چرا هندوانه سرخ یا ورق فولاد سیاه را نباید صادر کنیم؟!

از مجموع آب‌های کره زمین تنها 1/0 درصد آن، آب شیرین و در دسترس انسان‌هاست. از کل آب‌هایی که سالانه در جهان مصرف می‌شود، 70 درصد در بخش کشاورزی، 20 درصد در بخش صنعت و فقط 10 درصد برای مصارف خانگی به‌کار می‌روند. به این ترتیب، صرفه‌جویی در بخشی که کمترین سهم را دارد راه‌حل مناسبی برای حل مشکل کم‌آبی نیست.

طبق آمار وزارت جهاد کشاورزی، ایران با تولید سالانه بیش از دو میلیون و 200 هزار تن هندوانه در رتبه چهارم جهان قرار دارد. این محصول در چهار فصل کشت و سالانه بیش از صد هزار تن هندوانه به عراق، امارات متحده عربی و کویت صادر می‌شود. ما بر این باوریم که با صادرات صد هزار تن هندوانه، سالانه بیش از 50 میلیارد مترمکعب آب به خارج از کشور صادر می‌شود. به دلیل توجه نکردن به این مفهوم در کشور، با صادرات هندوانه هفت برابر ذخیره آب پشت سد کرخه، آب مجازی به خارج از کشور را صادر می‌کنیم. از این‌رو و با توجه به منفی بودن بیلان آب سفره‌های زیرزمینی در بسیاری از نقاط کشور، باید از کشت محصولات پرآب‌بر در بخش کشاورزی و صادرات آن خودداری شود.

میانگین جهانی مصرف آب برای هر تن فولاد 18 تا 25 مترمکعب در کشور‌های پیشرفته است برای همین کارخانجات فولاد در کنار آب‌های آزاد ایجاد می‌شود. هر مترمکعب؛ هزار لیتر آب است که دسترسی نداشتن به آب ارزان و غیر آزاد برای تولید فولاد، فاجعه‌آور است. مجوز مصرف سالانه آب برای فولاد مبارکه اصفهان بالغ بر 40 میلیون مترمکعب معادل یک سد است. البته فولاد مبارکه اعلام می‌کند یک سوم استاندارد جهانی آب مصرف می‌کند! و برای هر تن فولاد 5000 لیتر آب زاینده‌رود را مصرف می‌کند. این در حالی است که قیمت صادرات یک تن سیب‌زمینی یا چغندر بیش از قیمت صادراتی یک تن ورق فولادی مجتمع مبارکه بوده است.

میانگین بارش‌ها به فرض در یزد از متوسط کشوری پایین‌تر بوده و صد‌میلی‌متر در سال است. در مناطقی مثل یزد و اصفهان که منطقه‌ای خشک به حساب می‌آیند، سیاست آب مجازی باید سرلوحه تصمیم‌سازی‌ها در هر ارگان قرار گیرد. اولین قدم جدی در این خصوص این است که تمامی صنایع فولاد و پتروشیمی جدید به جای مرکز کشور در سواحل ایران احداث شود و در صورت لزوم انتقال صنایع به آن مناطق صورت گیرد.

ایران ظرفیت‌های بزرگی برای صادرات غیرنفتی دارد، از صدور خدمات فنی و مهندسی گرفته تا فرش، خاویار، خشکبار، خرما، سنگ‌های ساختمانی، دارو و صد البته با اهتمام مسئولان می‌توانیم قطب بزرگ توریسم و صنعت گردشگری شویم و سالانه میلیون‌ها جهانگرد واردایران شوند و در کنار این همه توریسم زیارتی، درمانی و پزشکی را به صورت تخصصی در دستور کار قرار دهیم. اگر از اشتغال و اقتصاد، مقاومتی، تولید و رونق کسب و کار سخن می‌گوییم باید برای جهش صادرات نقشه راه جدیدی ترسیم کنیم.

دکتر علی دارابی

معاون استان‌های سازمان صدا و سیما