صنعت مناظره

رسانه‌های فعال در فضای مجازی نیز گرچه طرفداران زیادی دارند، اما ورود پرقدرت تلویزیون‌ها به این عرصه با طراحی اپلیکیشن‌های فعال در گوشی‌های هوشمند،‌ اولا‌ خبر دست اول را از طریق همین اپلیکیشن‌ها به مخاطب مخابره می‌کنند و در ادامه،‌ علاقه‌مندان را به دانستن بیشتر درباره همان خبر ‌ با لینک موجود در همان خبر فوری،‌ به پخش زنده رویداد یا گزارش تهیه شده از موضوع راهنمایی می‌کنند.

موج‌سواری رسانه‌ای ترامپ

اکنون و در انتخاباتی که برای نخستین‌بار یک زن نامزدی یکی از دو حزب اصلی است، هجمه‌های رقیب او یعنی ترامپ (نه روی جنسیت وی که در آن جامعه به ظاهر طرفدار برابری جنسیت، کاری مذموم است)، روی سلامتی هیلاری کلینتون متمرکز شده است. این نکته هنگامی مهم می‌شود که ترامپ به مدد تصاویری که دوربین‌های تلویزیونی از ضعف جسمی، اخلال حرکتی و تیک‌های کلینتون در حین مصاحبه‌ها شکار و مخابره کرده‌اند، موفق شده است تا حدودی از این موج بخوبی استفاده کند. تاثیر این موج‌سواری ترامپ حتی در نظرسنجی از هم حزبی‌های کلینتون نیز نمود یافت و حدود یک هفته قبل از نخستین مناظره طرفین فقط 60 درصد از دموکرات‌ها،‌ یعنی هم حزبی‌های کلینتون معتقد بودند که هیلاری از توانایی لازم جسمی برای ادای وظایف ریاست جمهوری برخوردار است. البته از آنجا که مردم آمریکا عموما حافظه بلندمدت خوبی ندارند، مانور شاداب کلینتون جلوی دوربین تلویزیون و بیانیه پزشک معالج وی مبنی بر ابتلای هیلاری به بیماری زودگذر ذات‌الریه، اندکی سابقه منفی سلامتی وی را اصلاح کرد.

نقش مهم مناظره انتخاباتی

اما تاریخچه انتخابات ریاست جمهوری در دهه‌های اخیر آمریکا نشان می‌دهد که رای‌دهندگان توجه ویژه‌ای به نحوه نگاه و گزارش رسانه‌ها و بویژه شبکه‌های تلویزیونی این کشور از نقطه نظرات نامزدها درباره مسائل اصلی و بویژه اقتصاد دارند. شاید به همین دلیل بود که نخستین سوال در نخستین مناظره کلینتون و ترامپ با موضوع اشتغال آغاز شد.

عنصر اعتماد به رسانه‌ها نیز در سیستم انتخاباتی آمریکا مقوله قابل توجهی است. به‌رغم آن‌که موسسه رسانه‌های آمریکا (American Press Institute) در نظرسنجی اخیر خود اعلام کرد که فقط 6 درصد از مردم این کشور به رسانه‌های گروهی اعتماد کامل دارند و بقیه حداقل اعتماد مطلق ندارند، اما از آنجا که سیطره پول، سهم هر نامزد از آنتن تلویزیون‌های اصلی را تعیین می‌کند، مخاطب دراین نظام جبری دو حزبی در نهایت مجبور است به قرائت رسانه‌ها از دیدگاه‌های همین دو نامزد موجود تن دهد.

در واقع آنچه را رأی‌دهندگان به عنوان نقطه نظرات نامزدهای مورد حمایت خود تلقی می‌کنند، همان جریان‌سازی خبری است که در ماه‌ها و هفته‌های گذشته به صورت برجسته‌ای در رسانه‌های آمریکا ارائه شده است. شرط مقبولیت 15 درصدی برای حضور در مناظرات تلویزیونی هم تبعیض دیگری در برخورداری نامزدها از چنین تریبون مهمی است.

