سامانه خودکار فرود هواپیما و نقش خلبان

هواپیما پس از برخاستن از سطح زمین، برای افزایش سرعت و ارتفاع با کم کردن سطوح اصطکاکی خود با هوا، همچون جمع کردن ارابه‌های فرود و دیگر لوازم برا افزای هواپیما، موجب کاهش اصطکاک می‌شود و از ایجاد اختلال در جریان نرمال هوا در دور بدنه هواپیما جلوگیری می‌کند. این روند تا زمانی که خلبان، قصد نگه‌داشتن هواپیما در ارتفاع و سرعت مشخصی را دارد، مورد علاقه است ولی زمانی که هواپیما برای تقرب لندینگ به محدوده فرودگاه مقصد وارد می‌شود، باید ضمن کاهش ارتفاع برای نشستن، سرعت آن را نیز کاهش دهد و این میسر نخواهد بود جز به مدد سیستم‌های کاهش سرعت همچون فلپ‌ها (Flaps) و ترمزهای هوایی (Speed breakes) .

همان طور که در مطالب چند هفته پیش راجع به ناوبری هوایی و اتوماسیون و میزان اثرگذاری آن در پروازهای روزانه به آن پرداخته شد، خلبان خودکار (اتوپایلوت) بجز زمان برخاستن و تا ارتفاع خاصی پس از آن نمی‌تواند کنترل هواپیما را در اختیار داشته باشد ولی در صورت استفاده از این سیستم، توانایی کنترل هواپیما در طول مسیر پروازی، زمان کاهش ارتفاع و حتی لندینگ را دارد یعنی می‌تواند با هدایت و همراهی و نظارت خلبان، هواپیما را به صورت کاملا خودکار روی زمین بنشاند. کنترل ارتفاع پرواز، زاویه محور طولی هواپیما با افق و کاهش قدرت موتور با کم شدن ارتفاع، از جمله آیتم‌هایی است که رایانه مرکزی هواپیما کنترل می‌کند.

برای انتخاب لندینگ خودکار از سوی خلبان پرواز، عوامل زیادی دخالت دارند:

1ـ قابلیت هواپیما برای نشستن اتوماتیک روی باند.

2ـ قابلیت فنی و دقت لازم دستگاه کمک ناوبری زمینی در هدایت سیستم خلبان خودکار هواپیما.

3ـ انجام آموزش و تمرین تخصصی به منظور کسب مهارت لازم انجام لندینگ خودکار برای خلبانان پرواز و اعطای گواهینامه خاص چنین لندینگی.

اینها سه عامل اصلی برای انجام اتولندینگ هستند. حالا بهتر است با نگاهی به این عوامل ببینیم چند درصد پروازهایی که در آنها حضور داشته‌اید، با این نوع لندینگ همراه بوده است.

از عوامل یاد شده شاید برعکس آنچه تصورش را از هواپیماهای فعال در ناوگان هوایی ایران دارید که شاید هواپیماهای کهنه‌ای به نظر برسند، اغلب این هواپیماها قابلیت لندینگ خودکار را دارند. در صورتی که سیستم لندینگ اتوماتیک آنها مشکل فنی نداشته باشد و بتواند تست‌های قبل از پرواز را پشت سر بگذارد، چنین مانوری می‌تواند روزانه انجام شود.

نیروی انسانی زبده و کاربلد نیز جزو آیتم‌هایی است که تقریبا هیچ گاه کمبود آن در جامعه هوانوردی احساس نشده است. انجام یک دوره بسیار کوتاه مدت آموزشی می‌تواند خلبانان را برای این شرایط آماده کند.

دومین عامل همان دقت دستگاه کمک ناوبری است. متأسفانه هیچ یک از سیستم‌های لندینگ خودکار فرودگاه‌های کشور(ILS) توانایی پشتیبانی چنین لندینگی را ندارند. این یعنی تمام پروازهایی که داخل کشور انجام می‌شود، همواره به صورت دستی و با هدایت خلبانان به زمین می‌رسند.

خلبان محمدتقی امیرسام

جام‌جم