بحران زباله های بی سرپرست
تمام بدن بیمار را پارچه سبز رنگ ضدعفونی شده ای پوشانده است، جز قسمتی که باید جراحی شود. داروی بیهوشی آهسته به تن بیمار تزریق می شود و سوزن کیسه های محتوی خون و سرم با پوست دستهایش آشنا.
یک نفر اتصال برقی دستگاه مونیتورینگ قلب را کنترل می کند و چاقوی تیز و کوچک جراحی روی بدن او خط می اندازد. برش عمیقتر می شود و سرخی خون بیرون می زند.
ساعتی بعد تکه ای خون آلود داخل پارچه ای سفید رنگ ، اولین لحظه های جدایی از بیمار را تجربه می کند؛ جایی میان کیسه های زباله.
بین سرنگها، گازها، باندها، ماسکها و بقیه وسایلی که پس از استفاده ، به منبع آلودگی تبدیل شده اند.این داستان بسیاری از زباله های بیمارستانی است ؛ پسماندهایی که مدتهاست به موضوع بحثی میان شهرداری و وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی تبدیل شده اند.
در قانون مدیریت پسماندها که به امضای حداد عادل ، رئیس مجلس شورای اسلامی رسیده آمده است : جهت تحقق اصل پنجاهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و به منظور حفظ محیط زیست کشور از آثار زیانبار پسماندها و مدیریت بهینه آنها، کلیه وزارتخانه ها و سازمان ها و موسسات و نهادهای دولتی و نهادهای عمومی غیردولتی که مشمول قانون بر آنها مستلزم ذکر نام است و کلیه شرکتها و موسسات و اشخاص حقیقی و حقوقی موظفند مقررات و سیاست های مقرر در این قانون را رعایت کنند.
در این قانون پسماند این گونه تعریف می شود: به مواد جامد، مایع و گاز (غیر از فاضلاب) گفته می شود که به طور مستقیم یا غیرمستقیم حاصل از فعالیت انسان بوده و از نظر تولیدکننده زائد تلقی می شود.
پسماندها به 5گروه عادی ، پزشکی (بیمارستانی)، ویژه ، کشاورزی و صنعتی تقسیم شده اند. دفع و پردازش این پسماندها در حیطه مدیریت اجرایی قرار می گیرد.
مدیریت اجرایی پسماندها موظفند براساس معیارها و ضوابط وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی ترتیبی اتخاذ کنند تا سلامت ، بهداشت و ایمنی عوامل اجرایی تحت نظارت آنها تامین و تضمین شود.
همچنین این قانون پسماندهای پزشکی را جزو پسماندهای ویژه به حساب آورده و بر اساس تبصره یک از بند د این قانون : پسماندهای پزشکی و نیز بخشی از پسماندهای عادی ، صنعتی و کشاورزی که نیاز به مدیریت خاص دارند، جزو پسماندهای ویژه محسوب می شوند.
در ماده 7نیز آمده است : در مدیریت اجرایی کلیه پسماندها غیر از صنعتی و ویژه در شهرها و روستاها و حریم آنها به عهده شهرداری و دهیاری و درخارج از حوزه و وظایف شهرداری ها و دهیاری ها به عهده بخشداری هاست.
مدیریت اجرایی پسماندهای صنعتی و ویژه به عهده تولیدکننده خواهد بود. در صورت تبدیل آن به پسماند عادی به عهده شهرداری ها، دهیاری ها و بخشداری ها خواهد بود.
خطر نزدیک است
امروزه از نظر مدیریت پسماندها و مواد زاید و همچنین دستورالعمل ساماندهی زباله های بیمارستانی ، رعایت حداقل زمان نگهداری مواد زاید در بیمارستان ها و جمع آوری ، حمل ونقل و دفع سریع زباله های بیمارستانی اهمیت خاصی دارد؛ چراکه زباله های بیمارستانی دارای پسمانده های بیماری زا نظیر پنبه های آغشته به خون و چرک ، سوزن و سرنگ های مصرف شده ، نمونه های مدفوع و ادرار، باندهای زخم و گچ و زایده های گوشتی انسان ناشی از عمل جراحی هستند.
