سیاه و سفید سوادآموزی در چهار گوشه جهان

توانایی خواندن، نوشتن و صحبت کردن را به گونه‌ای که فرد بتواند با افراد جامعه خود ارتباط موثر داشته باشد، سواد می‌گویند. البته سواد فقط خواندن و نوشتن نیست، بلکه فرد باید بتواند از این مهارت‌ها بدرستی استفاده کرده و دنیا و پیچیدگی‌هایش را بخوبی درک کند.

کد خبر: ۹۲۷۹۶۷

خوشبختانه ازچند دهه گذشته تاکنون، نرخ جهانی سواد به طور چشمگیر افزایش یافته و جوامع بیشتری نسبت به گذشته به سواد و ارزش آن اهمیت می‌دهند. بنا بر تحقیقات مشخص شده در حال حاضر در دنیا کشورهایی وجود دارند که بیش از 95 تا 100 درصد افراد جامعه‌شان باسواد هستند؛ مثلا مردم کشورهایی مانند آندورا، لوکزامبورگ، گرین لند، نروژ و لیختن اشتاین صددرصد باسواد هستند. بجز این کشورها، کشورهایی نیز هستند که از نظر باسوادی در جایگاه مطلوبی قرار دارند؛ مثل آذربایجان، کوبا، لتونی و استونی با نرخ باسوادی 8/99 درصد، گرجستان، تاجیکستان، اوکراین، روسیه، هلند، اسلوونی، قزاقستان، لیتوانی و باربادوس با نرخ باسوادی 7/99 درصد و ارمنستان، اسلوواکی، ترکمنستان و بلاروس با نرخ باسوادی 6/99 درصد، ازبکستان با نرخ 4/99 درصد و قرقیزستان با2/99 درصد.

علت افزایش جمعیت باسوادان

مهم‌ترین عامل افزایش جمعیت باسواد، توسعه و بهبود سیستم‌های آموزشی است که نه‌تنها کشورهای پیشرفته به آن اهمیت می‌دهند، بلکه کشورهای در حال توسعه یا کمتر توسعه یافته نیز در زمینه آموزش افراد جامعه، سیستم آموزشی خود را ارتقا داده‌اند. در این کشورها، دولت و مسئولان برای ایجاد ساختارهای ضروری آموزش کودکان و بزرگسالان از تحصیل جامانده در تلاش هستند و منابع آموزشی گوناگونی در اختیار توده مردم قرار می‌دهند. مساله دیگری که در کشورهای با نرخ سواد بالا مشاهده می‌شود، اجباری بودن سواد در جامعه است. افراد بی‌سواد جایگاه خوبی در اجتماع ندارند و نمی‌توانند شغل مناسبی پیدا کنند. بنابراین بتدریج به سوادآموزی ترغیب می‌شوند. کشورهای با نرخ بالای سواد، بودجه قابل توجهی به بخش آموزش و تحصیلات اختصاص می‌دهند. به طور مثال در فنلاند، 7 درصد از تولید ناخالص ملی این کشور به بخش آموزش و تحصیل تعلق می‌گیرد. همچنین سنگاپوربا صرف هزینه در بخش آموزش بزرگسالان توانسته، ‌ساختارها و برنامه‌های موفقی برای سوادآموزی افراد جامعه ترتیب دهد.

چرا بی‌سوادی؟

بنابر بررسی‌ها معلوم شده فقر و نابرابری اجتماعی از مهم‌ترین عوامل پایین بودن نرخ سواد در جوامع است. البته نابرابری جنسیتی نیز در این میان دیده می‌شود چراکه آمار زنان باسواد در دنیا فقط 45 درصد است، در حالی که 68 درصد مردهای دنیا باسواد هستند.

از سوی دیگر، رشد جمعیت بدون رشد اقتصادی، برنامه‌های ناکارآمد سوادآموزی و نبود سرمایه کافی در بخش آموزش بویژه بزرگسالان بی‌سواد موجب افزایش بی‌سوادی در کشورها می‌شود. نبود اهداف تعیین شده و ترفندهای موفق در برنامه‌های سوادآموزی و وجود موانع فرهنگی و سنتی بر راه سوادآموزی زنان نیز از دیگر موانع بالا بودن نرخ سواد درجهان است. این را نیز نباید از نظر دور داشت که برخی کشورها سال‌های متمادی گرفتار جنگ داخلی هستند و این مساله بر همه جنبه‌های زندگی افراد ازجمله سواد، اثر منفی گذاشته است.

جمعیت بی‌سواد جهان

تعداد بسیاری از بی‌سوادان دنیا در کشورهای در حال توسعه زندگی می‌کنند. به طور مثال هند با 287 میلیون بزرگسال بی‌سواد، 37 درصد از بی‌سوادان دنیا را در خود جای داده است. طبق آمارهای رسمی 8 درصد نرخ بی‌سوادی جهان مربوط به کشورهای در حال توسعه است، جایی که اغلب کودکان به دلیل هزینه‌های زندگی مجبور به ترک تحصیل می‌شوند؛ همچون کشورهایی که کمترین نرخ سواد را در جهان دارند و ما به آنها اشاره می‌کنیم:

بورکینافاسو با نرخ بی‌سوادی 27 درصد، سودان جنوبی 27 درصد، افغانستان 1/28 درصد، نیجر 8/28 درصد، مالی 4/33 درصد، چاد 5/34 درصد، سومالی 9/25 درصد، اتیوپی 39 درصد، گینه 41 درصد و بنین درغرب آفریقا با نرخ بی‌سوادی 4/42 درصد.

راهکارهایی برای رهایی از بی‌سوادی

برای تغییر این وضعیت باید شرایط پیشرفت و یادگیری در همه کشورها فراهم شود. پیشرفت اقتصادی یک جامعه می‌تواند در سوادآموزی افراد نقش بسزایی داشته باشد. در اینجا از چند کشور که توانسته‌اند در جنبش سوادآموزی نقش موثری داشته باشند، یاد می‌شود.

الجزایر: این کشور به منظور بالا بردن سطح سواد، برنامه‌های سوادآموزی طولانی مدتی در نظر گرفته و به روش‌های مختلف، بزرگسالان را به یادگیری خواندن، نوشتن و برقراری تعامل صحیح با جامعه تشویق می‌کند.

بحرین: در این کشور یک برنامه ده ساله از سوی وزارت آموزش و پرورش برای ارائه برنامه‌های سوادآموزی در نظر گرفته شد و آنها با سیستم پاداش و ایجاد انگیزه، افراد بی‌سواد را به سمت سوادآموزی ترغیب کردند. از طرفی هیچ شغل دولتی به افراد بی‌سواد تعلق نمی‌گرفت.

مصر: از آنجا که نرخ بی‌سوادی میان زنان و بویژه مردم روستایی در مصر بسیار بالا بود، دولت برنامه ویژه‌ای برای آموزش آنها ترتیب داد و همچنین به افراد کم‌درآمد در زمینه تامین بودجه تحصیلشان کمک کرد.