با بیان این‌که از ابتدای شروع به کار دولت یازدهم با این تصور که رئیس‌جمهور ما به‌واسطه لباس روحانیت شخصیتی فرهنگی است، انتظار داشتیم به مسائل و مشکلات فرهنگی و هنری جامعه بیشتر توجه شود، به جام‌جم می‌گوید: اما در این چند سال به مسائل سیاسی بیش از هر امری پرداخته شد.

او با اشاره به این‌که به عنوان یک هنرمند، نه به عنوان یک مسئول، از دولت تدبیر و امید انتظار داشتم که بیشتر به تئاتر بپردازد، می‌افزاید: اما متأسفانه نه‌تنها به تئاتر پرداخته نشد، بلکه هنرمندان را به تئاتر خصوصی ارجاع دادند. درحالی‌که این پروسه تئاتر خصوصی بیشتر شبیه یک شوخی است؛ حتی در کشورهای پیشرفته اگر دولت از تئاتر حمایت نکند و دست آن را نگیرد، تئاتر نمی‌تواند روی پای خودش بایستد، چه برسد به کشور ما که هنوز تئاتر در بین مردم ما جایگاهی پیدا نکرده است.

او با تأکید بر این‌که در سطح کلان فرهنگی باید اتفاقات بزرگ صورت بگیرد و مدیران و سیاستگذاران رده بالای کشور برای حل مشکلات تئاتر تلاش کنند، عنوان می‌کند: تا زمانی که دست مدیران و متولیان فعلی تئاتر خالی باشد نمی‌توان از آنها انتظار داشت کار بزرگی شکل دهند.

نادیده گرفتن خانه تئاتر

ایرج راد، نایب‌رئیس هیات‌مدیره خانه تئاتر نیز با بیان این‌که بنا بر وعده‌هایی که داده شده بود انتظار داشتیم بخشی از مسئولیت‌های دولت به سازمان‌های مردم نهاد سپرده شود، به جام‌جم می‌گوید: بر این اساس انتظار داشتیم وزارت فرهنگ و ارشاد بخشی از مسئولیت‌هایش را در این حوزه به خانه تئاتر محول کند و ما مشتاق بودیم که چنین اتفاقی صورت بگیرد ولی متأسفانه در این زمینه اقدامی صورت نگرفت.

مسئول خانه تئاتر با اشاره به قرارداد تیپ که در دوره کوتاهی اجرا شد، بیان می‌کند: در دوره جدید آنچه در قبل به عنوان شورای ساخت وجود داشت و به نوعی قرارداد تیپ را اجرا می‌کرد، دیگر چنین اقدامی نکرد و افزون برآن 20 درصد فروش گیشه را سالن‌ها برداشتند. سالن‌های بزرگ مانند تالار وحدت نیز اجاره‌های سنگینی را به هنرمندان تحمیل می‌کنند.

گفته می‌شود بخش خصوصی در این چند سال حضور پررنگی داشته است. درحالی که راد معتقد است این برداشت درست نیست: سالن‌های خصوصی که در گوشه و کنار شهر توسط افراد راه‌اندازی شده که ضابطه و قانومندی خاصی در رابطه با اجراها ندارند. از سوی دیگر، سالنی به سالن‌هایی که تحت حمایت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بود، اضافه نشد، افزون بر این‌که به بهانه تعمیرات تعدادی از سالن‌ها هم تعطیل شدند.

به گفته راد، آنچه می‌توان گفت این است با این‌که ما بارها برای مشارکت اعلام حضور کردیم در این چند سال هیچ برنامه‌ای ارائه نشد و در کل وضعیت به‌سامانی نیست. او با اشاره به این‌که مسئولان فرهنگی در وزارت فرهنگ و ارشاد باید به تئاتر اهتمام ورزند، نقش متولیان تئاتر را کمرنگ می‌شمرد و می‌گوید: مسئولانی که در رأس امور قرار دارند اگر اهمیتی به مسأئل هنری و فرهنگی دهند قطعا مدیران میانی نیز مجبور به اجرای برنامه‌ها هستند.

کمیل انتظاری

فرهنگ و هنر