همچنین تاخیر در جمع آوری ، حمل ونقل و دفع نامناسب زباله های بیمارستانی می تواند باعث نارضایتی بسیاری از مردم و کسانی شود که در همجواری بیمارستان ها زندگی و فعالیت می کنند.
براساس برآوردها، در بیمارستان ها بیش از نوع ماده شیمیایی استفاده می شود که از این تعداد حدود نوع آن غیرسمی و مورد آن نیز سمی و خطرناک است ؛ همچنین در شبانه روز هر تخت بیمارستانی 2.710 کیلوگرم زباله تولید می کند و در مجموع با لحاظ حدود هزار تخت بیمارستانی مجموع زباله های تولیدی در هر شبانه روز به 810هزار و 300کیلوگرم یا 81.3تن خواهد رسید و به طور کلی روزانه 70تن زباله بیمارستانی در تهران جمع آوری می شود که 25تن آن خطرناک و آلوده است.
بر این اساس ، سال گذشته 21هزار تن و 989هزار کیلوگرم ضایعات بیمارستانی از بیمارستان های سطح تهران جمع آوری شده است.
مسعود کرباسیان ، معاون خدمات شهری شهردار تهران می گوید: هزینه دفن ، حمل و امحای زباله های ویژه اعم از زباله های بیمارستانی به عهده تولیدکنندگان است.
وی می افزاید: براساس قانون پسماندها، وزارت بهداشت تولیدکننده اصلی زباله های بیمارستانی است ، جمع آوری و امحای زباله ها را به عهده نمی گیرد و پولی هم در این خصوص به شهرداری نمی پردازد.
کرباسیان تصریح می کند: شهرداری وظیفه ای در مورد زباله های بیمارستانی ندارد، ولی این کار را به منظور رفاه حال شهروندان انجام می دهد.
کرباسیان می افزاید: روزانه بیش از 80تن زباله بیمارستانی به وسیله شهرداری جمع آوری و گندزدایی و در بخشی از کهریزک دفن می شود، درحالی که زباله های بیمارستانی نباید دفن شود، بلکه باید به وسیله دستگاه زباله سوز امحا شوند که هنوز در این زمینه تصمیمی اتخاذ نشده است.
مدیرکل دفتر خدمات عمومی سازمان شهرداری ها و دهیاری های کشور نیز معتقد است: براساس ماده 7قانون مدیریت پسمانده ها، شهرداری ها مکلف به جمع آوری پسماندهای ویژه (صنعتی و بیمارستانی) پس از عادی سازی آنها به وسیله تولیدکنندگان هستند، در غیر این صورت مجاز به امتناع از جمع آوری زباله های تفکیک نشده هستند.
مدیرعامل سازمان بازیافت و تبدیل مواد شهرداری تهران نیز در این باره می گوید: وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی از انجام وظایف خود درخصوص امحای زباله های بیمارستانی سر باز می زند.
ابوالفضل ابراهیمی زباله های بیمارستانی را یکی از مشکلات اساسی جامعه دانسته و می گوید: براساس قانون پسماندها، امحای زباله های بیمارستانی به عهده تولیدکنندگان آن و وزارت بهداشت است که به منظور حفظ سلامت شهروندان باید هرچه سریع تر راه حلی برای امحای زباله های بیمارستانی اندیشیده شود.
وی ادامه می دهد: شهرداری از روی اجبار و خارج از وظایف قانونی و به دلیل شانه خالی کردن وزارت بهداشت از انجام این مسوولیت ، اقدام به جمع آوری زباله های بیمارستانی می کند.