طبق قوانین موجود مبارزات انتخاباتی آمریکا،‌ هر نامزدی که از متوسط نظرسنجی‌های موجود ملی این کشور،‌ حداقل 15 درصد کسب کند، می‌تواند در مناظرات تلویزیونی حضور یابد. پر‌واضح است که در سیستم دو حزبی موجود آمریکا معمولا نامزدهای مستقل محلی از اعراب ندارند. در این انتخابات نیز گری‌ جانسن، فرماندار سابق نیومکزیکو از حزب لیبرترین و جیل استاین از حزب سبز که اتفاقا در انتخابات ریاست‌ جمهوری قبلی یعنی سال 2012 نیز نامزدهای حزب سوم نامیده می‌شدند،‌ حضور دارند، ولی به همان دلیل فوق‌الذکر که موفق به کسب 15 درصد متوسط نظرسنجی‌ها نشده‌اند،‌ از حق حضور در مناظرات تلویزیونی محروم شدند. شکایت این دو به دیوان عالی آمریکا نیز راه به جایی نبرد.

رسانه‌ها در جامعه سرمایه‌داری

از آنجا که درآمد اصلی شبکه‌های تلویزیونی آمریکا از فروش ثانیه‌های تبلیغات میان برنامه‌هاست، قیمت این لحظه‌ها نیز حسب میزان مخاطب آن متفاوت است و در دو رویداد مهم یعنی مناظرات انتخاباتی و مسابقه فوتبال آمریکایی معروف به سوپر باول، صحبت از ارقام چند میلیون دلاری برای ثانیه‌هاست. بلافاصله بعد از پایان مناظره نیز ده‌ها کارشناس سیاسی و رسانه‌ای، بند‌بند سخنان دو نامزد را تا ساعت‌ها تحلیل می‌کنند و بازار نظرسنجی‌ها نیز داغ‌تر می‌شود. از سوی دیگر همین شبکه‌های تلویزیونی نیز با ترفندهای مختلف، فرصت‌هایی را برای کمپین‌های انتخاباتی دو حزب ایجاد و در واقع برای خود بازاریابی می‌کنند. ناگفته پیداست که فقط نامزدهای ثروتمند یا طرفداران پولدار آنها معروف به سوپرپک‌ها از عهده پرداخت هزینه‌های این زمان‌های طلایی تلویزیون‌ها برمی‌آیند.

در این انتخابات گفته شده که صاحبان 19 شرکت از 20 شرکت بزرگ آمریکا در شاخه‌های مختلف اعم از مالی، صنایع اسلحه و خودروسازی اعلام کرده‌اند که از هیلاری کلینتون حمایت می‌کنند.

دونالد ترامپ، میلیاردر نیویورکی که مدعی است با پول خودش به میدان آمده و از کسی کمک مالی قبول نکرده است، طبق بررسی‌های مراکز معتبر اقتصادی، از فردای انتخابات، صرف‌نظر از نتیجه آن و حتی اگر رئیس‌جمهور هم نشود، به برکت معروفیت بیشتر، 40 درصد فرصت‌های سرمایه‌گذاری بیشتری را برای شرکت‌های مختلف شبکه تجاری خود فراهم کرده است.

نگاهی به سابقه عملی تبلیغات انتخاباتی دو حزب اصلی آمریکا نیز گویای این واقعیت است که جمهوریخواهان همواره از منابع مالی بیشتری برای تبلیغات رسانه‌ای برخوردار بوده‌اند. از آنجا که اکثر شبکه‌های تلویزیونی این کشور متعلق به بخش خصوصی هستند، داعیه بی‌طرفی برای آنها مفهومی ندارد، کشف موضعگیری هر شبکه به نفع یا ضد یک نامزد، برای مخاطب کار دشواری نخواهد بود. با این حال نظرسنجی‌های شش ماه اخیر پدیده‌ای را در این انتخابات عیان کرده و آن میزان اندک محبوبیت هر دو نامزد است. رسانه‌های آمریکایی در پوشش خبری رقابت‌های انتخابات ریاست جمهوری این نکته را مدام به مخاطبان خود یادآوری می‌کنند که هیلاری کلینتون و دونالد ترامپ «کمترین مقبولیت» را میان نامزدهای دموکرات و جمهوریخواه در تاریخ انتخابات این کشور دارند. قرار است 4 اکتبر(13مهر) مناظره معاونان اول دو نامزد، 9 و 19 اکتبر(18 و 28 مهر) نیز مناظره دوم و سوم کلینتون و ترامپ برگزار شود. باید تا آن روز منتظر ماند.

ابراهیم شکوری خبرنگار و مدیر سابق دفتر خبری صدا و سیما در نیویورک