مدیرعامل سازمان بازیافت و تبدیل مواد شهرداری تهران همچنین با بیان این که سوزاندن ، بهترین راه حل برای دفع زباله های بیمارستانی است، می گوید: دستگاه های لازم برای تحقق این کار در کشور وجود ندارد و باید وزارت بهداشت در تعامل با شهرداری هزینه خرید این دستگاه ها را تقبل کند.
ابراهیمی هزینه خرید هر دستگاه زباله سوز بیمارستانی را 20تا 50میلیون دلار عنوان می کند و می افزاید: بر این اساس وزارت بهداشت به عنوان تولیدکننده زباله های بیمارستانی باید هزینه خرید این دستگاه ها را تقبل کند؛ چراکه هزینه دفع و مقابله با خطرات زباله های بیمارستانی به حدی است که هزینه خرید دستگاه های زباله سوز در قیاس با آن بسیار ناچیز خواهد بود.از سوی دیگر وزارت بهداشت جمع آوری پسماندهای ویژه را جزو وظایف شهرداری ها می داند.
استفاده از دستگاه های زباله سوز
در هر حال زباله های بیمارستانی به دلیل داشتن انواع ترکیبات خطرناک مانند مواد شیمیایی، دارویی، میکروبی و عوامل بیماری زا از حساسیت ویژه ای برخوردارند و دفع غیراصولی و بهداشتی آن می تواند خاصیت جهش سلولی و سرطان زایی برای انسان داشته باشد.
دکتر فریبا ملک احمدی ، رئیس اداره مبارزه با ناقلین و مواد زاید وزارت بهداشت ضمن بیان این مطلب می گوید: انتقال ایدز و هپاتیت از دیگر خطرات زباله های بیمارستانی است که می تواند از طریق اجسام تیز و برنده نظیر سرنگ و تیغ در تماس با انسان منتقل شود. از این رو دفع این مواد اهمیت ویژه ای دارد.
دکتر ملک احمدی ادامه می دهد: چرخه دفع زباله های بیمارستانی تنها به عهده یک سازمان و وزارتخانه نیست و ارگان هایی چون شهرداری ، وزارت کشور و محیطزیست نیز در این زمینه دخیل هستند و هرگونه اهمال کاری در جریان این چرخه اختلال ایجاد می کند.
باید توجه داشت که کاهش تولید زباله اعم از بیمارستانی و عادی و مدیریت صحیح و تخصصی در دفع این زباله ها از مهمترین راهکارهای مناسب در پیشگیری و کنترل خطرات بهداشتی و خطرات زیست محیطی است.
وی با اشاره به هزینه دفع زباله های بیمارستانی می افزاید: هزینه مدیریت دفع زباله های بیمارستانی 10برابر زباله های معمولی است ، بنابراین در صورت نبود اعمال مدیریت مناسب و کارآمد در جهت دفع این زباله ها و عدم جداسازی این دو نوع زباله از یکدیگر مجبور به دفع 45هزار تن زباله عفونی خواهیم بود.
ملک احمدی در خصوص دستگاه های زباله سوز می گوید: استفاده از دستگاه های زباله سوز بیمارستانی به مدیریت ویژه احتیاج دارد، زیرا در صورت به کارگیری غیراستاندارد و بدون رعایت نکات فنی و اصولی استفاده از آنها نه تنها کمکی به کاهش آلودگی ها و عوامل بیماری زا ناشی از زباله های عفونی نمی کند، بلکه با وارد کردن گازهای سمی شامل ترکیبات کلردار خطرات ناشی از آن را دوچندان می کند.
با تمام این تفاسیر، آلودگی آبهای زیرزمینی ، پراکندگی زباله در سطح محیط زیست و آلودگی خاک ، از اثرات دفع نامناسب زباله های پزشکی ویژه است ؛ مشکلی که در درازمدت شامل حال ما نیز می شود. کافی است منتظر بمانیم.
مینا مولایی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
